అజ్ఞానగ్రన్థినిర్భేదో మోక్ష ఇత్య్ ఉచ్యతే ఽనఘ । న దేశో మోక్షనామాస్తి న కాలో నేతరా స్థితిః
అజ్ఞానపు గంతిని తెంచడం నేనే మోక్షమని అంటారు, ఓ పాపరహితా. మోక్షం అనే ప్రదేశం లేదు, దానికి ప్రత్యేకమైన కాలమూ లేదు, మరో స్థితీ లేదు.
అహఙ్కృతేర్ విమోహస్య క్షయేణేయం విలీయతే । ప్రకృతిర్ భావనానామ్నీ మోక్షస్ స్యాద్ ఏష ఏవ సః
అహంకారంతో కలిగే మాయ పోయినప్పుడు ఈ ప్రకృతి లయమవుతుంది. భావనలకు అంతం కలిగినదే మోక్షం, అదే నిజమైన విముక్తి.
ఏష ఏవ శనైర్ దేహం గాలయిత్వోపశామ్యతి । వివేకో విషయే వాచాం భవత్య్ అభవనిం గతః
ఈ వివేకం శాంతంగా, నెమ్మదిగా శరీరాన్ని క్షీణింపజేసి, చివరికి మౌనంగా నిలుస్తుంది; మాటలకు అందని స్థితికి చేరినప్పుడు, అది ఇక మాటలు పలకదు.
యథాభూతమ్ ఇదం జ్ఞాత్వా జాగతం వస్తువిభ్రమమ్ । భావయిత్వా యథాజ్ఞానం జ్ఞస్ తిష్ఠతి యథాసుఖమ్
ఈ లోకాన్ని నిజంగా ఎలా ఉందో, భ్రమతో కూడినదిగా తెలుసుకుని, తనకు తెలిసినంతవరకు ఆలోచిస్తూ, ఆ జ్ఞాని తనకు ఇష్టమైన విధంగా స్థిరంగా ఉంటాడు.
ప్రశాన్తశాస్త్రార్థవిచారచాపలో నివృత్తనానారసకావ్యకౌతుకః । నిరస్తనిశ్శేషవికల్పవిప్లవస్ సమస్ సుఖం తిష్ఠసి శాశ్వతాత్మకః
శాస్త్రార్థాలపై ఆత్రుత తగ్గిపోయి, కవిత్వంలోని రుచులపై ఆసక్తి పోయి, అన్ని తేడాలు, కలకలలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, నీవు సమంగా, ఆనందంగా, శాశ్వత స్వరూపుడిగా నిలుస్తావు.
ఆత్మారామో వీతశోకో నిత్యమ్ అన్తర్ముఖస్ సుఖీ । కుర్వన్న్ అపి చ కర్మాణి తిష్ఠత్య్ అపగతభ్రమమ్
ఆత్మానందంలో మునిగి, దుఃఖం లేకుండా, ఎప్పుడూ అంతర్ముఖంగా, సంతోషంగా ఉండే వాడు, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మాయా భ్రమలు లేకుండా స్థిరంగా ఉంటాడు.
అన్తశ్శీతలయా నిత్యమ్ అనాకులతయా తథా । సోమ్యరూపతయా పూర్ణశ్ శశాఙ్క ఇవ శోభతే
అతడు ఎప్పుడూ మనసులో చల్లగా, ఏ విషయంలోనూ కలవరపడకుండా, మృదువైన స్వభావంతో, సంపూర్ణ చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తాడు.
సమశ్ శాన్తమనా మౌనీ క్షీణవాదవిచారణః । కచత్య్ ఆత్మని చిత్తత్త్వే దగ్ధేన్ధన ఇవానలః
అతని మనసు సమంగా, శాంతంగా ఉంటుంది. అతడు మౌనంగా, వాదనలపై విచారణ పూర్తయినవాడై, తనలోని చైతన్యస్వరూపంలో నిలిచి, దహించబడిన ఇంధనంతో మిగిలిన అగ్నిలా ఉంటాడు.
యేన కేనచిద్ ఆచ్ఛన్నో యేన కేనచిద్ ఆశితః । యత్ర క్వచన శాయీ చ సమ్రాడ్ ఇవ విరాజతే
ఏదైనా వస్త్రంతో కప్పబడి, ఏదైనా తిండి తిని, ఎక్కడైనా పడుకుని, రాజులా వెలుగుతాడు.
వర్ణధర్మాశ్రమాచారశాస్త్రమన్త్రామయోజ్ఝితః । నిర్గచ్ఛతి జగజ్జాలాత్ పఞ్జరాద్ ఇవ కేసరీ
వర్ణం, ధర్మం, ఆశ్రమం, ఆచారం, శాస్త్రం, మంత్రం అన్నీ వదిలేసి, అతడు ప్రపంచపు పంజరాన్ని సింహంలా విడిచి వెళ్తాడు.
వాచామ్ అతీతవిషయాం విషయాశాదశోజ్ఝితామ్ । కామ్ అప్య్ ఉపగతశ్ శోభాం శరదీవ నభస్తలమ్
అతడు మాటలకు అందని, ఇంద్రియాల కోరికల నుంచి పూర్తిగా విముక్తమైన, శరదృతువులో ఆకాశం మేఘాల్లేని విధంగా ప్రకాశించే ఒక అపూర్వమైన కాంతిని పొందుతాడు.
గమ్భీరశ్ చ ప్రసన్నశ్ చ గిరావ్ ఇవ మహాహ్రదః । పరానన్దరసక్షీవో రమతే స్వాత్మనాత్మని
అతడు పర్వతాల్లోని పెద్ద సరస్సు లా లోతుగా, ప్రశాంతంగా ఉంటాడు. పరమానందాన్ని తనలో తానే ఆస్వాదిస్తూ, పరమసుఖాన్ని అనుభవిస్తూ ఆనందంగా జీవిస్తాడు.
యథాభిమతవిస్తారో యథాభిమతకర్మకృత్ । పరమాం నిర్వృతిం యాతి ముక్తశాస్త్రార్థయన్త్రణః
తనకు ఇష్టమైనంతగా విస్తరించి, తనకు నచ్చిన పనులు చేస్తూ, శాస్త్రాల నియమాలకు లోబడకుండా, అతడు పరమమైన శాంతిని పొందుతాడు.
సర్వకర్మఫలత్యాగీ నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః । న పుణ్యేన న పాపేన నేతరేణాపి లిప్యతే
అతడు అన్ని కార్యఫలాలను వదిలిపెట్టి, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఏదిపైనా ఆధారపడకుండా ఉంటాడు. పుణ్యమో, పాపమో, ఇంకేదైనా అతడిని అంటవు.
స్ఫటికḫ ప్రతిబిమ్బేన యథా నాయాతి రఞ్జనామ్ । తజ్జ్ఞẖ కర్మఫలేనాన్తస్ తథా నాయాతి రఞ్జనామ్
ఎలా ఒక స్పటికం లోపల ప్రతిబింబం ఉన్నా, అది రంగు పట్టదు; అలాగే, జ్ఞాని తనకు వచ్చిన కర్మఫలాలతో లోపల ఏ మార్పు కలుగదు.
హసన్ రుదన్న్ అపి భృశం దేహపూజావికర్తనైః । దాహాహ్లాదౌ న జానాతి ప్రతిబిమ్బగతావ్ ఇవ
అతడు ఎంత నవ్వినా, ఎంత ఏడ్చినా, శరీరానికి పూజ జరిగినా, గాయమైనా, వేడి గానీ, ఆనందం గానీ అనుభవించడు; ఇవన్నీ ప్రతిబింబంలో జరిగేవాటిలా ఉంటాయి.
నిస్స్తోత్రో నిర్వషట్కారḫ పూజ్యపూజావివర్జితః । సంయుక్తశ్ చ వియుక్తశ్ చ సర్వాచారనయక్రమైః
అతనికి స్తోత్రాలు లేవు, వషట్కారాలు లేవు, పూజా-అపూజలు లేవు; అన్ని ఆచారాల్లో కలిసినవాడిగా, విడిపోయినవాడిగా ఉంటాడు.
తస్మాన్ నోద్విజతే లోకో లోకాన్ నోద్విజతే చ సః । హర్షామర్షభయక్రోధైర్ ముక్తో యుక్తశ్ చ దృశ్యతే
కాబట్టి, లోకం అతనిని కలవరపెట్టదు, అతడు లోకాన్ని కలవరపర్చడు; సంతోషం, కోపం, భయం, ద్వేషం లేని వాడిగా, కలిసినవాడిగా, విడిపోయినవాడిగా కనిపిస్తాడు.
రాగద్వేషోదయారమ్భైస్ త్యజ్యతే ఽపి చ యుజ్యతే । ఈహానీహావిలాసేన నాప్యతే ఽథ చ భుజ్యతే
రాగద్వేషాలు పుట్టినా, వాటిని వదిలినా, ప్రయత్నం లేదా ప్రయత్నం లేకపోవడం అనే ఆటలో, వాడు ఏ పని చేయడు, ఏదీ అనుభవించడు కూడా.
ప్రమేయే కస్యచిద్ అపి నారోహతి మహాశయః । ప్రమేయీక్రియతే వాపి బాలేనాప్య్ అదురాశయః
బహుళ హృదయుడు ఏ విషయానికీ ఆసక్తి చూపడు; కానీ అపవిత్రమైన మనసున్నవాడు, చిన్నవాడైనా, ప్రతిదీ తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు.
విధూయానన్తనానాత్వం యẖ కిలైకతయోదితః । తమ్ అనాద్యన్తసంవిత్తిం కో వా తులయితుం క్షమః
అనేక రకాల భేదాలను దూరం చేసి, ఒకటే అని చెప్పబడే ఆ ఆదిమూ అంతమూ లేని జ్ఞానాన్ని ఎవరు కొలవగలరు?
తనుం త్యజతి తీర్థే వా శ్వపచస్య గృహే ఽపి వా । మా కదాచన వా రాజన్ వర్తమానే ఽపి వా క్షణే
వాడు తన శరీరాన్ని తీర్థంలో విడిచినా, శ్వపచుని ఇంట్లో విడిచినా, లేదా ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకపోయినా, లేక ఈ క్షణంలోనే విడిచినా, రాజా!
జ్ఞానసమ్ప్రాప్తిసమయే ముక్తో ఽసౌ విగతామయః । వీతశోకజరాయాసో యత్ కరోతి కరోతు తత్
జ్ఞానం పొందిన క్షణంలోనే అతడు విముక్తుడు, అన్ని రోగాలు పోయినవాడు, దుఃఖం, వృద్ధాప్యం, అలసట లేని వాడు అవుతాడు. అతడు ఏం చేసినా, చేసుకోనివ్వండి.
అహమ్భ్రాన్తిర్ హి బన్ధాయ మోక్షో జాతే హి తత్క్షయే । యథా భవతి దేహో ఽయం తథా భవతు కా క్షతిః
‘నేను’ అనే మాయే బంధనం; అది పోయినప్పుడు విముక్తి కలుగుతుంది. ఈ శరీరం ఎలా ఉన్నా ఉండనివ్వండి—దీనివల్ల ఏమి నష్టం లేదు.
యత్ కరోతి యద్ ఆదత్తే యత్రోపవిశతి క్షణమ్ । యత్ పశ్యతి స్పృశతి యత్ తస్మై స్పృహయతి ప్రజా
అతడు ఏం చేసినా, ఏది తీసుకున్నా, ఏ చోట క్షణం కూర్చున్నా, ఏది చూసినా లేదా తాకినా, ప్రజలు అందుకు ఆకర్షితులవుతారు.
స పూజనీయస్ స స్తుత్యో నమస్కార్యస్ స యత్నతః । స మహాత్మాభివాద్యశ్ చ విభూత్యై విభవైషిణా
అతనిని భక్తితో పూజించాలి, స్తుతించాలి, నమస్కరించాలి. మహాత్ముడిగా అతడిని గౌరవించాలి; ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవారు అతనిని మర్యాదగా సత్కరించాలి.
న యజ్ఞతీర్థైర్ న తపḫప్రదానైర్ ఆసాద్యతే తత్ పరమం పవిత్రమ్ । ఆసాద్యతే క్షీణభవామయానాం భక్త్యా సతామ్ ఆత్మవిదాం యద్ అఙ్గ
పరిశుద్ధమైన ఆ స్థితి యజ్ఞాలతోనో, తీర్థయాత్రలతోనో, తపస్సుతోనో, దానాలతోనో పొందలేరు. భవబంధనాలు తొలగిపోయిన సద్గుణులు, ఆత్మజ్ఞానులు భక్తితో మాత్రమే ఆ పరమ పవిత్రతను పొందగలరు, సఖీ.
ఏవమ్ ఉక్త్వా స భగవాన్ మనుస్ తూష్ణీమ్ అవస్థితః । ఇక్ష్వాకునా నృపేన్ద్రేణ ముదితేనాభిపూజితః
ఇలా చెప్పిన తరువాత ఆ మహనీయుడు మనువు మౌనంగా నిలిచాడు. రాజు ఇక్ష్వాకువు ఆనందంతో ఆయనను గౌరవించాడు.
జగామాకాశమ్ ఆవిశ్య శ్రీమాన్ పైతామహం గృహమ్ । ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య రామాత్మారామతాం వ్రజ
ఆయన ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి, తన పితామహుల గృహానికి వెళ్లిపోయాడు. రామా, ఈ జ్ఞానదృష్టిని పట్టుకుని, నీవు ఆత్మానందాన్ని పొందు.
ఏవం స్థితే హే భగవఞ్ జీవన్ముక్తస్య సన్మతేః । అపూర్వో ఽతిశయẖ కో ఽసౌ భవత్య్ ఆత్మవిదాం వర
ఇలా ఉన్నప్పుడు, భగవంతుడా, జీవన్ముక్తుని స్థితిలో ఏ ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం ఉంటుంది? ఆత్మజ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, దయచేసి చెప్పు.