చిన్మాత్రత్వం ప్రయాతస్య తీర్ణమృత్యోస్ స్వచేతసః । యో భవేత్ పరమానన్దẖ కేనాసావ్ ఉపమీయతే
తన మనస్సు పూర్తిగా చైతన్యమయమై, మరణాన్ని దాటి, పరమానందంలో నిలిచినవాడిని ఎవరి తోడు పోల్చగలం?
సీమాన్తస్ సర్వదుẖఖానాం మృత్యుర్ ఏవ జగత్త్రయే । తం జిత్వా యḫ పరానన్దస్ స వక్తుం కేన పార్యతే
ఈ మూడు లోకాలలోని అన్ని బాధలకు సరిహద్దు మరణమే. దాన్ని జయించినవాడి పరమానందాన్ని ఎవరు వివరించగలరు?
సర్వాసామ్ ఏవ దృష్టీనాం సర్వాసామ్ ఏవ సమ్పదామ్ । పరిజ్ఞాయ స్వమ్ ఆత్మానమ్ ఉపరి స్థీయతే చిరమ్
అన్ని దృష్టికోణాలు, అన్ని సంపదలు పూర్తిగా తెలుసుకొని, తన ఆత్మలో స్థిరంగా, వాటన్నిటి పై నిలిచి, చాలాకాలం ఉంటాడు.
అప్య్ అనన్తా మహాన్తో ఽపి వజ్రభేదకరా అపి । శుద్ధం ఖమ్ ఇవ బాధన్తే తజ్జ్ఞం దోషా న కేచన
ఎన్ని పెద్దవైనా, ఎంత బలమైనవైనా, వజ్రాన్ని చీల్చగలిగిన దోషాలైనా, ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడిని ఏవీ కలవరపెట్టలేవు. అవి శుద్ధమైన ఆకాశాన్ని ఏమీ చేయలేని విధంగా ఉంటాయి.
జరామరణజన్మాద్యాస్ సమస్తా దోషదృష్టయః । ఆత్మజ్ఞానైకపర్యన్తా యథాబ్ధ్యన్తాస్ సరిద్రయాః
వృద్ధాప్యం, మరణం, జననం మొదలైన అన్ని లోపాలు చివరికి ఆత్మజ్ఞానంతోనే ముగుస్తాయి. ఇవన్నీ నదులు సముద్రాన్ని చేరినట్లే, ఆత్మజ్ఞానంలో కలిసిపోతాయి.
తావత్ ప్రకృతిర్ ఆలోలా యతతే దుẖఖసఙ్క్షయే । యావత్ పశ్యతి నాత్మానం తమ్ ఆలోక్యోపశామ్యతి
ప్రకృతి బాధలు తీరాలని ఎప్పటికీ తపిస్తూనే ఉంటుంది. కానీ ఆత్మను చూసిన తర్వాత మాత్రమే ప్రశాంతమవుతుంది.
యథా పుష్పం సమాసాద్య నశ్యన్తి శరవేణవః । తథాత్మత్వం సమాసాద్య మనోబుద్ధీన్ద్రియాదయః
పువ్వును తాకిన వెంటనే బాణాలు ఎలా కనపడకుండా పోతాయో, అలాగే ఆత్మను తెలుసుకున్నప్పుడు మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు అన్నీ లయమైపోతాయి.
సర్వమ్ ఆదౌ జగచ్ ఛూన్యం శూన్యమ్ అన్తే చ భూపతే । అతశ్ శూన్యాత్మకం హ్య్ ఏతద్ విద్ధి మధ్యే ఽపి శూన్యకమ్
ఓ రాజా! ఈ లోకం మొదట్లో ఖాళీగా ఉంటుంది, చివర్లో కూడా ఖాళీగానే ఉంటుంది. అందుకే మధ్యలో కూడా నిజంగా ఖాళీగానే ఉందని తెలుసుకో.
నాన్తశ్ శూనం చ శూన్యం చ నాచిద్రూపం న చిన్మయమ్ । నాత్మరూపం నాన్యరూపం భువనం భావయన్ భవ
ఈ లోకాన్ని లోపల ఖాళీగా లేదా బయట ఖాళీగా, జడంగా లేదా చైతన్యంగా, ఆత్మ స్వరూపంగా లేదా వేరే రూపంగా ఊహించవద్దు.
ఏతత్ స్వరూపమ్ ఆసాద్య ప్రకృతిḫ పరిశామ్యతి । స్వభావాచ్ చలితం వస్తు క్షోభం కృత్వా క్వ తిష్ఠతు
ఈ నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ప్రకృతి నిశ్చలమవుతుంది. ఏదైనా దాని సహజ స్వభావాన్ని వదిలి కలవరపడి పోతే, అది ఎక్కడ నిలవగలదు?
అజ్ఞానగ్రన్థినిర్భేదో మోక్ష ఇత్య్ ఉచ్యతే ఽనఘ । న దేశో మోక్షనామాస్తి న కాలో నేతరా స్థితిః
అజ్ఞానపు గంతిని తెంచడం నేనే మోక్షమని అంటారు, ఓ పాపరహితా. మోక్షం అనే ప్రదేశం లేదు, దానికి ప్రత్యేకమైన కాలమూ లేదు, మరో స్థితీ లేదు.
అహఙ్కృతేర్ విమోహస్య క్షయేణేయం విలీయతే । ప్రకృతిర్ భావనానామ్నీ మోక్షస్ స్యాద్ ఏష ఏవ సః
అహంకారంతో కలిగే మాయ పోయినప్పుడు ఈ ప్రకృతి లయమవుతుంది. భావనలకు అంతం కలిగినదే మోక్షం, అదే నిజమైన విముక్తి.
ఏష ఏవ శనైర్ దేహం గాలయిత్వోపశామ్యతి । వివేకో విషయే వాచాం భవత్య్ అభవనిం గతః
ఈ వివేకం శాంతంగా, నెమ్మదిగా శరీరాన్ని క్షీణింపజేసి, చివరికి మౌనంగా నిలుస్తుంది; మాటలకు అందని స్థితికి చేరినప్పుడు, అది ఇక మాటలు పలకదు.
యథాభూతమ్ ఇదం జ్ఞాత్వా జాగతం వస్తువిభ్రమమ్ । భావయిత్వా యథాజ్ఞానం జ్ఞస్ తిష్ఠతి యథాసుఖమ్
ఈ లోకాన్ని నిజంగా ఎలా ఉందో, భ్రమతో కూడినదిగా తెలుసుకుని, తనకు తెలిసినంతవరకు ఆలోచిస్తూ, ఆ జ్ఞాని తనకు ఇష్టమైన విధంగా స్థిరంగా ఉంటాడు.
ప్రశాన్తశాస్త్రార్థవిచారచాపలో నివృత్తనానారసకావ్యకౌతుకః । నిరస్తనిశ్శేషవికల్పవిప్లవస్ సమస్ సుఖం తిష్ఠసి శాశ్వతాత్మకః
శాస్త్రార్థాలపై ఆత్రుత తగ్గిపోయి, కవిత్వంలోని రుచులపై ఆసక్తి పోయి, అన్ని తేడాలు, కలకలలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, నీవు సమంగా, ఆనందంగా, శాశ్వత స్వరూపుడిగా నిలుస్తావు.
ఆత్మారామో వీతశోకో నిత్యమ్ అన్తర్ముఖస్ సుఖీ । కుర్వన్న్ అపి చ కర్మాణి తిష్ఠత్య్ అపగతభ్రమమ్
ఆత్మానందంలో మునిగి, దుఃఖం లేకుండా, ఎప్పుడూ అంతర్ముఖంగా, సంతోషంగా ఉండే వాడు, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మాయా భ్రమలు లేకుండా స్థిరంగా ఉంటాడు.
అన్తశ్శీతలయా నిత్యమ్ అనాకులతయా తథా । సోమ్యరూపతయా పూర్ణశ్ శశాఙ్క ఇవ శోభతే
అతడు ఎప్పుడూ మనసులో చల్లగా, ఏ విషయంలోనూ కలవరపడకుండా, మృదువైన స్వభావంతో, సంపూర్ణ చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తాడు.
సమశ్ శాన్తమనా మౌనీ క్షీణవాదవిచారణః । కచత్య్ ఆత్మని చిత్తత్త్వే దగ్ధేన్ధన ఇవానలః
అతని మనసు సమంగా, శాంతంగా ఉంటుంది. అతడు మౌనంగా, వాదనలపై విచారణ పూర్తయినవాడై, తనలోని చైతన్యస్వరూపంలో నిలిచి, దహించబడిన ఇంధనంతో మిగిలిన అగ్నిలా ఉంటాడు.
యేన కేనచిద్ ఆచ్ఛన్నో యేన కేనచిద్ ఆశితః । యత్ర క్వచన శాయీ చ సమ్రాడ్ ఇవ విరాజతే
ఏదైనా వస్త్రంతో కప్పబడి, ఏదైనా తిండి తిని, ఎక్కడైనా పడుకుని, రాజులా వెలుగుతాడు.
వర్ణధర్మాశ్రమాచారశాస్త్రమన్త్రామయోజ్ఝితః । నిర్గచ్ఛతి జగజ్జాలాత్ పఞ్జరాద్ ఇవ కేసరీ
వర్ణం, ధర్మం, ఆశ్రమం, ఆచారం, శాస్త్రం, మంత్రం అన్నీ వదిలేసి, అతడు ప్రపంచపు పంజరాన్ని సింహంలా విడిచి వెళ్తాడు.
వాచామ్ అతీతవిషయాం విషయాశాదశోజ్ఝితామ్ । కామ్ అప్య్ ఉపగతశ్ శోభాం శరదీవ నభస్తలమ్
అతడు మాటలకు అందని, ఇంద్రియాల కోరికల నుంచి పూర్తిగా విముక్తమైన, శరదృతువులో ఆకాశం మేఘాల్లేని విధంగా ప్రకాశించే ఒక అపూర్వమైన కాంతిని పొందుతాడు.
గమ్భీరశ్ చ ప్రసన్నశ్ చ గిరావ్ ఇవ మహాహ్రదః । పరానన్దరసక్షీవో రమతే స్వాత్మనాత్మని
అతడు పర్వతాల్లోని పెద్ద సరస్సు లా లోతుగా, ప్రశాంతంగా ఉంటాడు. పరమానందాన్ని తనలో తానే ఆస్వాదిస్తూ, పరమసుఖాన్ని అనుభవిస్తూ ఆనందంగా జీవిస్తాడు.
యథాభిమతవిస్తారో యథాభిమతకర్మకృత్ । పరమాం నిర్వృతిం యాతి ముక్తశాస్త్రార్థయన్త్రణః
తనకు ఇష్టమైనంతగా విస్తరించి, తనకు నచ్చిన పనులు చేస్తూ, శాస్త్రాల నియమాలకు లోబడకుండా, అతడు పరమమైన శాంతిని పొందుతాడు.
సర్వకర్మఫలత్యాగీ నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః । న పుణ్యేన న పాపేన నేతరేణాపి లిప్యతే
అతడు అన్ని కార్యఫలాలను వదిలిపెట్టి, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఏదిపైనా ఆధారపడకుండా ఉంటాడు. పుణ్యమో, పాపమో, ఇంకేదైనా అతడిని అంటవు.
స్ఫటికḫ ప్రతిబిమ్బేన యథా నాయాతి రఞ్జనామ్ । తజ్జ్ఞẖ కర్మఫలేనాన్తస్ తథా నాయాతి రఞ్జనామ్
ఎలా ఒక స్పటికం లోపల ప్రతిబింబం ఉన్నా, అది రంగు పట్టదు; అలాగే, జ్ఞాని తనకు వచ్చిన కర్మఫలాలతో లోపల ఏ మార్పు కలుగదు.
హసన్ రుదన్న్ అపి భృశం దేహపూజావికర్తనైః । దాహాహ్లాదౌ న జానాతి ప్రతిబిమ్బగతావ్ ఇవ
అతడు ఎంత నవ్వినా, ఎంత ఏడ్చినా, శరీరానికి పూజ జరిగినా, గాయమైనా, వేడి గానీ, ఆనందం గానీ అనుభవించడు; ఇవన్నీ ప్రతిబింబంలో జరిగేవాటిలా ఉంటాయి.
నిస్స్తోత్రో నిర్వషట్కారḫ పూజ్యపూజావివర్జితః । సంయుక్తశ్ చ వియుక్తశ్ చ సర్వాచారనయక్రమైః
అతనికి స్తోత్రాలు లేవు, వషట్కారాలు లేవు, పూజా-అపూజలు లేవు; అన్ని ఆచారాల్లో కలిసినవాడిగా, విడిపోయినవాడిగా ఉంటాడు.
తస్మాన్ నోద్విజతే లోకో లోకాన్ నోద్విజతే చ సః । హర్షామర్షభయక్రోధైర్ ముక్తో యుక్తశ్ చ దృశ్యతే
కాబట్టి, లోకం అతనిని కలవరపెట్టదు, అతడు లోకాన్ని కలవరపర్చడు; సంతోషం, కోపం, భయం, ద్వేషం లేని వాడిగా, కలిసినవాడిగా, విడిపోయినవాడిగా కనిపిస్తాడు.
రాగద్వేషోదయారమ్భైస్ త్యజ్యతే ఽపి చ యుజ్యతే । ఈహానీహావిలాసేన నాప్యతే ఽథ చ భుజ్యతే
రాగద్వేషాలు పుట్టినా, వాటిని వదిలినా, ప్రయత్నం లేదా ప్రయత్నం లేకపోవడం అనే ఆటలో, వాడు ఏ పని చేయడు, ఏదీ అనుభవించడు కూడా.
ప్రమేయే కస్యచిద్ అపి నారోహతి మహాశయః । ప్రమేయీక్రియతే వాపి బాలేనాప్య్ అదురాశయః
బహుళ హృదయుడు ఏ విషయానికీ ఆసక్తి చూపడు; కానీ అపవిత్రమైన మనసున్నవాడు, చిన్నవాడైనా, ప్రతిదీ తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు.