అత్యన్తమూఢయా యత్ర సుషుప్తసమయా స్థితమ్ । చిత్తశక్త్యా గతం తత్ర తరుగుల్మతృణాదితామ్
ఎక్కడ అత్యంత మూర్ఖమైన మనస్సు, గాఢ నిద్రలో ఉన్నట్లు స్థిరంగా ఉంటుందో, అక్కడ వృక్షాలు, పొదలు, గడ్డి వంటి రూపాలను పొందుతారు.
క్షీణదేహసహస్రస్య చిరమూఢస్య చేతసః । శిలాద్య్ అవయవం విద్ధి కస్యచిత్ పర్వతస్య వా
ఎవరైనా అనేక జన్మల తరువాత పూర్తిగా మూర్ఖుడైపోతే, అతని మనస్సు శిలలలో లేదా కొండ భాగాలలో భాగమవుతుంది అని తెలుసుకో.
యథామోదేన కుసుమం మాధుర్యేణ గుడో యథా । వ్యాప్తం సపర్వతాకాశం చిత్తత్త్వేన జగత్ తథా
పువ్వు సువాసనతో నిండిపోయినట్టు, బెల్లం తీపితో నిండినట్టు, ఈ లోకమంతా పర్వతాలు, ఆకాశం సహా, చైతన్యస్వరూపంతో నిండిపోయి ఉంది.
కిఞ్చిత్ క్షుబ్ధం పయẖ కిఞ్చిత్ సోమ్యరూపం యథామ్బుధేః । కిఞ్చిద్ అస్పన్ది కిఞ్చిచ్ చ స్పన్దిరూపం తథా చితః
సముద్రంలో కొంత నీరు అలజడిగా, కొంత ప్రశాంతంగా, కొంత కదలకుండా, మరికొంత కదిలేలా ఉంటుందే, అలాగే చైతన్యం కూడా కొంత భాగంలో స్థిరంగా, కొంత భాగంలో చలనం కలిగి ఉంటుంది.
యదైవైవం చితో రూపం తతం బుద్ధమ్ అఖణ్డితమ్ । తదైవ తీర్ణస్ సంసారḫ పరమేశ్వరతాం గతైః
ఎప్పుడు చైతన్యం అంతటా వ్యాపించి, విడిపోని జ్ఞానరూపంగా కనిపిస్తుందో, అప్పుడే సంసారసాగరాన్ని దాటి, పరమేశ్వర స్థితిని పొందుతారు.
బ్రహ్మేన్ద్రవిష్ణువరుణా యద్ యత్ కర్తుం సముద్యతాః । తద్ అహం చిద్వపుస్ సర్వం కరోమీత్య్ ఏవ భావయేత్
బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, విష్ణువు, వరుణుడు ఏ పని చేయాలని సంకల్పిస్తారో, ఆ పనిని నేను — చైతన్యమూర్తిని — చేస్తున్నానని మనసులో భావించాలి.
యేషు యేషు యథా యద్ యద్ దర్శనేషు నిగద్యతే । సర్వమ్ ఏవాఙ్గ తత్ సత్యం సర్వమ్ ఏవ హి సర్వగమ్
ఎటువంటి దృశ్యాలలో, ఏ విషయాన్ని ఎలా చెప్పినా, ప్రియమైనవాడా, అది అంతా నిజమే. ఎందుకంటే, అన్నీ విషయాలు అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉంటాయి.
యం యం దేశం విదేశం వా కాలం వా కలనాం చ వా । వేత్సి బ్రహ్మైవ తత్ సర్వం యథేచ్ఛసి తథా కురు
నువ్వు ఎలాంటి ప్రదేశాన్ని, విదేశాన్ని, కాలాన్ని లేదా లెక్కింపును తెలుసుకున్నా, అది అంతా బ్రహ్మమే అని తెలుసుకో. నువ్వు కోరినట్టు చేయు.
యద్ యద్ విభావ్యతే రూపం తత్తామ్ ఏతి చిదీశ్వరః । తాం తామ్ ఇచ్ఛాం పూరయితుం చిన్తామణివద్ ఆతతః
ఏ రూపాన్ని ఊహించినా, ఆ చైతన్యాధిపతి ఆ రూపాన్ని స్వీకరిస్తాడు. ప్రతి కోరికను చింతామణిలా నెరవేర్చుతాడు.
యద్ యద్ విభావ్యతే కిఞ్చిత్ తత్ తత్ తేన వివస్వతా । క్రియతే భూష్యతే సమ్యగ్ యోజ్యతే చానుభూయతే
ఏదైనా ఊహించినప్పుడు, ఆ ప్రకాశవంతుడు అదే వస్తువును సృష్టించి, అలంకరించి, బాగుగా కలిపి, అనుభవింపజేస్తాడు.
చిన్మాత్రత్వం ప్రయాతస్య తీర్ణమృత్యోస్ స్వచేతసః । యో భవేత్ పరమానన్దẖ కేనాసావ్ ఉపమీయతే
తన మనస్సు పూర్తిగా చైతన్యమయమై, మరణాన్ని దాటి, పరమానందంలో నిలిచినవాడిని ఎవరి తోడు పోల్చగలం?
సీమాన్తస్ సర్వదుẖఖానాం మృత్యుర్ ఏవ జగత్త్రయే । తం జిత్వా యḫ పరానన్దస్ స వక్తుం కేన పార్యతే
ఈ మూడు లోకాలలోని అన్ని బాధలకు సరిహద్దు మరణమే. దాన్ని జయించినవాడి పరమానందాన్ని ఎవరు వివరించగలరు?
సర్వాసామ్ ఏవ దృష్టీనాం సర్వాసామ్ ఏవ సమ్పదామ్ । పరిజ్ఞాయ స్వమ్ ఆత్మానమ్ ఉపరి స్థీయతే చిరమ్
అన్ని దృష్టికోణాలు, అన్ని సంపదలు పూర్తిగా తెలుసుకొని, తన ఆత్మలో స్థిరంగా, వాటన్నిటి పై నిలిచి, చాలాకాలం ఉంటాడు.
అప్య్ అనన్తా మహాన్తో ఽపి వజ్రభేదకరా అపి । శుద్ధం ఖమ్ ఇవ బాధన్తే తజ్జ్ఞం దోషా న కేచన
ఎన్ని పెద్దవైనా, ఎంత బలమైనవైనా, వజ్రాన్ని చీల్చగలిగిన దోషాలైనా, ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడిని ఏవీ కలవరపెట్టలేవు. అవి శుద్ధమైన ఆకాశాన్ని ఏమీ చేయలేని విధంగా ఉంటాయి.
జరామరణజన్మాద్యాస్ సమస్తా దోషదృష్టయః । ఆత్మజ్ఞానైకపర్యన్తా యథాబ్ధ్యన్తాస్ సరిద్రయాః
వృద్ధాప్యం, మరణం, జననం మొదలైన అన్ని లోపాలు చివరికి ఆత్మజ్ఞానంతోనే ముగుస్తాయి. ఇవన్నీ నదులు సముద్రాన్ని చేరినట్లే, ఆత్మజ్ఞానంలో కలిసిపోతాయి.
తావత్ ప్రకృతిర్ ఆలోలా యతతే దుẖఖసఙ్క్షయే । యావత్ పశ్యతి నాత్మానం తమ్ ఆలోక్యోపశామ్యతి
ప్రకృతి బాధలు తీరాలని ఎప్పటికీ తపిస్తూనే ఉంటుంది. కానీ ఆత్మను చూసిన తర్వాత మాత్రమే ప్రశాంతమవుతుంది.
యథా పుష్పం సమాసాద్య నశ్యన్తి శరవేణవః । తథాత్మత్వం సమాసాద్య మనోబుద్ధీన్ద్రియాదయః
పువ్వును తాకిన వెంటనే బాణాలు ఎలా కనపడకుండా పోతాయో, అలాగే ఆత్మను తెలుసుకున్నప్పుడు మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు అన్నీ లయమైపోతాయి.
సర్వమ్ ఆదౌ జగచ్ ఛూన్యం శూన్యమ్ అన్తే చ భూపతే । అతశ్ శూన్యాత్మకం హ్య్ ఏతద్ విద్ధి మధ్యే ఽపి శూన్యకమ్
ఓ రాజా! ఈ లోకం మొదట్లో ఖాళీగా ఉంటుంది, చివర్లో కూడా ఖాళీగానే ఉంటుంది. అందుకే మధ్యలో కూడా నిజంగా ఖాళీగానే ఉందని తెలుసుకో.
నాన్తశ్ శూనం చ శూన్యం చ నాచిద్రూపం న చిన్మయమ్ । నాత్మరూపం నాన్యరూపం భువనం భావయన్ భవ
ఈ లోకాన్ని లోపల ఖాళీగా లేదా బయట ఖాళీగా, జడంగా లేదా చైతన్యంగా, ఆత్మ స్వరూపంగా లేదా వేరే రూపంగా ఊహించవద్దు.
ఏతత్ స్వరూపమ్ ఆసాద్య ప్రకృతిḫ పరిశామ్యతి । స్వభావాచ్ చలితం వస్తు క్షోభం కృత్వా క్వ తిష్ఠతు
ఈ నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ప్రకృతి నిశ్చలమవుతుంది. ఏదైనా దాని సహజ స్వభావాన్ని వదిలి కలవరపడి పోతే, అది ఎక్కడ నిలవగలదు?
అజ్ఞానగ్రన్థినిర్భేదో మోక్ష ఇత్య్ ఉచ్యతే ఽనఘ । న దేశో మోక్షనామాస్తి న కాలో నేతరా స్థితిః
అజ్ఞానపు గంతిని తెంచడం నేనే మోక్షమని అంటారు, ఓ పాపరహితా. మోక్షం అనే ప్రదేశం లేదు, దానికి ప్రత్యేకమైన కాలమూ లేదు, మరో స్థితీ లేదు.
అహఙ్కృతేర్ విమోహస్య క్షయేణేయం విలీయతే । ప్రకృతిర్ భావనానామ్నీ మోక్షస్ స్యాద్ ఏష ఏవ సః
అహంకారంతో కలిగే మాయ పోయినప్పుడు ఈ ప్రకృతి లయమవుతుంది. భావనలకు అంతం కలిగినదే మోక్షం, అదే నిజమైన విముక్తి.
ఏష ఏవ శనైర్ దేహం గాలయిత్వోపశామ్యతి । వివేకో విషయే వాచాం భవత్య్ అభవనిం గతః
ఈ వివేకం శాంతంగా, నెమ్మదిగా శరీరాన్ని క్షీణింపజేసి, చివరికి మౌనంగా నిలుస్తుంది; మాటలకు అందని స్థితికి చేరినప్పుడు, అది ఇక మాటలు పలకదు.
యథాభూతమ్ ఇదం జ్ఞాత్వా జాగతం వస్తువిభ్రమమ్ । భావయిత్వా యథాజ్ఞానం జ్ఞస్ తిష్ఠతి యథాసుఖమ్
ఈ లోకాన్ని నిజంగా ఎలా ఉందో, భ్రమతో కూడినదిగా తెలుసుకుని, తనకు తెలిసినంతవరకు ఆలోచిస్తూ, ఆ జ్ఞాని తనకు ఇష్టమైన విధంగా స్థిరంగా ఉంటాడు.
ప్రశాన్తశాస్త్రార్థవిచారచాపలో నివృత్తనానారసకావ్యకౌతుకః । నిరస్తనిశ్శేషవికల్పవిప్లవస్ సమస్ సుఖం తిష్ఠసి శాశ్వతాత్మకః
శాస్త్రార్థాలపై ఆత్రుత తగ్గిపోయి, కవిత్వంలోని రుచులపై ఆసక్తి పోయి, అన్ని తేడాలు, కలకలలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, నీవు సమంగా, ఆనందంగా, శాశ్వత స్వరూపుడిగా నిలుస్తావు.
ఆత్మారామో వీతశోకో నిత్యమ్ అన్తర్ముఖస్ సుఖీ । కుర్వన్న్ అపి చ కర్మాణి తిష్ఠత్య్ అపగతభ్రమమ్
ఆత్మానందంలో మునిగి, దుఃఖం లేకుండా, ఎప్పుడూ అంతర్ముఖంగా, సంతోషంగా ఉండే వాడు, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మాయా భ్రమలు లేకుండా స్థిరంగా ఉంటాడు.
అన్తశ్శీతలయా నిత్యమ్ అనాకులతయా తథా । సోమ్యరూపతయా పూర్ణశ్ శశాఙ్క ఇవ శోభతే
అతడు ఎప్పుడూ మనసులో చల్లగా, ఏ విషయంలోనూ కలవరపడకుండా, మృదువైన స్వభావంతో, సంపూర్ణ చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తాడు.
సమశ్ శాన్తమనా మౌనీ క్షీణవాదవిచారణః । కచత్య్ ఆత్మని చిత్తత్త్వే దగ్ధేన్ధన ఇవానలః
అతని మనసు సమంగా, శాంతంగా ఉంటుంది. అతడు మౌనంగా, వాదనలపై విచారణ పూర్తయినవాడై, తనలోని చైతన్యస్వరూపంలో నిలిచి, దహించబడిన ఇంధనంతో మిగిలిన అగ్నిలా ఉంటాడు.
యేన కేనచిద్ ఆచ్ఛన్నో యేన కేనచిద్ ఆశితః । యత్ర క్వచన శాయీ చ సమ్రాడ్ ఇవ విరాజతే
ఏదైనా వస్త్రంతో కప్పబడి, ఏదైనా తిండి తిని, ఎక్కడైనా పడుకుని, రాజులా వెలుగుతాడు.
వర్ణధర్మాశ్రమాచారశాస్త్రమన్త్రామయోజ్ఝితః । నిర్గచ్ఛతి జగజ్జాలాత్ పఞ్జరాద్ ఇవ కేసరీ
వర్ణం, ధర్మం, ఆశ్రమం, ఆచారం, శాస్త్రం, మంత్రం అన్నీ వదిలేసి, అతడు ప్రపంచపు పంజరాన్ని సింహంలా విడిచి వెళ్తాడు.