క్రియమాణా కృతా కర్మతూలశ్రీర్ దేహశల్మలేః । జ్ఞానానిలసముద్ధూతా విలయం క్వాపి గచ్ఛతి
చేసే పనులు, పూర్తయ్యే కార్యాలు, ఇవన్నీ శిమ్షప వృక్షపు పత్తిలా ఉంటాయి. జ్ఞానం అనే గాలి వీటిని ఊదేసి ఎక్కడికో పోయేలా చేస్తుంది.
ఆత్మజ్ఞతాం ప్రయాతస్య తీర్ణస్య భవసాగరాత్ । ఇచ్ఛతో ఽపి సమాయాతి పునర్ నాజ్ఞత్వమ్ ఆత్మనః
ఆత్మజ్ఞానం పొందినవాడు, Samsāram అనే సముద్రాన్ని దాటి వచ్చినవాడు, ఎంతగా కోరుకున్నా, ఇక మళ్లీ తన ఆత్మ గురించి తెలియని స్థితికి వెళ్ళడు.
యథా దూరగతోత్పత్తిస్థానం రయవతీ సరిత్ । న యాత్య్ ఏవం మతిర్ బుద్ధా పునర్ మోహం న గచ్ఛతి
ఎలా దూరంలో ఉన్న ప్రవాహం ఒకసారి వదిలిన తర్వాత ఆ మూలానికి తిరిగి పోదో, అలాగే బుద్ధి కలిగిన మనస్సు మళ్లీ మాయలో పడదు.
సర్వైవ హి కలా జన్తోర్ అనభ్యాసేన నశ్యతి । ఫలదాపి మనోజ్ఞాపి లతేవాసేకవర్జితా
ప్రతి జీవిలో ఉన్న ప్రతిభ కూడా సాధన లేకపోతే పోతుంది. ఎంత ఫలదాయకమైనదైనా, ఎంత ఆకర్షణీయమైనదైనా, ఆధారం లేకుండా వృద్ధిచెందని వల్లి లాగానే నశిస్తుంది.
ఏషా జ్ఞానకలా త్వ్ అన్తస్ సకృజ్జాతా దినే దినే । వృద్ధిమ్ ఏతి బలాద్ ఏవ సతామ్ అప్య్ ఉప్తశాలివత్
కానీ, జ్ఞానమనే నైపుణ్యం మనసులో ఒక్కసారి పుట్టిన తర్వాత, మంచి మనుషుల్లోనూ రోజురోజుకు సహజంగానే పెరుగుతుంది. ఇది నాటిన బియ్యపు గింజలా వృద్ధిచెందుతుంది.
యథా దధ్యుద్ధృతం నైతి పునర్ దధ్నైకతాం ఘృతమ్ । తథా జ్ఞానోద్ధృతా జ్ఞప్తిర్ నాయాత్య్ అజ్ఞానతాం పునః
ఎలా పెరుగు నుండి తీసిన నెయ్యి మళ్లీ పెరుగు కాలేదో, అలాగే జ్ఞానం వెలికితీయబడిన తర్వాత మళ్లీ అజ్ఞానంగా మారదు.
యథా పరభటవ్యూహం విభిద్యోదేతి సద్భటః । తథాజ్ఞానం విదార్యాన్ధ్యమ్ ఉదేతి జ్ఞానభాస్కరః
ఎలా శత్రు సైన్యాన్ని చీల్చుకుంటూ ధైర్యవంతుడైన యోధుడు బయటకు వస్తాడో, అలాగే అజ్ఞానపు చీకటిని తొలగిస్తూ జ్ఞానరశ్మి వెలుగుతుంటుంది.
చిద్ఘనం నిర్మలం బ్రహ్మ శాన్తం సర్వమ్ ఇదం తతమ్ । అద్వైతం ద్వైతవద్ భాతి నిత్యమ్ ఏకమ్ అనామయమ్
నిర్మలమైన, ప్రశాంతమైన, సర్వత్ర వ్యాపించిన ఆ చైతన్యమే పరబ్రహ్మం. అది ఎప్పుడూ ఏకమై, అనారోగ్యములేని, ద్వైతంగా కనిపించినా వాస్తవానికి అద్వైతమే.
ఏకస్ స్ఫురత్య్ అఖిలవస్తుషు చిత్స్వరూప ఆత్మా పరస్ స్వజలధిష్వ్ ఇవ తోయమ్ అచ్ఛమ్ । సంశాన్తసఙ్కలనభూరికలాపమ్ ఏకం సత్తాంశమాత్రమ్ అఖిలం జగద్ అఙ్గ విద్ధి
ప్రియమా మిత్రమా, చైతన్యమే స్వరూపంగా ఉన్న పరమాత్మ అన్ని వస్తువుల్లో ఒంటరిగా ప్రకాశిస్తాడు. అది తన సముద్రంలో స్వచ్ఛమైన నీటిలా ఉంటుంది. అన్ని కలయికలు శాంతించగా, ఈ జగత్తంతా ఒకే సత్యంగా మాత్రమే తెలుసుకో.
పరస్మాత్ కారణాద్ ఏకో జీవḫ ప్రథమమ్ ఉత్థితః । తస్మాజ్ జీవకణా జాతాẖ కణాస్ తప్తాయసో యథా
పరమ కారణం నుండి మొదట ఒకే జీవుడు ఉద్భవించాడు. ఆ జీవుని నుండి అనేక జీవకణాలు పుట్టాయి, వేడైన ఇనుపముక్క నుండి మంటలు ఎలా చిమ్ముతాయో అలాగే.
తే దేవనాగగన్ధర్వవిద్యాధరశతాభిధాః । స్ఫురన్త్య్ ఆత్మామృతామ్భోదనిర్మలామృతబిన్దవః
వందలాది దేవతలు, నాగులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు అని పిలవబడే వారు, అమృతమైన ఆత్మసముద్రం నుంచి ఉప్పొంగే స్వచ్ఛమైన అమృతబిందువుల్లా ప్రకాశిస్తారు.
స్వైరసఙ్కల్పజాలేన వలితా బన్ధమ్ ఆగతాః । స్వలాలయేవ తన్తుత్వం గతయా కోశకారకాః
తమ స్వంత ఆలోచనల వలలో చిక్కుకుని, వారు బంధనంలో పడతారు. ఇది పట్టుచిలుకలు తమ దారాలతో తామే గూటిలో చిక్కుకున్నట్టే.
స్వసఙ్కల్పేన భూతాని బద్ధానీతి పరస్పరమ్ । స్వతుషేణేవ ధాన్యాని దుẖఖాన్య్ అనుభవన్త్య్ అతః
ప్రాణులు తమ ఊహల వల్ల పరస్పరం బంధించబడతారు. అది ధాన్యాలు తమ పొట్టు వల్ల కలిగే బాధను అనుభవించడంలా ఉంటుంది.
స స్వసఙ్కల్పనతుషో దహ్యతే జ్ఞానవహ్నినా । యదా తదా భవన్త్య్ అచ్ఛా నవా ముక్తాకణా ఇవ
తమ ఊహల పొట్టు జ్ఞానాగ్ని ద్వారా కాలిపోయినప్పుడు, వారు కొత్త ముత్యాల్లా నిర్మలంగా మారిపోతారు.
భూయో జగతి జాయన్తే న కదాచన కేచన । తే తతాత్మపదారూఢా మూఢత్వాద్ ఉద్ధృతాశయాః
ఈ లోకంలో ఎవరూ మళ్లీ పుట్టరు; ఆత్మ స్థితిని పొందినవారు మాయా భావనలూ, కోరికలూ లేకుండా విముక్తులవుతారు.
జగద్వృత్తావ్ అవయవైర్ మిథẖ కారణతాం గతమ్ । అకారణం జగద్ విద్ధి నాశోత్పత్త్యోస్ స్వభావతః
ఈ జగత్తులోని భాగాలు పరస్పరం కారణాలుగా మారతాయి; కానీ ఈ జగత్తు స్వతహాగా కారణం లేనిది, ఎందుకంటే దాని ఉద్భవం, లయము సహజమే.
యథామ్బుకుమ్భేషు నభో నార్పితం నాప్య్ అనర్పితమ్ । తథాత్మా సర్వదేహేషు న స్థితో నాపి చాస్థితః
నీటి కుండల్లో ఆకాశం ఉంచబడినట్లూ, ఉంచబడనట్లూ కాదు. అలాగే, ఆత్మ కూడా అన్ని శరీరాల్లో ఉండదు, ఉండనట్లూ కాదు.
సతి కుమ్భే సతి చ ఖే కుమ్భాకాశాభిధా యథా । సత్య్ ఆత్మని చ దేహే చ దేహసంవేదనం తథా
కుండ కూడా, ఆకాశం కూడా ఉన్నప్పుడు 'కుండ ఆకాశం' అని అంటారు. అలాగే, ఆత్మ, శరీరం రెండూ ఉన్నప్పుడు శరీర జ్ఞానం కలుగుతుంది.
చేతనాచేతనకలా నృప సన్తి న కాశ్చన । కాచిద్ ఆత్మాభిధా సత్తా దేహే స్ఫురతి కేవలమ్
ఓ రాజా, చైతన్యమూ, అచేతనమూ అనే భాగాలు ఏవీ లేవు. ఈ శరీరంలో 'ఆత్మ' అనే ఒకే ఒక సత్తా మాత్రమే ప్రకాశిస్తుంది.
యథా దృఙ్ నిర్మలే వ్యోమ్ని చిరన్యస్తోల్లసత్య్ అలమ్ । తథా స్ఫురతి దేహాభా సత్తాత్మన్య్ ఆత్మనామికా
ఎలాగైతే నిర్మలమైన ఆకాశంలో చూపు స్పష్టంగా వెలుగుతుందో, అలాగే శరీరం లేని స్థితిలో, ఆత్మలోనే ఆ 'ఆత్మ' అనే సత్తా ప్రకాశిస్తుంది.
పూర్వం జీవాస్ స్వసఙ్కల్పైర్ యే జగత్సుస్థితిం గతాః । తత్సఙ్గాద్ అద్య జీవత్వం యాన్త్య్ అన్యా బ్రహ్మశక్తయః
ముందుగా, కొన్ని జీవులు తమ సంకల్పంతో ఈ లోకంలో స్థితిని పొందాయి. ఇప్పుడు, ఆ సంసర్గం వల్ల ఇతర బ్రహ్మశక్తులు కూడా జీవత్వాన్ని పొందుతున్నాయి.
యథా తస్కరసంసర్గాద్ బధ్యతే ఽతస్కరో ఽపి హి । తథా ప్రాగ్జీవసంసర్గాత్ ప్రయాత్య్ ఆత్మకలా మితిమ్
ఎలాగైతే దొంగలతో కలిసిపోయిన దొంగ కూడా బంధించబడతాడో, అలాగే పూర్వ జీవులతో కలిసినప్పుడు ఆత్మలోని భాగం పరిమితిని పొందుతుంది.
యావత్ స్వతా స్వదేహాదౌ తావత్ సంసృతిబీజతా । యావద్ విషయభోగాశా జీవాఖ్యా తావద్ ఆత్మనః
మన శరీరం లేదా ఇతర వస్తువులపై స్వంతత్వ భావన ఉన్నంత కాలం పునర్జన్మలకు కారణమైన విత్తనం ఉంటుంది. ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల ఆశ ఉన్నంత వరకు ఆత్మను 'జీవుడు' అని పిలుస్తారు.
వివేకవశతో జ్ఞత్వాజ్ జాతే ద్వైతైక్యయోẖ క్షయే । ఆత్మా జీవత్వమ్ ఉత్సృజ్య బ్రహ్మతామ్ ఏత్య్ అనామయః
వివేకంతో ద్వైతం, అద్వైతం రెండింటి భావనలు నశించినప్పుడు, ఆత్మ తన వ్యక్తిత్వాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలేని బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతుంది.
జరాజన్మమృతిభ్రాన్తిచక్రే భ్రమతి మోహితా । వాసనాతన్తుబద్ధేయం జనతాతాపభాగినీ
వాసనల తంతువులతో బంధించబడి, జననం, వృద్ధాప్యం, మరణం అనే చక్రంలో మాయలో పడి తిరుగుతూ, జనుల బాధలను అనుభవిస్తుంది.
న కస్యచిద్ అహం నైవ కశ్చిద్ ఏవాహమ్ ఈదృశః । నైవ కశ్చిన్ మమేత్య్ అన్తర్నిశ్చయాత్ త్యజ సంసృతిమ్
నేను ఎవరిదీ కాదు, ఎవ్వరూ నాది కాదు, నేను ఈ విధమైనవాడు కూడా కాదు అని లోపల నిశ్చయంగా తెలుసుకొని, ఈ సంసారాన్ని వదిలిపెట్టు.
సర్వం మమాహం సర్వస్య చైవేతి దృఢనిశ్చయాత్ । త్యజ సంసృతిసంరమ్భం స్వస్థో భవ భవాతిగః
‘ప్రపంచమంతా నాదే, నేనూ అందరిదే’ అనే దృఢమైన నమ్మకంతో, ఈ జనన మరణాల కలకలిని వదిలిపెట్టి, నీవు నీలోనే స్థిరంగా ఉండి, జననమరణాలను దాటి పోయినవాడవు.
ఊర్ధ్వాద్ అధస్ త్వ్ అధస్తాచ్ చ పునర్ ఊర్ధ్వం వ్రజంశ్ చిరమ్ । మా సంసారారఘట్టస్య చిన్తారజ్జ్వాం ఘటో భవ
ఎప్పటికప్పుడు పైకి దిగిపోతూ, దిగిన చోటు నుంచి మళ్లీ పైకి వెళ్ళిపోతూ, ఈ లోకజీవితపు కలకల గురించి ఆందోళన అనే తాడుతో బంధించబడిన మట్టికుండలా మారిపోవద్దు.
ఇదం మమాహమ్ అస్యేతి వ్యవహారఘనభ్రమమ్ । యే మోహాత్ సన్నిషేవన్తే తే ఽధస్తాద్ యాన్త్య్ అధశ్ శఠాః
‘ఇది నాదే, నేనే ఇది, ఇది నాకు చెందింది’ అనే మోహంతో, ఆ భ్రమలో మునిగిపోయి ఉండేవారు, వారు మోసపూరితులు, ఎప్పటికీ దిగజారిపోతారు.
అస్యాహమ్ ఏష మే సో ఽయమ్ అహమ్ ఏవమ్మయాత్మని । మోహే బుద్ధ్యా పరిత్యక్తే ఊర్ధ్వాద్ ఊర్ధ్వం ప్రయాస్య్ అజః
‘నేను ఇతనిదే, ఇది నాదే, ఇతడే నేనే, నేను ఇలానే ఉన్నాను’ అనే మోహాన్ని బుద్ధితో వదిలిపెట్టినప్పుడు, జననం లేని వాడా, నీవు ఎప్పటికీ పైకి పైకి ఎదుగుతావు.