దేహాదయో జడాస్ సర్వే తస్మాద్ అఙ్గ న కిఞ్చన । న కశ్చిద్ ఏవ కురుతే సుకృతేష్వ్ అపి కర్మసు
శరీరం మొదలైనవి అన్నీ జడమే కనుక, ప్రియమైనవాడా, నిజంగా ఎవ్వరూ ఏ పనీ చేయరు, మంచి పనుల్లో కూడా ఎవ్వరూ చేయడంలేదు.
కర్మ కుర్వత్య్ అపి ప్రాజ్ఞే తయాసంసక్తయా ధియా । న కశ్చిత్ కురుతే కిఞ్చిద్ దేహస్ స్ఫురతి కేవలమ్
పండితుడు కూడా పనులు చేస్తున్నప్పటికీ, అతని మనస్సు అసక్తిగా ఉంటే, నిజంగా ఎవ్వరూ ఏమీ చేయరు; కేవలం శరీరమే కదలుతుంది అంతే.
తూష్ణీమ్ అపి స్థితో మూఢశ్ చిన్తాసంసక్తయా ధియా । కరోతి కర్మ శైలాభం యద్ యుగైర్ అపి న క్షయి
ఒకవాడు నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నా, అతని మనస్సు మాయలో, ఆలోచనల్లో చిక్కుకుని ఉంటే, అతడు చేసిన పనులు పర్వతంలా యుగాల పాటు నిలిచిపోతాయి, అవి అంత త్వరగా పోవు.
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ । ఇన్ద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా తస్యానన్తేహ కర్తృతా
పనిచేసే ఇంద్రియాలను నియంత్రించి కూర్చున్నవాడు, కానీ మనస్సు ఇంద్రియాల విషయాల పట్ల మోహంతో ఉండి వాటిని గుర్తు చేసుకుంటే, అతనికి ఈ లోకంలో కర్తృత్వ భావం అంతులేని దాకా ఉంటుంది.
యస్ త్వ్ ఇన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతే ఽనఘ । కర్మేన్ద్రియైẖ కర్మయోగమ్ అకర్తైవ స మోక్షభాక్
ఓ పాపరహితుడా, మనస్సుతో ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, కర్మేంద్రియాలతో కర్మయోగాన్ని ఆరంభించే వాడు, పనులు చేస్తున్నా నిజంగా చేసేవాడిగా ఉండడు. అలాంటి వాడే ముక్తిని పొందుతాడు.
నిర్వాసనం కృతం కర్మ న కర్తారం స్పృశత్య్ అజమ్ । పద్మపత్త్రం జలమ్ ఇవ నభస్తలమ్ ఇవామ్బుదః
వాసనలు లేకుండా చేసిన పని, ఆజన్ముడైన చేసేవాడిని తాకదు. అది తామరాకుపై నీటిబొట్టు అంటకపోవడం లాగానే, ఆకాశాన్ని మేఘాలు తాకలేకపోవడం లాగానే ఉంటుంది.
ఫలాని నానుధావన్తి యదా కర్మాణ్య్ అవాసనమ్ । తదా జీవం న స్పృశతి కర్మ జన్మైకకారణమ్
పనులు వాసన లేకుండా చేసినప్పుడు వాటి ఫలితాలు వెంబడించవు. అప్పుడు జననానికి కారణమైన కర్మం జీవుడిని తాకదు.
కర్మణో జన్మబీజస్య రసస్ సర్వత్ర వాసనా । సా యద్భవా చ తస్యైవ గర్భే పశ్యతి దేహకమ్
కర్మానికి, జననానికి విత్తానంగా ఉండేది ఎక్కడైనా వాసనలే. ఆ వాసన ఎలా ఉంటే, అలాంటి శరీరాన్ని గర్భంలో చూస్తుంది.
జాయతే తత ఏవాశు క్రమాద్ భ్రమతి సంసృతౌ । తస్మాద్ వాసనయైవాన్తర్ వియోగస్ తే ఽస్తు భూతయే
అదే కారణంగా మనిషి త్వరగా పుట్టి, తర్వాత Samsāram లో తిరుగుతాడు. అందుకే, నీకు మేలు కలగాలని, ఆ లోపలి వాసనలతో విడిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
భావనాస్ సర్వభావేభ్యస్ సముత్సృజ్య సముచ్ఛ్రితః । శశాఙ్కశీతలḫ పూర్ణో భాసి భాసేవ భాస్కరః
ప్రతి వస్తువు మీద ఉన్న అన్ని భావనలను వదిలేసి, నీవు నిండుగా, చంద్రునిలా చల్లగా, సూర్యునిలా నీ స్వంత కాంతితో ప్రకాశిస్తావు.
క్రియమాణా కృతా కర్మతూలశ్రీర్ దేహశల్మలేః । జ్ఞానానిలసముద్ధూతా విలయం క్వాపి గచ్ఛతి
చేసే పనులు, పూర్తయ్యే కార్యాలు, ఇవన్నీ శిమ్షప వృక్షపు పత్తిలా ఉంటాయి. జ్ఞానం అనే గాలి వీటిని ఊదేసి ఎక్కడికో పోయేలా చేస్తుంది.
ఆత్మజ్ఞతాం ప్రయాతస్య తీర్ణస్య భవసాగరాత్ । ఇచ్ఛతో ఽపి సమాయాతి పునర్ నాజ్ఞత్వమ్ ఆత్మనః
ఆత్మజ్ఞానం పొందినవాడు, Samsāram అనే సముద్రాన్ని దాటి వచ్చినవాడు, ఎంతగా కోరుకున్నా, ఇక మళ్లీ తన ఆత్మ గురించి తెలియని స్థితికి వెళ్ళడు.
యథా దూరగతోత్పత్తిస్థానం రయవతీ సరిత్ । న యాత్య్ ఏవం మతిర్ బుద్ధా పునర్ మోహం న గచ్ఛతి
ఎలా దూరంలో ఉన్న ప్రవాహం ఒకసారి వదిలిన తర్వాత ఆ మూలానికి తిరిగి పోదో, అలాగే బుద్ధి కలిగిన మనస్సు మళ్లీ మాయలో పడదు.
సర్వైవ హి కలా జన్తోర్ అనభ్యాసేన నశ్యతి । ఫలదాపి మనోజ్ఞాపి లతేవాసేకవర్జితా
ప్రతి జీవిలో ఉన్న ప్రతిభ కూడా సాధన లేకపోతే పోతుంది. ఎంత ఫలదాయకమైనదైనా, ఎంత ఆకర్షణీయమైనదైనా, ఆధారం లేకుండా వృద్ధిచెందని వల్లి లాగానే నశిస్తుంది.
ఏషా జ్ఞానకలా త్వ్ అన్తస్ సకృజ్జాతా దినే దినే । వృద్ధిమ్ ఏతి బలాద్ ఏవ సతామ్ అప్య్ ఉప్తశాలివత్
కానీ, జ్ఞానమనే నైపుణ్యం మనసులో ఒక్కసారి పుట్టిన తర్వాత, మంచి మనుషుల్లోనూ రోజురోజుకు సహజంగానే పెరుగుతుంది. ఇది నాటిన బియ్యపు గింజలా వృద్ధిచెందుతుంది.
యథా దధ్యుద్ధృతం నైతి పునర్ దధ్నైకతాం ఘృతమ్ । తథా జ్ఞానోద్ధృతా జ్ఞప్తిర్ నాయాత్య్ అజ్ఞానతాం పునః
ఎలా పెరుగు నుండి తీసిన నెయ్యి మళ్లీ పెరుగు కాలేదో, అలాగే జ్ఞానం వెలికితీయబడిన తర్వాత మళ్లీ అజ్ఞానంగా మారదు.
యథా పరభటవ్యూహం విభిద్యోదేతి సద్భటః । తథాజ్ఞానం విదార్యాన్ధ్యమ్ ఉదేతి జ్ఞానభాస్కరః
ఎలా శత్రు సైన్యాన్ని చీల్చుకుంటూ ధైర్యవంతుడైన యోధుడు బయటకు వస్తాడో, అలాగే అజ్ఞానపు చీకటిని తొలగిస్తూ జ్ఞానరశ్మి వెలుగుతుంటుంది.
చిద్ఘనం నిర్మలం బ్రహ్మ శాన్తం సర్వమ్ ఇదం తతమ్ । అద్వైతం ద్వైతవద్ భాతి నిత్యమ్ ఏకమ్ అనామయమ్
నిర్మలమైన, ప్రశాంతమైన, సర్వత్ర వ్యాపించిన ఆ చైతన్యమే పరబ్రహ్మం. అది ఎప్పుడూ ఏకమై, అనారోగ్యములేని, ద్వైతంగా కనిపించినా వాస్తవానికి అద్వైతమే.
ఏకస్ స్ఫురత్య్ అఖిలవస్తుషు చిత్స్వరూప ఆత్మా పరస్ స్వజలధిష్వ్ ఇవ తోయమ్ అచ్ఛమ్ । సంశాన్తసఙ్కలనభూరికలాపమ్ ఏకం సత్తాంశమాత్రమ్ అఖిలం జగద్ అఙ్గ విద్ధి
ప్రియమా మిత్రమా, చైతన్యమే స్వరూపంగా ఉన్న పరమాత్మ అన్ని వస్తువుల్లో ఒంటరిగా ప్రకాశిస్తాడు. అది తన సముద్రంలో స్వచ్ఛమైన నీటిలా ఉంటుంది. అన్ని కలయికలు శాంతించగా, ఈ జగత్తంతా ఒకే సత్యంగా మాత్రమే తెలుసుకో.
పరస్మాత్ కారణాద్ ఏకో జీవḫ ప్రథమమ్ ఉత్థితః । తస్మాజ్ జీవకణా జాతాẖ కణాస్ తప్తాయసో యథా
పరమ కారణం నుండి మొదట ఒకే జీవుడు ఉద్భవించాడు. ఆ జీవుని నుండి అనేక జీవకణాలు పుట్టాయి, వేడైన ఇనుపముక్క నుండి మంటలు ఎలా చిమ్ముతాయో అలాగే.
తే దేవనాగగన్ధర్వవిద్యాధరశతాభిధాః । స్ఫురన్త్య్ ఆత్మామృతామ్భోదనిర్మలామృతబిన్దవః
వందలాది దేవతలు, నాగులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు అని పిలవబడే వారు, అమృతమైన ఆత్మసముద్రం నుంచి ఉప్పొంగే స్వచ్ఛమైన అమృతబిందువుల్లా ప్రకాశిస్తారు.
స్వైరసఙ్కల్పజాలేన వలితా బన్ధమ్ ఆగతాః । స్వలాలయేవ తన్తుత్వం గతయా కోశకారకాః
తమ స్వంత ఆలోచనల వలలో చిక్కుకుని, వారు బంధనంలో పడతారు. ఇది పట్టుచిలుకలు తమ దారాలతో తామే గూటిలో చిక్కుకున్నట్టే.
స్వసఙ్కల్పేన భూతాని బద్ధానీతి పరస్పరమ్ । స్వతుషేణేవ ధాన్యాని దుẖఖాన్య్ అనుభవన్త్య్ అతః
ప్రాణులు తమ ఊహల వల్ల పరస్పరం బంధించబడతారు. అది ధాన్యాలు తమ పొట్టు వల్ల కలిగే బాధను అనుభవించడంలా ఉంటుంది.
స స్వసఙ్కల్పనతుషో దహ్యతే జ్ఞానవహ్నినా । యదా తదా భవన్త్య్ అచ్ఛా నవా ముక్తాకణా ఇవ
తమ ఊహల పొట్టు జ్ఞానాగ్ని ద్వారా కాలిపోయినప్పుడు, వారు కొత్త ముత్యాల్లా నిర్మలంగా మారిపోతారు.
భూయో జగతి జాయన్తే న కదాచన కేచన । తే తతాత్మపదారూఢా మూఢత్వాద్ ఉద్ధృతాశయాః
ఈ లోకంలో ఎవరూ మళ్లీ పుట్టరు; ఆత్మ స్థితిని పొందినవారు మాయా భావనలూ, కోరికలూ లేకుండా విముక్తులవుతారు.
జగద్వృత్తావ్ అవయవైర్ మిథẖ కారణతాం గతమ్ । అకారణం జగద్ విద్ధి నాశోత్పత్త్యోస్ స్వభావతః
ఈ జగత్తులోని భాగాలు పరస్పరం కారణాలుగా మారతాయి; కానీ ఈ జగత్తు స్వతహాగా కారణం లేనిది, ఎందుకంటే దాని ఉద్భవం, లయము సహజమే.
యథామ్బుకుమ్భేషు నభో నార్పితం నాప్య్ అనర్పితమ్ । తథాత్మా సర్వదేహేషు న స్థితో నాపి చాస్థితః
నీటి కుండల్లో ఆకాశం ఉంచబడినట్లూ, ఉంచబడనట్లూ కాదు. అలాగే, ఆత్మ కూడా అన్ని శరీరాల్లో ఉండదు, ఉండనట్లూ కాదు.
సతి కుమ్భే సతి చ ఖే కుమ్భాకాశాభిధా యథా । సత్య్ ఆత్మని చ దేహే చ దేహసంవేదనం తథా
కుండ కూడా, ఆకాశం కూడా ఉన్నప్పుడు 'కుండ ఆకాశం' అని అంటారు. అలాగే, ఆత్మ, శరీరం రెండూ ఉన్నప్పుడు శరీర జ్ఞానం కలుగుతుంది.
చేతనాచేతనకలా నృప సన్తి న కాశ్చన । కాచిద్ ఆత్మాభిధా సత్తా దేహే స్ఫురతి కేవలమ్
ఓ రాజా, చైతన్యమూ, అచేతనమూ అనే భాగాలు ఏవీ లేవు. ఈ శరీరంలో 'ఆత్మ' అనే ఒకే ఒక సత్తా మాత్రమే ప్రకాశిస్తుంది.
యథా దృఙ్ నిర్మలే వ్యోమ్ని చిరన్యస్తోల్లసత్య్ అలమ్ । తథా స్ఫురతి దేహాభా సత్తాత్మన్య్ ఆత్మనామికా
ఎలాగైతే నిర్మలమైన ఆకాశంలో చూపు స్పష్టంగా వెలుగుతుందో, అలాగే శరీరం లేని స్థితిలో, ఆత్మలోనే ఆ 'ఆత్మ' అనే సత్తా ప్రకాశిస్తుంది.