కుర్వతో ఽపి న బన్ధాయ కర్మ తత్త్వవిదో భవేత్ । భుఞ్జానో ఽపి విషం తజ్జ్ఞో న వినశ్యతి కర్హిచిత్
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడికి పని చేస్తూ ఉన్నా పనులు బంధించవు. విషాన్ని తెలిసినవాడు దాన్ని తిన్నా ఎప్పుడూ నశించడు.
ప్రాక్శరీరకృతం కర్మ మూలకాషేణ దహ్యతే । వర్తమానావబోధేన శుష్కం తృణమ్ ఇవాగ్నినా
శరీరానికి ముందు చేసిన పనులు, వాటి మూలం నశించిపోవడంతో కాలిపోతాయి. ప్రస్తుత జ్ఞానంతో అవి ఎండిన పొదిలా అగ్నిలో ఎండిపోతాయి.
బద్ధవాసనమ్ అర్థో యస్ సేవ్యతే సుఖయత్య్ అసౌ । దదాతి చ ఫలానీతి స్వయమ్ ఏవానుభూయతే
ఎవరైనా మనసులో బలమైన కోరికతో ఏదైనా వస్తువును కోరుకుంటే, అది ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. అలాగే, దాని ఫలితాలు కూడా లభిస్తాయని అనుభవంలోనే తెలుస్తుంది.
యత్ సుఖాయ తద్ ఏవాశు వస్తు దుẖఖాయ నాశతః । అవినాభావినిష్ఠత్వం ప్రసిద్ధం సుఖదుẖఖయోః
ఏది ఆనందాన్ని ఇస్తుందో అదే వస్తువు పోయినప్పుడు వెంటనే బాధను కలిగిస్తుంది. ఆనందం, బాధ రెండూ విడదీయరాని విధంగా కలిసే ఉంటాయని అందరికీ తెలుసు.
తనువాసనమ్ అర్థో యస్ సేవ్యతే వా వివాసనమ్ । నాసౌ సుఖాయ నైవాతో నాశాత్ కాలేన దుẖఖదః
ఏదైనా వస్తువును తక్కువ కోరికతో లేదా నిరాసక్తతతో కోరితే, అది ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. అలాగే, అది కాలక్రమంలో పోయినా బాధను కలిగించదు.
నిర్వాసనతయా స్పన్దం కుర్వతో ఽసుప్తబాలవత్ । కర్మణో యోగినస్ తేన తే న కర్మఫలాన్వితాః
ఎవరైనా యోగి ఏ కోరిక లేకుండా, ఇంకా నిద్రపోని చిన్న పిల్లవాడిలా సహజంగా పని చేస్తే, అతని పనులకు ఫలితాలు అంటిపెట్టుకోవు.
క్షీణవాసనయా బుద్ధ్యా కర్మ యత్ క్రియతే ఽనఘ । తద్ భృష్టబీజవద్ భూయో నాఙ్కురం ప్రవిముఞ్చతి
పాపములేని వాడా, కోరికలు తీరిపోయిన మనస్సుతో చేసే పని, కాల్చిన విత్తనంలా ఉంటుంది; అది మళ్లీ మొలకెత్తదు.
దేహేన్ద్రియాదినా కర్మ కరణౌఘేన కల్ప్యతే । ఏకẖ కర్తాత్ర భోక్తా వా క ఇవాఙ్గోపపద్యతే
శరీరం, ఇంద్రియాలు మొదలైన వాటి ద్వారా పనులు జరుగుతుంటాయి. ఇందులో ఒక్కరే చేయువాడా, అనుభవించువాడా ఎవరు అని చెప్పడం ఎలా సాధ్యం? ఇది శరీర అవయవాల మాదిరిగానే.
అన్యḫ పశ్యతి భుఙ్క్తే ఽన్యḫ పరో ఽప్య్ అనుభవత్య్ అణుః । అన్యస్య సుఖదుẖఖాది కస్యైకస్యాత్ర కర్తృతా
ఒకరు చూస్తారు, ఇంకొకరు అనుభవిస్తారు, మరొకరు సుఖదుఃఖాలను గ్రహిస్తారు. ఇంతమందిలో, ఒక్కరికి మాత్రమే ఈ అనుభవాల బాధ్యత ఎలా ఉంటుంది?
ఆత్మా కర్తాప్య్ అకర్తాయమ్ ఔదాసీన్యేన సంస్థితః । ప్రతిబిమ్బేష్వ్ ఇవాదర్శో మనష్షష్ఠేన్ద్రియాతిగః
ఆత్మ చేయువాడూ, చేయనివాడూ; అది నిర్లిప్తంగా ఉంటుంది. మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలను దాటి, అద్దంలో ప్రతిబింబాల్లా ఉండే స్వరూపం కలది.
దేహాదయో జడాస్ సర్వే తస్మాద్ అఙ్గ న కిఞ్చన । న కశ్చిద్ ఏవ కురుతే సుకృతేష్వ్ అపి కర్మసు
శరీరం మొదలైనవి అన్నీ జడమే కనుక, ప్రియమైనవాడా, నిజంగా ఎవ్వరూ ఏ పనీ చేయరు, మంచి పనుల్లో కూడా ఎవ్వరూ చేయడంలేదు.
కర్మ కుర్వత్య్ అపి ప్రాజ్ఞే తయాసంసక్తయా ధియా । న కశ్చిత్ కురుతే కిఞ్చిద్ దేహస్ స్ఫురతి కేవలమ్
పండితుడు కూడా పనులు చేస్తున్నప్పటికీ, అతని మనస్సు అసక్తిగా ఉంటే, నిజంగా ఎవ్వరూ ఏమీ చేయరు; కేవలం శరీరమే కదలుతుంది అంతే.
తూష్ణీమ్ అపి స్థితో మూఢశ్ చిన్తాసంసక్తయా ధియా । కరోతి కర్మ శైలాభం యద్ యుగైర్ అపి న క్షయి
ఒకవాడు నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నా, అతని మనస్సు మాయలో, ఆలోచనల్లో చిక్కుకుని ఉంటే, అతడు చేసిన పనులు పర్వతంలా యుగాల పాటు నిలిచిపోతాయి, అవి అంత త్వరగా పోవు.
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ । ఇన్ద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా తస్యానన్తేహ కర్తృతా
పనిచేసే ఇంద్రియాలను నియంత్రించి కూర్చున్నవాడు, కానీ మనస్సు ఇంద్రియాల విషయాల పట్ల మోహంతో ఉండి వాటిని గుర్తు చేసుకుంటే, అతనికి ఈ లోకంలో కర్తృత్వ భావం అంతులేని దాకా ఉంటుంది.
యస్ త్వ్ ఇన్ద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతే ఽనఘ । కర్మేన్ద్రియైẖ కర్మయోగమ్ అకర్తైవ స మోక్షభాక్
ఓ పాపరహితుడా, మనస్సుతో ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, కర్మేంద్రియాలతో కర్మయోగాన్ని ఆరంభించే వాడు, పనులు చేస్తున్నా నిజంగా చేసేవాడిగా ఉండడు. అలాంటి వాడే ముక్తిని పొందుతాడు.
నిర్వాసనం కృతం కర్మ న కర్తారం స్పృశత్య్ అజమ్ । పద్మపత్త్రం జలమ్ ఇవ నభస్తలమ్ ఇవామ్బుదః
వాసనలు లేకుండా చేసిన పని, ఆజన్ముడైన చేసేవాడిని తాకదు. అది తామరాకుపై నీటిబొట్టు అంటకపోవడం లాగానే, ఆకాశాన్ని మేఘాలు తాకలేకపోవడం లాగానే ఉంటుంది.
ఫలాని నానుధావన్తి యదా కర్మాణ్య్ అవాసనమ్ । తదా జీవం న స్పృశతి కర్మ జన్మైకకారణమ్
పనులు వాసన లేకుండా చేసినప్పుడు వాటి ఫలితాలు వెంబడించవు. అప్పుడు జననానికి కారణమైన కర్మం జీవుడిని తాకదు.
కర్మణో జన్మబీజస్య రసస్ సర్వత్ర వాసనా । సా యద్భవా చ తస్యైవ గర్భే పశ్యతి దేహకమ్
కర్మానికి, జననానికి విత్తానంగా ఉండేది ఎక్కడైనా వాసనలే. ఆ వాసన ఎలా ఉంటే, అలాంటి శరీరాన్ని గర్భంలో చూస్తుంది.
జాయతే తత ఏవాశు క్రమాద్ భ్రమతి సంసృతౌ । తస్మాద్ వాసనయైవాన్తర్ వియోగస్ తే ఽస్తు భూతయే
అదే కారణంగా మనిషి త్వరగా పుట్టి, తర్వాత Samsāram లో తిరుగుతాడు. అందుకే, నీకు మేలు కలగాలని, ఆ లోపలి వాసనలతో విడిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
భావనాస్ సర్వభావేభ్యస్ సముత్సృజ్య సముచ్ఛ్రితః । శశాఙ్కశీతలḫ పూర్ణో భాసి భాసేవ భాస్కరః
ప్రతి వస్తువు మీద ఉన్న అన్ని భావనలను వదిలేసి, నీవు నిండుగా, చంద్రునిలా చల్లగా, సూర్యునిలా నీ స్వంత కాంతితో ప్రకాశిస్తావు.
క్రియమాణా కృతా కర్మతూలశ్రీర్ దేహశల్మలేః । జ్ఞానానిలసముద్ధూతా విలయం క్వాపి గచ్ఛతి
చేసే పనులు, పూర్తయ్యే కార్యాలు, ఇవన్నీ శిమ్షప వృక్షపు పత్తిలా ఉంటాయి. జ్ఞానం అనే గాలి వీటిని ఊదేసి ఎక్కడికో పోయేలా చేస్తుంది.
ఆత్మజ్ఞతాం ప్రయాతస్య తీర్ణస్య భవసాగరాత్ । ఇచ్ఛతో ఽపి సమాయాతి పునర్ నాజ్ఞత్వమ్ ఆత్మనః
ఆత్మజ్ఞానం పొందినవాడు, Samsāram అనే సముద్రాన్ని దాటి వచ్చినవాడు, ఎంతగా కోరుకున్నా, ఇక మళ్లీ తన ఆత్మ గురించి తెలియని స్థితికి వెళ్ళడు.
యథా దూరగతోత్పత్తిస్థానం రయవతీ సరిత్ । న యాత్య్ ఏవం మతిర్ బుద్ధా పునర్ మోహం న గచ్ఛతి
ఎలా దూరంలో ఉన్న ప్రవాహం ఒకసారి వదిలిన తర్వాత ఆ మూలానికి తిరిగి పోదో, అలాగే బుద్ధి కలిగిన మనస్సు మళ్లీ మాయలో పడదు.
సర్వైవ హి కలా జన్తోర్ అనభ్యాసేన నశ్యతి । ఫలదాపి మనోజ్ఞాపి లతేవాసేకవర్జితా
ప్రతి జీవిలో ఉన్న ప్రతిభ కూడా సాధన లేకపోతే పోతుంది. ఎంత ఫలదాయకమైనదైనా, ఎంత ఆకర్షణీయమైనదైనా, ఆధారం లేకుండా వృద్ధిచెందని వల్లి లాగానే నశిస్తుంది.
ఏషా జ్ఞానకలా త్వ్ అన్తస్ సకృజ్జాతా దినే దినే । వృద్ధిమ్ ఏతి బలాద్ ఏవ సతామ్ అప్య్ ఉప్తశాలివత్
కానీ, జ్ఞానమనే నైపుణ్యం మనసులో ఒక్కసారి పుట్టిన తర్వాత, మంచి మనుషుల్లోనూ రోజురోజుకు సహజంగానే పెరుగుతుంది. ఇది నాటిన బియ్యపు గింజలా వృద్ధిచెందుతుంది.
యథా దధ్యుద్ధృతం నైతి పునర్ దధ్నైకతాం ఘృతమ్ । తథా జ్ఞానోద్ధృతా జ్ఞప్తిర్ నాయాత్య్ అజ్ఞానతాం పునః
ఎలా పెరుగు నుండి తీసిన నెయ్యి మళ్లీ పెరుగు కాలేదో, అలాగే జ్ఞానం వెలికితీయబడిన తర్వాత మళ్లీ అజ్ఞానంగా మారదు.
యథా పరభటవ్యూహం విభిద్యోదేతి సద్భటః । తథాజ్ఞానం విదార్యాన్ధ్యమ్ ఉదేతి జ్ఞానభాస్కరః
ఎలా శత్రు సైన్యాన్ని చీల్చుకుంటూ ధైర్యవంతుడైన యోధుడు బయటకు వస్తాడో, అలాగే అజ్ఞానపు చీకటిని తొలగిస్తూ జ్ఞానరశ్మి వెలుగుతుంటుంది.
చిద్ఘనం నిర్మలం బ్రహ్మ శాన్తం సర్వమ్ ఇదం తతమ్ । అద్వైతం ద్వైతవద్ భాతి నిత్యమ్ ఏకమ్ అనామయమ్
నిర్మలమైన, ప్రశాంతమైన, సర్వత్ర వ్యాపించిన ఆ చైతన్యమే పరబ్రహ్మం. అది ఎప్పుడూ ఏకమై, అనారోగ్యములేని, ద్వైతంగా కనిపించినా వాస్తవానికి అద్వైతమే.
ఏకస్ స్ఫురత్య్ అఖిలవస్తుషు చిత్స్వరూప ఆత్మా పరస్ స్వజలధిష్వ్ ఇవ తోయమ్ అచ్ఛమ్ । సంశాన్తసఙ్కలనభూరికలాపమ్ ఏకం సత్తాంశమాత్రమ్ అఖిలం జగద్ అఙ్గ విద్ధి
ప్రియమా మిత్రమా, చైతన్యమే స్వరూపంగా ఉన్న పరమాత్మ అన్ని వస్తువుల్లో ఒంటరిగా ప్రకాశిస్తాడు. అది తన సముద్రంలో స్వచ్ఛమైన నీటిలా ఉంటుంది. అన్ని కలయికలు శాంతించగా, ఈ జగత్తంతా ఒకే సత్యంగా మాత్రమే తెలుసుకో.
పరస్మాత్ కారణాద్ ఏకో జీవḫ ప్రథమమ్ ఉత్థితః । తస్మాజ్ జీవకణా జాతాẖ కణాస్ తప్తాయసో యథా
పరమ కారణం నుండి మొదట ఒకే జీవుడు ఉద్భవించాడు. ఆ జీవుని నుండి అనేక జీవకణాలు పుట్టాయి, వేడైన ఇనుపముక్క నుండి మంటలు ఎలా చిమ్ముతాయో అలాగే.