స్వస్థḫ ప్రత్యాహృతివశాచ్ చేత్యం చేన్ న చినోషి తత్ । ముక్త ఏవాస్య్ అసన్దేహం మహాసమతయానయా
నీవు మనస్సును లోపలికి తిప్పి, ఇంద్రియాలను నియంత్రణలో పెట్టి, బాహ్య విషయాలను పట్టుకోకుండా ఉండగలిగితే, ఈ సమత్వంతో నీవు నిస్సందేహంగా విముక్తుడవే.
యద్ భోగసుఖదుẖఖాంశైర్ అనాత్మీకృతపూర్ణధీః । ఆత్మారామో మునిస్ తిష్ఠేత్ తన్ ముక్తత్వమ్ ఉదాహృతమ్
సుఖం, దుఃఖం వంటి అనుభూతులతో తన మనస్సును కలిపుకోకుండా, పరిపూర్ణమైన మనస్సుతో, ఆత్మానందంలో తానుగా ఉండే ముని స్థితినే ముక్తి అంటారు.
వ్యవహార్య్ ఉపశాన్తో వా గృహస్థో వాథ భిక్షుకః । సశరీరో ఽశరీరో వా భవత్వ్ ఏవమ్మతిḫ పుమాన్
వ్యవహారాల్లో నిమగ్నుడైనా, శాంతంగా ఉన్నవాడైనా, గృహస్థుడైనా, భిక్షువు అయినా, శరీరంతో ఉన్నవాడైనా, లేక శరీరం లేనివాడైనా, మనసు ఇలా స్థిరంగా ఉండాలి.
సుఖదుẖఖైర్ అనాలీఢా సంవిద్ భవతి చేత్ సమా । అసంవిద్ ఇవ తద్ దేహో యత్ కరోతి కరోతు తత్
ఆనందం లేదా బాధల వల్ల ఆవగాహన ప్రభావితం కాకుండా సమంగా ఉంటే, ఆ శరీరం అవగాహన లేనట్టు ఏది చేయాలో అది చేయనివ్వాలి.
మృగతృష్ణోపమే దేహే ఽవిద్యాత్మని తతే క్షతే । భావాభావభ్రమే ఽసత్యే సుఖదుẖఖక్రమẖ కుతః
ఈ శరీరం మృగతృష్ణ వలె అవిద్యారూపమైన ఆత్మలో గాయపడినప్పుడు, ఉన్నదా లేనిదా అనే మాయలో, అసత్యమైనదానిలో ఆనందం, బాధ అనేవి ఎలా కలుగుతాయి?
చిన్మాత్రమ్ అపనామేదమ్ అచిదాభమ్ అనన్తకమ్ । అతశ్ చాసమ్భవద్వేద్యమ్ ఆత్మానమ్ అమలం శ్రయేత్
ఇది కేవలం చైతన్యమే, అనేకమైన జడత్వంలా కనిపిస్తోంది. అందువల్ల, తెలిసే వస్తువుగా లేని, నిర్మలమైన ఆత్మలోనే ఆశ్రయించాలి.
జాగ్రతో జీవతశ్ చేత్యచయనాద్ అస్ఖలచ్చితేః । స్థితిర్ యోపలకోశాభా సా తుర్యం సా విముక్తతా
జాగ్రత్తగా ఉండే జీవుడు తన మనస్సును చంచలత లేకుండా, అన్ని అనుభూతులను ఒకచోట చేర్చి, వెలుగుతో నిండిన పొరలా స్థిరంగా ఉంచినప్పుడు, అదే తురీయ స్థితి, అదే ముక్తి.
చిన్మూర్తిస్ స్వాన్తర్ ఏవేదం స్వసత్తాత్మోపకల్పితమ్ । జగన్ మిథ్యానుభవతి స్వప్నే ఛిన్నశిరా ఇవ
ఈ లోకం మనసులో ఊహించుకున్న చైతన్య స్వరూపమే. అది కలలో తల లేని శరీరం ఎలా అబద్ధంగా అనిపిస్తుందో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా అబద్ధమే అనిపిస్తుంది.
యన్ మిథ్యా తత్ క్వ సత్యాత్మ క్వ సత్యా మరువారితా । అతో ఽసంవేదనాద్ ఏవ భ్రమస్యాస్య పరిక్షయః
అబద్ధమైనది నిజమైన ఆత్మ ఉన్నప్పుడు ఎక్కడ ఉంటుంది? నిజమైనది ఎడారి మూసివేయబడినప్పుడు ఎక్కడ ఉంటుంది? అందువల్ల, ఈ భ్రమ అనుభూతి లేకపోవడం వల్లే అంతమవుతుంది.
అహమ్ ఇత్య్ ఏవ చయనాజ్ జగత్సంసృతివిభ్రమః । అస్యైవాచయనాన్ నాహం న జగన్ న చ విభ్రమః
‘నేను’ అనే భావన కూడిపోవడం వల్లే జగత్తు, సంసారం, భ్రమ కలుగుతాయి. అదే భావన లేకపోతే, నేను లేను, జగత్తు లేదు, భ్రమ కూడా ఉండదు.
ద్రవం స్వమ్ ఇవ శుద్ధామ్బు స్వాన్తర్లేఖా ఇవోపలః । స్వమ్ ఇక్షుర్ ఇవ మాధుర్యం చిత్ స్వం చేతయతే జగత్
యెలా శుద్ధమైన నీటికి తేమ సహజంగా ఉంటుందో, రాయి లోపల రేఖ ఉండినట్టు, చెరకు లో మాధుర్యం కలిగినట్టు, అలాగే చైతన్యం తన స్వభావాన్ని జగత్తుగా అనుభవిస్తుంది.
యథౌష్ణ్యమ్ అగ్నిస్ తుహినం చ శైత్యం స్పన్దం నభస్వాన్ ద్రవమ్ అబ్ధిర్ ఏవమ్ । అనన్యద్ అప్య్ అన్యద్ ఇవాత్మతత్త్వం విద్ వేత్త్య్ అదస్ తత్ తు న వేత్త్య్ అతజ్జ్ఞః
ఎలా అగ్నికి వేడి, మంచుకు చలిమనం, గాలికి కదలిక, నీటికి ద్రవత్వం సహజంగా ఉంటాయో, అలాగే ఆత్మతత్వం కూడా వేరేదిగా కనిపించినా వేరేది కాదు. దీనిని తెలిసినవాడు గ్రహిస్తాడు, తెలియని వారు గ్రహించరు.
ఆత్మనైవాత్మనో లేపẖ క ఇవ స్యాత్ కథం కిల । అతో నిర్లేప ఏవాత్మా ద్వితీయస్యాత్యసమ్భవాత్
ఆత్మకు తానే మచ్చ పడగలదా? అది ఎలా సాధ్యం? అందువల్ల, రెండవది అసాధ్యమైనందున ఆత్మ ఎప్పుడూ కలంకరహితమే.
వాసనాదివికల్పో ఽస్తి వ్యతిరిక్తశ్ చ నాత్మనః । ఆత్మైవ వాసనాశక్తిర్ జలమ్ ఏవ యథోర్మయః
వాసనల వంటి భేదాలు ఉన్నా, అవి ఆత్మకు వేరయినవి కావు; వాసనాశక్తి కూడా ఆత్మే, అలానే అలలు నీటిలోనే కలిసిపోతాయిగా.
ఆత్మా దేహేన్ద్రియతయా స్ఫురద్భావవికారితామ్ । ధత్తే ఽభావవికారో ఽపి తరఙ్గత్వం యథా పయః
ఆత్మ శరీరం, ఇంద్రియాల రూపంలో కనిపిస్తూ, మార్పులు వచ్చినట్టు అనిపిస్తుంది. కానీ నిజంగా అది మారదు. ఇది నీళ్ళు అలలుగా కనిపించినా, నీళ్ళు మారనట్టే ఉంటుంది.
అవికారో ఽపి సఙ్కల్ప్య వికారకలనాం ముధా । వికారీవ భవత్య్ ఉచ్చైḫ పశ్యత్య్ ఉచ్చైర్ విజృమ్భితమ్
మార్పు లేనిది అయినా, ఊహతో అది మారినట్టు అనిపిస్తుంది. అది ఎన్నో రూపాల్లో విస్తరించినట్టు మనకు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
ఆత్మనో దృశ్యతే రాజన్ యద్ వికారో ఽవికారిణః । సత్యం సత్యమ్ అసత్యం తత్ స్వయమ్ ఏతద్ విచారయ
ఓ రాజా, మార్పు లేని ఆత్మలో ఏ మార్పు కనిపించినా, అది నిజంగా నిజంగా అసత్యమే. ఈ విషయాన్ని నీవు నీలోనే ఆలోచించు.
కటకాది యథా హేమ్నో వివర్తాది తథాత్మనః । న వికారో ఽవికారస్య సమ్భవత్య్ అవినాశతః
బంగారం నుండి కంకణం లాంటి ఆభరణాలు ఎలా ఏర్పడతాయో, అలాగే ఆత్మ నుండీ మార్పులు వచ్చినట్టు అనిపిస్తాయి. కానీ మార్పు లేనిది ఎప్పటికీ మారదు, ఎందుకంటే అది నశించదు.
న వికారో యథోర్మిత్వం వార ఏవం జగచ్ చితః । అసత్యాలోకనాద్ భ్రాన్తిర్ దృష్టేర్ ఏవ న వస్తునః
ఎలా ఒక అల నీటికి మార్పు కాదు, అలాగే ఈ లోకం కూడా మనసుకు మార్పు కాదు. అసలు వాస్తవాన్ని తప్పుగా చూడటం వల్లే ఈ భ్రమ కలుగుతుంది, నిజానికి కాదు.
యథాఙ్గదత్వాద్ దణ్డత్వం గతే హేమ్ని న శోచ్యతే । మృతమ్ అఙ్గదహేమేతి న వికారాద్య్ అపీతి చ
బంగారం కరిగిపోతే, అది గజ్జెలో ఉండేది, లేక రాడులో ఉండేది అన్నదానికీ మనం బాధపడము. గజ్జె పోయిందని, లేక బంగారం పోయిందని ఎవ్వరూ విచారించరు, ఎందుకంటే అవి మారినప్పటికీ అసలు బంగారం మారదు.
తథామ్బరత్వాత్ కుడ్యత్వే స్థితే చిద్వ్యోమ్ని శోచనమ్ । న యుక్తం వ్యోమసంవిద్ వై మృతా సత్య్ ఏవ ధీమతః
అదే విధంగా, ఆకాశం గోడగా కనిపించినా, ఆ గోడ పోయినప్పుడు దానికోసం బాధపడటం సరైంది కాదు. జ్ఞానులు గోడ పోయినా ఆకాశాన్ని తెలుసుకుంటారు.
దేహసంవిత్ ఖసంవిత్త్వం ఖసంవిద్ దేహసంవిదమ్ । యది గచ్ఛతి తద్ ధర్షవిషాదానాం క ఆగమః
దేహాన్ని తెలుసుకునే భావన ఆకాశాన్ని తెలుసుకునే భావనగా మారినా, లేక ఆకాశాన్ని తెలుసుకునే భావన దేహాన్ని తెలుసుకునే భావనగా మారినా, ధైర్యంగా ఉన్నవారికి ఏమి నష్టమూ, లాభమూ ఉండదు.
ప్రత్యక్చేతనమ్ ఆభాసస్ సంవిద్ అస్తీతి నిశ్చయే । భావానాం సవికారాణాం భ్రాన్తిజానామ్ అభావనాత్
మన అంతరాత్మే ఒకటే నిజమైన జ్ఞానం అని స్పష్టంగా తెలిసినప్పుడు, భ్రమ వల్ల కలిగే ఎన్నో మార్పులున్న వస్తువులు వాస్తవంగా లేవు.
బలేన స్వచమత్కృత్యా నూనం నీతే చిరోదయమ్ । నిర్వాసనత్వే హృదయే కుతో జీవస్య సంసృతిః
తన స్వంత ఆశ్చర్యశక్తితో హృదయం పూర్తిగా శాంతమై, ఖాళీగా మారినప్పుడు, ఆత్మకి పునర్జన్మల చక్రం ఎక్కడ ఉంటుంది?
స్వసంవిన్మాత్రవైచిత్ర్యం సాధ్యే సంసృతిసఙ్క్షయే । జన్తూనాం చిత్రమ్ అత్యన్తం యత్ సంరమ్భ ఉపస్థితః
మన స్వీయచైతన్యంలో ఉన్న వైవిధ్యం పోయి, జనన మరణాల చక్రం ముగిసినప్పుడు, జీవుల అద్భుతమైన ప్రదర్శన మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
సంవిన్మాత్రోపశమనం జీవో యẖ కురుతే బలాత్ । జడత్వమ్ అవ్రజన్ స్వచ్ఛస్ స తీర్ణో భవసాగరమ్
శుద్ధమైన చైతన్యంలో వచ్చే మార్పులను బలవంతంగా ఆపి, మూర్ఖత్వంలో పడిపోకుండా, స్పష్టంగా ఉండగలిగినవాడు ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళాడు.
సంవిచ్చాపలజేయం వస్ సంసృతిర్ భవబన్ధనీ । శమం తత్ప్రశమాద్ ఏతి తస్మాత్ తత్ప్రశమం కురు
ఈ చంచలమైన చైతన్యం వల్లే సంసారం అనేది బంధనంగా మారుతుంది. అది శాంతించగానే మనసుకు ప్రశాంతత కలుగుతుంది. అందుకే, ఆ చైతన్యాన్ని శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించు.
యైవ సంవిచ్ ఛమం యాతి సైవ బుద్ధిర్ విలీయతే । యైవ ప్రాలేయకణికా సైవ తాపే విలీయతే
ఏ చైతన్యం ప్రశాంతతను పొందుతుందో, అదే బుద్ధి కూడా కరిగిపోతుంది. అది మంచు తుప్పు వేడిలో కరిగిపోవడం లాంటిది.
న మ్రియే న చ జీవామి నాహం సన్ నాప్య్ అసన్ న ఖమ్ । అహం నకిఞ్చిచ్ చిద్ ఇతి మత్వా జీవో న శోచతి
నేను చనిపోవడం లేదు, బ్రతకడం లేదు; నేను ఉన్నవాడిని కాదు, లేనివాడిని కాదు, ఆకాశం కూడా కాదు. 'నేను కేవలం చైతన్యమే' అని తెలుసుకున్నవాడు దుఃఖించడు.
అలేపకో ఽహమ్ అజరో నీరాగశ్ శాన్తవాసనః । నిర్మలో ఽస్మి చిదాకాశమ్ ఇతి మత్వా న శోచతి
నేను మచ్చలు లేనివాడిని, వృద్ధాప్యం లేనివాడిని, రాగద్వేషాలు లేనివాడిని, శాంతమైన వాసనలతో ఉన్నవాడిని. నేను నిర్మలమైన చైతన్యాకాశాన్ని. ఇలా తెలుసుకున్నవాడు దుఃఖించడు.