ఆనన్దైకఘనీభావాత్ సుషుప్తాఖ్యా తు పఞ్చమీ । అసంవేదనరూపా చ షష్ఠీ తుర్యాభిధా స్మృతా
శుద్ధ ఆనందం ఒక్కటే నిలిచిపోయే స్థితి వల్ల ఐదవది సుషుప్తి అని పిలవబడుతుంది; ఆరవది ఎలాంటి అవగాహన లేకుండా ఉండటం వల్ల తురీయ స్థితి అని గుర్తించబడింది.
తుర్యాతీతపదావస్థా సప్తమీ భూమికోత్తమా । పరమ్ అవ్యపదేశ్యాసావ్ అగమ్యా మహతామ్ అపి
తురీయ స్థితిని దాటి ఉన్న ఏడవ స్థాయి అత్యున్నతమైనది; అది పూర్తిగా వర్ణించలేనిది, గొప్పవారికైనా చేరుకోలేనిది.
పదార్థస్ సన్నివేశైస్ స్వైర్ యథానన్యైస్ సమన్వితః । తథా చిత్ సర్గశబ్దార్థైర్ న తు సర్గార్థరూపిభిః
ఎలా ప్రతి వస్తువు తనదైన ప్రత్యేకమైన ఏర్పాటుతో ఉండునో, అలాగే చైతన్యం కూడా సృష్టి అర్థాలతో, పదాల అర్థాలతో కలిసిఉంటుంది. కాని, అది సృష్టి రూపాలతో మాత్రం సంబంధం కలిగి ఉండదు.
యథోర్మికాదిẖ కనకే తథా సర్గḫ పరే పదే । కిం త్వ్ అసౌ విద్యమానో ఽపి సఞ్జ్ఞాశబ్దార్థవర్జితః
ఎలా అలలు మొదలైనవి బంగారంలో ఉంటాయో, అలాగే సృష్టి కూడా పరమ స్థితిలో ఉంటుంది. అయినా అది ఉన్నా, దానికి పేరు లేదా అర్థం ఉండదు.
హాటకే కటకాదిశ్ చ సర్గశ్ చ పరమే పదే । విద్యమానో ఽపి నాస్త్య్ ఏవ ప్రేక్షాయాం కల్పనార్థవత్
పరమ స్థితిలో, కంకణాలు మొదలైన ఆభరణాలు, అలాగే సృష్టి కూడా ఉన్నా, అవి ఊహించడానికో, చూడడానికో ఉండవు.
అస్పన్దయావేదనయా స్పన్దవేదనసత్తయా । యా సంవిద్ అఙ్కురశ్రీస్ స్యాత్ సాత్మసత్తేతి కథ్యతే
చలనమూ, అవగాహన లేకపోవడం వల్ల, అలాగే చలనమూ, అవగాహన ఉండడం వల్ల, మొలకెత్తే విత్తనపు మహిమగా ఉన్న ఆ చైతన్యమే ఆత్మసారం అని చెప్పబడుతుంది.
సా త్వం సా చిన్ మనస్ సా చ న త్వం నో చిన్ మనశ్ చ నో । సత్తాసత్తే న సా శాన్తా తతశ్ చాన్యన్ న విద్యతే
ఆమె నువ్వే, ఆమె శుద్ధమైన చైతన్యమే, ఆమె నువ్వు కాదూ, చైతన్యం కాదూ, మనస్సు కూడా కాదు. ఆమె ఉనికీ కాదు, లేనిదీ కాదు. ఆమె శాంతమే, ఆమె తప్ప ఇంకొకటి లేదు.
ఆకాశాద్ ఇవ శూన్యత్వం తరఙ్గత్వమ్ ఇవామ్భసః । నాకారాది తతో భిన్నం న దృక్చిత్తశిలాది చ
ఎలా ఆకాశం నుంచి ఖాళీదనం పుట్టునో, నీటిలో అలలు ఎలా ఉత్పన్నమవుతాయో, అలాగే ఆ రూపం మొదలైనవి దానికి వేరయినవి కావు. చూడడం, మనస్సు, రాయి మొదలైన లక్షణాలు కూడా దానికి వేరుగా లేవు.
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యానాం తస్యాం దృశి వయం స్థితాః । చిచ్చిత్తజడతాదీనాం నామాపి న చ శిక్షితాః
ఆ దృష్టిలో, చూచేవాడు, చూడటం, చూచబడేది — వీటిలో మేము నిలిచివున్నాం. చైతన్యం, మనస్సు, జడత్వం మొదలైన పేర్లు కూడా మేము ఎప్పుడూ తెలుసుకోలేదు.
న సర్వాపహ్నవం వేద్మి న సర్వం నాప్య్ అపహ్నవమ్ । త్వత్త్వమత్త్వాద్యసమ్భావాత్ పరం శాన్తం జగన్నభః
నేను సంపూర్ణంగా నిరాకరణను కూడా తెలియను, అన్నీ కూడా తెలియను, నిరాకరణే అని కూడా అనను. నువ్వు, నేను అన్న భావనలు అసాధ్యమైనవి కాబట్టి, పరమశాంతి ఈ జగత్తుకు ఆకాశంలా ఉంది.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఆ ముని ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం సమీపించింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. ఆమె స్నానం చేయడానికి వెళ్లింది, సభలో నమస్కారం చేసి, సూర్యకిరణాలతో కలిసి అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయింది.
సంశాన్తభవసమ్బన్ధమ్ అరాగద్వేశవాసనమ్ । జ్ఞస్యేన్ద్రియాణి స్పన్దన్తే యన్త్రేహాపటచిత్రవత్
ఎవరికి జనన మరణ బంధం పూర్తిగా శాంతించిందో, రాగద్వేషాలు లేవో, అలాంటి జ్ఞానులకు ఇంద్రియాలు యజమాని చేతిలో ఉన్న బొమ్మల లాగా స్వయంగా కదులుతుంటాయి.
వేష్టితోన్ముక్తతృణవత్ తరఙ్గవద్ అవాసనమ్ । స్పన్దన్తే వ్యవహారేషు ఖరూపా వేద్యవేదినః
పట్టుకుని వదిలిన గడ్డి మాదిరిగానూ, అలలు మాదిరిగానూ, వాసనలు లేకుండా, అవి వ్యావహారిక విషయాల్లో కదులుతుంటాయి. అవి రూక్షంగా కనిపించినా, తెలిసినదీ, తెలిసేవాడూ అవుతుంటాయి.
అరాగద్వేషమననమ్ ఊర్మిణోర్మిర్ అనూర్మ్యతే । యథా స్వం జ్ఞేన యుద్ధాది కర్మ నిర్మీయతే తథా
రాగద్వేషాలు లేని మనస్సు కలకలలు వచ్చినా కదలదు. మనిషి తన స్వభావాన్ని బట్టి జ్ఞానంతో యుద్ధం వంటి పనులు చేసే విధంగా, ఇక్కడ కూడా అదే విధంగా జరుగుతుంది.
ఊర్మిణోర్మావ్ అనూర్మిత్వం నీతే తత్సారమ్ అక్షతమ్ । యథామ్బ్వ్ ఏవామ్బుసమ్పన్నం యుక్తం నష్టం న కిఞ్చన
కలకలలు లేని స్థితికి తరంగాలు చేరినప్పుడు వాటి అసలు స్వరూపం ఏమాత్రం నష్టపోదు. నీళ్లు నీళ్లలో కలిసినా ఏమాత్రం తగ్గిపోవడం లేదు కదా, అదే విధంగా ఇది కూడా.
జీవేనాజీవతాం జీవే నీతే తత్సారమ్ అక్షతమ్ । తథాత్మాత్మైవ సమ్పన్నో యుక్తం నష్టం న కిఞ్చన
జీవుడు అజీవ స్థితిలో లీనమైనా, దాని అసలు తత్వం ఏమాత్రం నష్టపోదు. అలాగే, ఆత్మ పరమాత్మలో పూర్తిగా ఐక్యం అయినా, ఏదీ పోయిందనిపించదు.
చిచ్ చిద్ అస్తు పదాంశే ఽపి సచేత్యా తదధశ్ చ్యుతా । కదర్థప్రాప్యనిర్వాణా భవత్య్ అభవనిం గతా
బోధ కొంత భాగంలో ఉన్నా, అది తెలిసిన విషయాలలోకి దిగిపోతే, తక్కువదాన్ని పొందినట్లవుతుంది. అప్పుడు అది లేనట్టే అయిపోతుంది.
చిన్మాత్రాత్మాత్మనిష్ఠత్వాత్ సుఖదుẖఖే చినోతి నో । అసతీ ఏవ సత్యాత్మా ముక్తో వ్యవహరన్న్ అపి
శుద్ధమైన చైతన్య స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండే వాడు సుఖం లేదా దుఃఖం అనుభవించడు. ఈ లోకంలో వాస్తవంగా లేనట్టు కనిపించినా, నిజమైన ఆత్మ స్వతంత్రంగా, బంధనాలకు లోనుకాకుండా, సాధారణ జీవితంలో పాల్గొంటూ కూడా విముక్తుడిగా ఉంటాడు.
జీవన్ముక్తత్వమ్ ఏతావద్ యత్ స్థిరాభ్యాసయోగతః । న సుఖాయ న దుẖఖాయ భవేచ్ చిత్ ప్రతిబిమ్బితా
స్థిరమైన సాధన వల్ల, యోగబలంతో, మనస్సులో ప్రతిబింబించే చైతన్యం సుఖానికి లేదా దుఃఖానికి కారణం కాకపోవడమే జీవన్ముక్తి స్థితి.
స్వస్థḫ ప్రత్యాహృతివశాచ్ చేత్యం చేన్ న చినోషి తత్ । ముక్త ఏవాస్య్ అసన్దేహం మహాసమతయానయా
నీవు మనస్సును లోపలికి తిప్పి, ఇంద్రియాలను నియంత్రణలో పెట్టి, బాహ్య విషయాలను పట్టుకోకుండా ఉండగలిగితే, ఈ సమత్వంతో నీవు నిస్సందేహంగా విముక్తుడవే.
యద్ భోగసుఖదుẖఖాంశైర్ అనాత్మీకృతపూర్ణధీః । ఆత్మారామో మునిస్ తిష్ఠేత్ తన్ ముక్తత్వమ్ ఉదాహృతమ్
సుఖం, దుఃఖం వంటి అనుభూతులతో తన మనస్సును కలిపుకోకుండా, పరిపూర్ణమైన మనస్సుతో, ఆత్మానందంలో తానుగా ఉండే ముని స్థితినే ముక్తి అంటారు.
వ్యవహార్య్ ఉపశాన్తో వా గృహస్థో వాథ భిక్షుకః । సశరీరో ఽశరీరో వా భవత్వ్ ఏవమ్మతిḫ పుమాన్
వ్యవహారాల్లో నిమగ్నుడైనా, శాంతంగా ఉన్నవాడైనా, గృహస్థుడైనా, భిక్షువు అయినా, శరీరంతో ఉన్నవాడైనా, లేక శరీరం లేనివాడైనా, మనసు ఇలా స్థిరంగా ఉండాలి.
సుఖదుẖఖైర్ అనాలీఢా సంవిద్ భవతి చేత్ సమా । అసంవిద్ ఇవ తద్ దేహో యత్ కరోతి కరోతు తత్
ఆనందం లేదా బాధల వల్ల ఆవగాహన ప్రభావితం కాకుండా సమంగా ఉంటే, ఆ శరీరం అవగాహన లేనట్టు ఏది చేయాలో అది చేయనివ్వాలి.
మృగతృష్ణోపమే దేహే ఽవిద్యాత్మని తతే క్షతే । భావాభావభ్రమే ఽసత్యే సుఖదుẖఖక్రమẖ కుతః
ఈ శరీరం మృగతృష్ణ వలె అవిద్యారూపమైన ఆత్మలో గాయపడినప్పుడు, ఉన్నదా లేనిదా అనే మాయలో, అసత్యమైనదానిలో ఆనందం, బాధ అనేవి ఎలా కలుగుతాయి?
చిన్మాత్రమ్ అపనామేదమ్ అచిదాభమ్ అనన్తకమ్ । అతశ్ చాసమ్భవద్వేద్యమ్ ఆత్మానమ్ అమలం శ్రయేత్
ఇది కేవలం చైతన్యమే, అనేకమైన జడత్వంలా కనిపిస్తోంది. అందువల్ల, తెలిసే వస్తువుగా లేని, నిర్మలమైన ఆత్మలోనే ఆశ్రయించాలి.
జాగ్రతో జీవతశ్ చేత్యచయనాద్ అస్ఖలచ్చితేః । స్థితిర్ యోపలకోశాభా సా తుర్యం సా విముక్తతా
జాగ్రత్తగా ఉండే జీవుడు తన మనస్సును చంచలత లేకుండా, అన్ని అనుభూతులను ఒకచోట చేర్చి, వెలుగుతో నిండిన పొరలా స్థిరంగా ఉంచినప్పుడు, అదే తురీయ స్థితి, అదే ముక్తి.
చిన్మూర్తిస్ స్వాన్తర్ ఏవేదం స్వసత్తాత్మోపకల్పితమ్ । జగన్ మిథ్యానుభవతి స్వప్నే ఛిన్నశిరా ఇవ
ఈ లోకం మనసులో ఊహించుకున్న చైతన్య స్వరూపమే. అది కలలో తల లేని శరీరం ఎలా అబద్ధంగా అనిపిస్తుందో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా అబద్ధమే అనిపిస్తుంది.
యన్ మిథ్యా తత్ క్వ సత్యాత్మ క్వ సత్యా మరువారితా । అతో ఽసంవేదనాద్ ఏవ భ్రమస్యాస్య పరిక్షయః
అబద్ధమైనది నిజమైన ఆత్మ ఉన్నప్పుడు ఎక్కడ ఉంటుంది? నిజమైనది ఎడారి మూసివేయబడినప్పుడు ఎక్కడ ఉంటుంది? అందువల్ల, ఈ భ్రమ అనుభూతి లేకపోవడం వల్లే అంతమవుతుంది.
అహమ్ ఇత్య్ ఏవ చయనాజ్ జగత్సంసృతివిభ్రమః । అస్యైవాచయనాన్ నాహం న జగన్ న చ విభ్రమః
‘నేను’ అనే భావన కూడిపోవడం వల్లే జగత్తు, సంసారం, భ్రమ కలుగుతాయి. అదే భావన లేకపోతే, నేను లేను, జగత్తు లేదు, భ్రమ కూడా ఉండదు.
శాన్తాశేషవిశేషవస్తువిషయా సత్యాత్మతాసత్యతాయుక్తాహమ్ప్రకృతిẖ క్రియేతి గదితా నాస్తీతి నిశ్చిత్య తత్ । నాస్తీత్య్ ఏతద్ అపీహ వాన్యద్ అహమ్ ఇత్య్ అర్థైర్ యుతం నాస్త్య్ అలం తస్మాద్ అస్తజడాజడాఙ్కురసముత్సేధాసనేనాస్యతామ్
ప్రపంచంలోని అన్ని భేదాలను దాటి, నిజం-అనిజం రెండింటినీ కలిపిన ఆత్మ భావం, 'నేనే చేయడం' అనే భావన — ఇవన్నీ అసలు లేవు అని బాగా తెలుసుకున్నవాడు, 'ఇవి లేవు' అనే భావనకూడా, లేదా 'ఇక్కడ ఇంకేదైనా ఉంది' అని అనుకోవడమూ, లేదా 'నేనే' అనే భావనతో ఏదైనా అర్థం కలిపినా — ఇవన్నీ లేవు. అందుకే, ఉన్నదీ లేనిదీ, జడమైనదీ, జడం కానిదీ — ఇవి మొలకెత్తడం, పెరగడం అన్నిటినీ పూర్తిగా వదిలేయాలి.