స్వచ్ఛే ఽమ్భసి ద్రవస్పన్దాద్ యథావర్తాదితా మతా । అనిర్దేశ్యే పరే విత్త్వాత్ తథా చిత్తా జగన్మయీ
స్వచ్ఛమైన నీటిలో ప్రవాహం, కదలిక వల్ల చక్రవాతం ఏర్పడినట్టు అనిపించడంలా, వర్ణించలేని పరమాత్మను తెలుసుకోవడం వల్ల మనస్సు లోకంగా మారుతుంది.
సర్గస్యాద్యన్తయోర్ ఉక్తో యẖ క్రమో వేదనాత్మకః । స ఉన్మేషనిమేషాభ్యాం నిమేషం ప్రతి చిద్దృశః
సృష్టికి ఆది, అంత్యాల్లో ఉండే క్రమం అనుభూతి రూపంలో ఉంటుంది. అది చైతన్యానికి తెరుచుట, మూయుట ద్వారా జరుగుతుంది. ప్రతి మూయుట కూడా చైతన్య స్వరూపుడైన దర్శికునికే జరుగుతుంది.
ప్రసరన్తి యథా స్పన్దాత్ సలిలే చక్రకాదయః । ప్రసరన్తి పరే విత్త్వాత్ తథాహన్తాదితాదయః
ఎలా నీటిలో ఒక అల తాకినప్పుడు అలలు మొదలైనవి వ్యాపించునో, అలాగే పరమాత్మ జ్ఞానం వల్ల 'నేను' అనే భావన మొదలైనవి వ్యాపిస్తాయి.
అవేదనం పరం విద్ధి వేదనం సర్గ ఉచ్యతే । అసత్ సద్వేదనాద్ దృశ్యం సద్ అప్య్ అసదవేదనాత్
పరమాత్మ అనుభూతి లేనిదిగా తెలుసుకో. అనుభూతి కలిగినదే సృష్టి అంటారు. అసత్యాన్ని సత్యంగా అనుభవించినప్పుడు కనిపించేది ఉత్పన్నమవుతుంది; అలాగే సత్యమైనదైనా అనుభవం లేకపోతే అది కూడా అసత్యంగా కనిపిస్తుంది.
చితేర్ దృశ ఇవోన్మేషాద్ అసత్సర్గో ఽవభాసతే । చితీక్షణనిమేషాత్ తు సన్న్ అప్య్ ఏవ న భాసతే
మన కళ్ళు తెరిచినప్పుడు అసత్యమైన సృష్టి కనిపించునట్లు, మనసు చూస్తేనే సృష్టి అనిపిస్తుంది. మనసు చూపు లేకపోతే, ఉన్నదైనా కనిపించదు.
మాయాచూర్ణపరిక్షేపాద్ ఇన్ద్రజాలజగద్ యథా । ఖ ఏవోదేతి చిచ్చూర్ణచమత్కారాద్ ఇదం తథా
మాయా పొడి చల్లినప్పుడు మాయా లోకం కనిపించునట్లు, చైతన్యపు అద్భుతం వల్ల ఈ లోకం ఆకాశంలో ఉద్భవిస్తుంది.
యథా స్పన్దాన్ నిమేషే ఽపి జలమ్ ఆవర్తలక్షవత్ । తథా విత్త్వాత్ క్షణాద్ ఈశే సర్గప్రలయవిభ్రమాః
ఎలా ఒక చిన్న అలికడుపు లేదా కన్ను మూసినంతలో నీటికి చక్రంలా రూపం వస్తుందో, అలాగే ఒక క్షణికమైన జ్ఞానంతో సృష్టి, లయమనే మాయలు కలుగుతాయి.
చిద్రూపస్య చిరక్షీణవాసనస్యాపి జీవతః । అవేదనమయీ సత్తా యస్యాసౌ ముక్త ఉచ్యతే
ఎవరికి చైతన్యమే స్వరూపంగా ఉంటుందో, ఎవరి వాసనలు చాలాకాలంగా పోయాయో, ఎవరు అనుభూతి లేని స్థితిలో జీవించేవారో, వారు నిజంగా ముక్తులు.
అవాసనమ్ అసఙ్కల్పం ప్రవాహాపతితక్రియాః । తిష్ఠన్తి సమ్ప్రబుద్ధా యే తే హ్య్ అవేదనసన్మయాః
ఎవరికి వాసనలు లేవో, సంకల్పాలు లేవో, వారి కార్యాలు జీవన ప్రవాహంలో కలిసిపోయాయో, అలాంటి మేలుకున్నవారు నిజంగా అనుభూతి లేని స్థితిలో ఉంటారు.
క్రియావన్తో ఽప్య్ అసఙ్కల్పవాసనాస్ స్తిమితాశయాః । నిత్యం కాష్ఠసమాధానాస్ తే శిలోదరసన్నిభాః
కార్యాలు చేస్తూ ఉన్నా, ఎవరి వాసనలు, సంకల్పాలు నిశ్చలంగా ఉంటాయో, ఎవరి మనస్సు ఎప్పుడూ కలప మాదిరిగా స్థిరంగా ఉంటుందో, వారు రాయి లోపలిలా ఉంటారు.
న స్వప్నస్వప్నపురయోర్ ఇవ భేదో మనాగ్ అపి । సర్గవేదనయోస్ తస్మాద్ బ్రహ్మవిద్ బ్రహ్మవేదనమ్
ఎలా ఒక కలలోని దృశ్యం, కలగన్నవాడికి మధ్య ఎలాంటి తేడా ఉండదో, అలాగే పరబ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడికి సృష్టి, బ్రహ్మజ్ఞానం రెండింటికీ ఎలాంటి వ్యత్యాసం ఉండదు.
శబ్దార్థభావనేహానాం విత్త్వాత్ సత్యావబోధతః । యద్ అసత్తావబోధో ఽన్తస్ తద్ అవేదనమ్ ఉచ్యతే
పదార్థాల అర్థాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకోవడం వల్ల నిజమైన అవగాహన కలుగుతుంది. మనసులో అసత్యంగా అనిపించేది తెలియనిదిగా పరిగణించబడుతుంది.
అదృషద్ దృషదాభాసం జ్ఞమ్ అప్య్ అజ్ఞమ్ ఇవ స్థితమ్ । అశూన్యం శూన్యసఙ్కాశం హృదయం వేదనం సతః
ఉండే జ్ఞానం మన హృదయంలో ఉండి కూడా, అది తెలియని విధంగా, శూన్యంలా, కానీ నిజానికి ఖాళీ కానిదిగా, రాయి లాంటి రూపంలో కనిపిస్తుంది.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కైḫ ప్రజ్ఞామ్ ఆదౌ వివర్ధయేత్ । ప్రథమా భూమికైషోక్తా యోగస్య నవయోగినః
ప్రారంభంలో, శాస్త్రాలు మరియు మంచి మనుషుల సాంగత్యంతో వివేకాన్ని పెంచుకోవాలి. ఇది యోగంలో కొత్తగా ప్రవేశించిన వారికి మొదటి స్థాయిగా చెప్పబడింది.
విచారణా ద్వితీయా స్యాత్ తృతీయాసఙ్గభావనా । చతుర్థీ సత్త్వతాపత్తౌ వాసనావిలయాత్మికా
రెండవ దశలో విచారణ జరుగుతుంది. మూడవ దశలో ఆసక్తి లేకుండా ఉండే భావన పెరుగుతుంది. నాలుగవ దశలో మనస్సు స్వచ్ఛంగా మారినప్పుడు, మనలో దాగి ఉన్న వాసనలు పూర్తిగా కరిగిపోతాయి.
శుద్ధసంవిన్మయానన్దరూపా భవతి పఞ్చమీ । అర్ధసుప్తప్రబుద్ధాభో జీవన్ముక్తో ఽత్ర తిష్ఠతి
ఐదవ దశలో మనస్సు పూర్తిగా స్వచ్ఛమైన జ్ఞానం, ఆనందంగా మారుతుంది. ఈ స్థితిలో జీవన్ముక్తుడు, అర్ధ నిద్రలో లేచినవాడిలా, ఈ లోకంలో ఉండిపోతాడు.
అసంవేదనరూపా చ షష్ఠీ భవతి భూమికా । ఆనన్దైకఘనాకారా సుషుప్తసదృశస్థితిః
ఆరవ దశలో ఏవిధమైన అవగాహన ఉండదు. అది కేవలం పరిపూర్ణ ఆనందంతో నిండిన స్థితి, లోతైన నిద్రలాంటి స్థితిగా ఉంటుంది.
తుర్యావస్థోపశాన్తాథ ముక్తిర్ ఏవ హి కేవలమ్ । సమతా స్వచ్ఛతా సోమ్యా సప్తమీ భూమికా భవేత్
తర్వాత ఏడవ దశలో, తురీయావస్థలో లభించే శాంతి ఉంటుంది. ఇదే నిజమైన ముక్తి. ఈ స్థితిలో సమత్వం, స్వచ్ఛత, మృదుత్వం ఉంటాయి.
తుర్యాతీతాథ యావస్థా పరినిర్వాణరూపిణీ । సప్తమీ సా పరిప్రౌఢా విషయస్ సా న జీవతామ్
తురీయ స్థితిని దాటి, పరమ నిశ్చలమైన పరినిర్వాణ స్వరూపంగా ఉన్న ఆ ఏడవ స్థాయి పూర్తిగా పరిపక్వమైంది; అది జీవించేవారికి అనుభవంలోకి రాదు.
పూర్వావస్థాత్రయం తత్ర జాగ్రద్ ఇత్య్ ఏవ సంస్థితమ్ । చతుర్థీ స్వప్న ఇత్య్ ఉక్తా స్వప్నాభం యత్ర వై జగత్
అక్కడ మొదటి మూడు స్థితులు మేల్కొనిన స్థితిగా స్థిరంగా ఉంటాయి; నాలుగవది కలలాగా చెప్పబడింది, ఎందుకంటే అందులో లోకమంతా కలలా కనిపిస్తుంది.
ఆనన్దైకఘనీభావాత్ సుషుప్తాఖ్యా తు పఞ్చమీ । అసంవేదనరూపా చ షష్ఠీ తుర్యాభిధా స్మృతా
శుద్ధ ఆనందం ఒక్కటే నిలిచిపోయే స్థితి వల్ల ఐదవది సుషుప్తి అని పిలవబడుతుంది; ఆరవది ఎలాంటి అవగాహన లేకుండా ఉండటం వల్ల తురీయ స్థితి అని గుర్తించబడింది.
తుర్యాతీతపదావస్థా సప్తమీ భూమికోత్తమా । పరమ్ అవ్యపదేశ్యాసావ్ అగమ్యా మహతామ్ అపి
తురీయ స్థితిని దాటి ఉన్న ఏడవ స్థాయి అత్యున్నతమైనది; అది పూర్తిగా వర్ణించలేనిది, గొప్పవారికైనా చేరుకోలేనిది.
పదార్థస్ సన్నివేశైస్ స్వైర్ యథానన్యైస్ సమన్వితః । తథా చిత్ సర్గశబ్దార్థైర్ న తు సర్గార్థరూపిభిః
ఎలా ప్రతి వస్తువు తనదైన ప్రత్యేకమైన ఏర్పాటుతో ఉండునో, అలాగే చైతన్యం కూడా సృష్టి అర్థాలతో, పదాల అర్థాలతో కలిసిఉంటుంది. కాని, అది సృష్టి రూపాలతో మాత్రం సంబంధం కలిగి ఉండదు.
యథోర్మికాదిẖ కనకే తథా సర్గḫ పరే పదే । కిం త్వ్ అసౌ విద్యమానో ఽపి సఞ్జ్ఞాశబ్దార్థవర్జితః
ఎలా అలలు మొదలైనవి బంగారంలో ఉంటాయో, అలాగే సృష్టి కూడా పరమ స్థితిలో ఉంటుంది. అయినా అది ఉన్నా, దానికి పేరు లేదా అర్థం ఉండదు.
హాటకే కటకాదిశ్ చ సర్గశ్ చ పరమే పదే । విద్యమానో ఽపి నాస్త్య్ ఏవ ప్రేక్షాయాం కల్పనార్థవత్
పరమ స్థితిలో, కంకణాలు మొదలైన ఆభరణాలు, అలాగే సృష్టి కూడా ఉన్నా, అవి ఊహించడానికో, చూడడానికో ఉండవు.
అస్పన్దయావేదనయా స్పన్దవేదనసత్తయా । యా సంవిద్ అఙ్కురశ్రీస్ స్యాత్ సాత్మసత్తేతి కథ్యతే
చలనమూ, అవగాహన లేకపోవడం వల్ల, అలాగే చలనమూ, అవగాహన ఉండడం వల్ల, మొలకెత్తే విత్తనపు మహిమగా ఉన్న ఆ చైతన్యమే ఆత్మసారం అని చెప్పబడుతుంది.
సా త్వం సా చిన్ మనస్ సా చ న త్వం నో చిన్ మనశ్ చ నో । సత్తాసత్తే న సా శాన్తా తతశ్ చాన్యన్ న విద్యతే
ఆమె నువ్వే, ఆమె శుద్ధమైన చైతన్యమే, ఆమె నువ్వు కాదూ, చైతన్యం కాదూ, మనస్సు కూడా కాదు. ఆమె ఉనికీ కాదు, లేనిదీ కాదు. ఆమె శాంతమే, ఆమె తప్ప ఇంకొకటి లేదు.
ఆకాశాద్ ఇవ శూన్యత్వం తరఙ్గత్వమ్ ఇవామ్భసః । నాకారాది తతో భిన్నం న దృక్చిత్తశిలాది చ
ఎలా ఆకాశం నుంచి ఖాళీదనం పుట్టునో, నీటిలో అలలు ఎలా ఉత్పన్నమవుతాయో, అలాగే ఆ రూపం మొదలైనవి దానికి వేరయినవి కావు. చూడడం, మనస్సు, రాయి మొదలైన లక్షణాలు కూడా దానికి వేరుగా లేవు.
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యానాం తస్యాం దృశి వయం స్థితాః । చిచ్చిత్తజడతాదీనాం నామాపి న చ శిక్షితాః
ఆ దృష్టిలో, చూచేవాడు, చూడటం, చూచబడేది — వీటిలో మేము నిలిచివున్నాం. చైతన్యం, మనస్సు, జడత్వం మొదలైన పేర్లు కూడా మేము ఎప్పుడూ తెలుసుకోలేదు.
న సర్వాపహ్నవం వేద్మి న సర్వం నాప్య్ అపహ్నవమ్ । త్వత్త్వమత్త్వాద్యసమ్భావాత్ పరం శాన్తం జగన్నభః
నేను సంపూర్ణంగా నిరాకరణను కూడా తెలియను, అన్నీ కూడా తెలియను, నిరాకరణే అని కూడా అనను. నువ్వు, నేను అన్న భావనలు అసాధ్యమైనవి కాబట్టి, పరమశాంతి ఈ జగత్తుకు ఆకాశంలా ఉంది.