చన్ద్రార్కవహ్నితప్తాయోరత్నాదీనాం యథార్చిషః । యథా పత్త్రాది వృక్షాణాం నిర్ఝరాణాం యథా కణాః
ఎలా రత్నాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని నుండి వెలుగు వెలుస్తుందో, ఎలా చెట్ల నుండి ఆకులు, జలపాతాల నుండి నీటి చినుకులు ఉద్భవిస్తాయో,
తథేదం బ్రహ్మణి స్ఫారే జగద్ బుద్ధ్యాది కల్పితమ్ । దుẖఖప్రదమ్ అతజ్జ్ఞానాం తద్ ఏవాతద్ ఇవ స్థితమ్
అలాగే, పరబ్రహ్మంలో ఈ జగత్తూ, మనస్సూ ఊహించబడ్డవే. నిజాన్ని తెలియని వారికి ఇవి బాధను కలిగిస్తాయి, అయినా అవి వాస్తవంగా లేనట్టే ఉంటాయి.
యథా వాహవశాద్ వారి దామాదిరచనాం వహేత్ । ప్రకృతిర్ యాతి నానాత్వం తథా స్పన్దవశాద్ ఇయమ్
ఎలా నీరు ప్రవాహం వల్ల తాడులు లేదా ఇతర ఆకారాలు దాల్చుతుందో, అలాగే ప్రకృతి కూడా కంపనం వల్ల ఎన్నో రూపాలు పొందుతుంది.
యథా సరిత్పయẖకోశే వాహస్ స్పన్దీ న లక్ష్యతే । తథాజస్రం విరచయన్ సర్గమ్ ఆత్మా న లక్ష్యతే
ఎలా నదీ జలాశయంలో నీటి ప్రవాహం కనబడదు, అలాగే ఈ ఆత్మ జగత్తును ఎప్పటికప్పుడు సృష్టిస్తూ కనిపించదు.
యథా స్వచ్ఛస్య సోమ్యస్య మహతో ఽవహతో ఽనిశమ్ । వారిణో ఽప్య్ అంశుభిన్నస్య కోశస్పన్దో న లక్ష్యతే
ఎలా నిర్మలమైన, మృదువైన, విస్తారమైన, ఎప్పుడూ ప్రవహించే నీటిలోని సూక్ష్మమైన కదలిక కనబడదు,
తథా సర్వగతస్యాపి దామ్ని వ్యోమ్న్య్ అథ వాశ్మని । అనావృతస్యానన్తస్య సతస్ సత్తా న లక్ష్యతే
అలాగే, తాడులోనైనా, ఆకాశంలోనైనా, గృహంలోనైనా, అన్ని చోట్ల వ్యాపించిన, నిరోధం లేని, అనంతమైన ఆ సత్య స్వరూపం మనకు కనిపించదు.
సోమ్యస్యావహతో వారేẖ కోశస్పన్దో యథాత్మగః । న సన్ నాసన్ న చ పృథక్ సత్తా చిద్వపుషస్ తథా
ఎలా ఒక నీటి బుడగలోని సూక్ష్మమైన కదలిక, అది ఉన్నదో లేనిదో కాకుండా, దానికి వేరుగా ఎలాంటి స్వతంత్ర స్థితి ఉండదో, అలాగే చైతన్య స్వరూపమైన జీవుడి స్థితి కూడా అంతే.
స్వసఙ్కల్పాత్మికాం యత్ర సర్వశక్తితయా స్వయమ్ । చిత్తతామ్ ఏతి తత్రైతత్ తత్ ప్రస్ఫురద్ ఇవ స్థితమ్
ఎక్కడ మనస్సు తన స్వంత సంకల్పంతో, అన్ని శక్తులతో కూడి, చైతన్య స్థితిని పొందుతుందో, అక్కడ అది ప్రకాశిస్తూ స్థిరంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.
స్వసఙ్కల్పాత్మికాం యత్ర సర్వశక్తితయా స్వయమ్ । జహాతి చిత్తతాం తత్ర సత్ సంశాన్తమ్ ఇవ స్థితమ్
ఎక్కడ మనస్సు తన స్వంత సంకల్పంతో, అన్ని శక్తులను వదిలిపెట్టి, చైతన్య స్థితిని విడిచిపెడుతుందో, అక్కడ అది ప్రశాంతంగా ఉన్న సత్తగా కనిపిస్తుంది.
ఏవం చేత్ తన్ మహాభాగ దృషదాదిర్ మహాకృతిః । పార్థివో ఽయం బృహద్భాగẖ కిమ్ ఉత్థో ఽథ కిమాత్మకః
ఇలా అయితే, ఓ మహానుభావా, ఈ పెద్ద రూపం, రాయి మొదలైనవి, ఈ విశాలమైన భూమి సముదాయం ఎలా ఏర్పడింది? దీని అసలు స్వరూపం ఏమిటి?
శక్తయస్ సకలా ఏవ చిన్మాత్రే బ్రహ్మణి స్థితాః । వటబీజే వటలతాపత్త్రపుష్పఫలాదివత్
అన్ని శక్తులు నిజంగా పరిపూర్ణమైన చైతన్యంలో, అంటే బ్రహ్మంలోనే ఉంటాయి. ఇవి వటవృక్షం గింజలో వృక్షం, ఆకులు, పువ్వులు, ఫలాలు ఎలా ఉండునో అలా దాగి ఉంటాయి.
జడాజడాభిధే శక్తీ సర్వశక్తేస్ స్త ఆత్మనః । శక్తీనామ్ ఉత్తమే హేమ్ని కాఠిన్యద్రవతే యథా
జడమైనవి, అజడమైనవి అన్నీ ఆత్మ యొక్క శక్తులే. బంగారంలో గట్టి, ద్రవమైన లక్షణాలు ఉన్నట్లే, ఇవి ఆత్మలో ఉన్న అత్యుత్తమ శక్తులు.
రూపాలోకమనస్కారవిషయత్వమ్ ఉపాగతా । జాడ్యనామ్నీ తయోర్ ఏకా యాసౌ భూమ్యాదిరూపిణీ
ఈ శక్తుల్లో ఒకటి 'జడత్వం' అని పిలవబడుతుంది. ఇది భూమి మొదలైన రూపాలను ధరించి, రూపం, వెలుగు, మనస్సు గ్రహించే వస్తువుగా మారుతుంది.
నైషా ప్రజాయతే నాపి కదాచిత్ ప్రవిలీయతే । స్వాఙ్గభూతా సతో నిత్యమ్ ఆకాశకోశవత్ స్థితా
ఇది ఎప్పుడూ పుట్టదు, ఎప్పుడూ లయమవదు కూడా. ఇది సత్య స్వరూపమైనదిగా, ఎప్పుడూ ఉండేలా, గడిలో ఉన్న ఆకాశంలా స్థిరంగా ఉంటుంది.
బ్రహ్మణో ఽవ్యతిరిక్తేయమ్ ఇతి యస్ సర్పరజ్జువత్ । అసదభ్యుదితో మోహస్ స బోధేన విలీయతే
బ్రహ్మతో వేరుగా ఏదో ఉందని మనసులో కలిగే మాయా భ్రమ, పాము అనుకుని తాడును భ్రమించటంలా, జ్ఞానంతో పూర్తిగా పోతుంది.
నైషా భావవికారాఖ్యామ్ ఏతి శుద్ధచిదాత్మని । ఏషా కిల కణోర్మ్యమ్బు పయసీవ చితి స్థితా
ఈ మాయా భ్రమ శుద్ధమైన చైతన్యానికి తాకదు; అది అలజడి లేకుండా ఉన్న జ్ఞానంలో, నీటిలో అల లేదా చిన్ని బొట్టు లాగానే ఉంటుంది.
యత్ సతో ఽసత్త్వమ్ అసతస్ సత్త్వం వా వికృతిర్ హి సా । అత్యన్తాన్యస్వరూపత్వాన్ నాస్తి తత్ పరమాత్మని
ఏది ఉన్నదనిపించే లేనిదో, లేదా లేనిదనిపించే ఉన్నిదో, అవన్నీ మార్పులే; అవి పరమాత్మ స్వరూపానికి పూర్తిగా భిన్నమైనవి కనుక, అక్కడ అలాంటివి ఉండవు.
అసత్తయా సతో రాజన్న్ అసతశ్ చైవ సత్తయా । వినష్టాకృతిర్ అస్యేతి వికారాద్య్ అభిధీయతే
ఓ రాజా! ఉన్నదాన్ని లేనిదిగా, లేనిదాన్ని ఉన్నదిగా భావించినప్పుడు, దాని స్వరూపం పోయినట్టవుతుంది; దీనినే మార్పు అని అంటారు.
యత్ త్వ్ అఙ్కురే ఫలాదిత్వం క్షీరాదౌ వా ఘృతాదితా । సత్తావభాసమాత్రం తత్ స్ఫురత్య్ అమ్బ్వ్ ఇవ వీచిభిః
మొక్కలో పండు కనిపించడమో, పాలలో నెయ్యి ఉండడమో, ఇవన్నీ కేవలం ఉనికిని చూపించే రూపాలే. ఇవి నీటిపై అలలు మెరుస్తున్నట్టు వెలుగుతాయి.
యద్ యథా దృశ్యతే యత్ర తత్ తథా తత్ర విద్యతే । దేశకాలవిభాగాత్మ తథా సంవేదనాత్మకం
ఏది ఎక్కడ ఎలా కనిపిస్తుందో, అక్కడ అదే విధంగా ఉంటుంది. అది స్థలం, కాలం ప్రకారం విభజించబడినదిగా అనుభవించబడుతుంది.
దేశకాలాన్తరగతో ఽప్య్ ఏక ఏవ యథా గిరిః । బీజం ఫలాన్తమ్ అప్య్ ఏవమ్ ఏకమ్ అత్రాన్యతాస్తి నో
పర్వతం ఒక చోటా, ఇంకొక కాలంలోనైనా, ఎక్కడ ఉన్నా అదేలా ఉంటుందిలా, విత్తనం నుంచి పండువరకు కూడా ఇక్కడ ఒక్కటే నిజం ఉంది, వేరొకటి లేదు.
వటతా వటధానాయాం యాదృక్కాలోదయా యథా । తథా జడాజడేయం శ్రీస్ సంస్థితా చిన్మయాత్మని
వటవృక్షం లక్షణాలు వటబీజంలో సరైన సమయంలో ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే జడమైనది, అజడమైనది అన్నీ చైతన్య స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
ఆకారరాశిరూపేణ భూరిభావవికారిణా । ఆభాస ఏవ స్ఫురతి స్వప్నేనేవ మనో నృప
ఓ రాజా, మనస్సు అనేక రూపాలతో, ఎన్నో మార్పులకు లోనై, కేవలం ఒక కలలా, వెలుగులా కనిపించేది మాత్రమే. నిజంగా అది ఉన్నదేమీ కాదు.
శైలాద్యాకారతా స్థూలా యథాస్య పరమాత్మనః । స్ఫురత్య్ అసత్యా సత్యా వా తథా వద పునర్ మమ
పర్వతం లాంటి స్థూలమైన రూపం పరమాత్మ నుండి ఉద్భవించినట్లే, అది నిజమైనదా, అబద్ధమా అయినా, అలాగే కనిపిస్తుంది. దీనిని మరొక్కసారి నాకు వివరించు.
ఇతి సర్వం సమం శాన్తం చిద్వ్యోమ తతమ్ అవ్యయమ్ । అపర్యన్తమ్ అనాభాసమ్ ఆసీద్ అస్తి భవిష్యతి
అంతా సమంగా, శాంతంగా, చైతన్యాకాశంతో నిండిపోయి, నశించని, అంతులేని, రూపం లేని స్వరూపంగా ఉంది, ఉంది, ఉండబోతుంది.
యన్ నోర్ధ్వం నాప్య్ అధో నాశా న తమో న ప్రకాశనమ్ । నేతరత్ కిఞ్చిద్ అపి చ సర్వమ్ ఏవ సదైవ చ
అది పైకి కాదు, కిందకాదు, నాశనం కాదు, చీకటి కాదు, వెలుగు కాదు, మరేదీ కాదు. అయినా, అది అన్నీ, ఎప్పుడూ, ఎప్పటికీ ఉంది.
చిన్మాత్రైకాత్మనా తేన పరమేణేశ్వరేణ నః । ఆద్యన్తమధ్యముక్తేన సఙ్కల్పశ్ చేతితస్ స్వయమ్
ఆ పరమేశ్వరుడు, స్వచ్ఛమైన చైతన్య స్వరూపుడై, మొదలు, మధ్య, ముగింపు లేని వాడై, తన సంకల్పంతో ఈ సృష్టిని తనలో తానే ఊహించుకున్నాడు.
స్థితస్ సఙ్కల్పరూపాత్మా మనోమూర్తిర్ అజస్ తతః । తేన సఙ్కల్పితం వ్యోమ మనసేదం బృహద్వపుః
ఆ అనంతమైన మనస్సు సంకల్పరూపంగా నిలిచి, తన సంకల్పంతో ఈ విశాలమైన మనోమండలాన్ని ఊహించింది.
మనోవ్యోమ్నోర్ ఘనతయా సమ్పన్నḫ పవనస్ స్ఫురన్ । మనోవ్యోమానిలాశ్లేషాత్ ప్రకాశం బుద్ధవాంస్ తతః
మనస్సు, ఆకాశం ఘనత కలిగి కలిసినప్పుడు గాలి పుట్టింది; ఆ మనస్సు, ఆకాశం, గాలి కలిసినప్పుడు వెలుగు ఉద్భవించింది.
తేజోఽంశభావసఙ్కల్పరూపం పశ్చాత్ పయస్ స్థితమ్ । స చతుష్టయపిణ్డో ఽథ మనసో ఽణ్డతయేక్షితః
తర్వాత, వెలుగులోని భాగంగా, సంకల్పంతో నీరు ఏర్పడింది; ఆ నాలుగు పదార్థాలు కలిసినప్పుడు, మనస్సు వాటిని బ్రహ్మాండంగా చూచింది.