యథా వారి పరిస్పన్దాన్ నానాకారం విలోక్యతే । తదద్వితీయమ్ ఏవైవం చిద్బ్రహ్మ పరిబృంహితమ్
ఎలా నీటిలో ఎన్నో తరంగాలు వేర్వేరు ఆకారాల్లో కనిపిస్తాయో, అలాగే అద్వితీయమైన చైతన్యబ్రహ్మ కూడా అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
చితో ఽస్పన్దస్ త్వ్ అసఙ్కల్పస్ తత్ తుర్యం బ్రహ్మ తద్ భవేత్ । తం మోక్షమ్ ఆహుస్ తస్మింస్ త్వం నృప బద్ధపదో భవ
చైతన్యంలో కల్పనలు లేకుండా ఉండే స్థితి, అదే తురీయ స్థితి, అదే బ్రహ్మం. దానినే మోక్షం అంటారు. రాజా! నీవు ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండి పో.
సఙ్కల్పేన విహీనశ్ చేత్ స్పన్ద ఏవ చితేర్ నృప । సా తద్ అస్పన్దనా చిత్ స్యాత్ సఙ్కల్పస్ స్పన్ద ఉచ్యతే
రాజా! చైతన్యంలో కల్పనలు లేకపోతే, కేవలం ఆ చైతన్యపు తరంగమే మిగులుతుంది. అదే చైతన్యానికి తరంగం లేని స్థితి. కల్పనలే తరంగాలు అంటారు.
సంస్థాప్య సఙ్కల్పవికల్పముక్తం చిత్తత్త్వమ్ ఆత్మన్య్ ఉపశాన్తశఙ్కః । స్పన్దే ఽప్య్ అపస్పన్దచిదీశ్వరాత్మా స్వస్థస్ సుఖీ రాజ్యమ్ ఇదం ప్రశాధి
మనస్సు యొక్క సారాన్ని, కల్పనల నుండి విముక్తమై, నీలోనే స్థాపించి, అన్ని సందేహాలు శాంతించగా, తరంగాల మధ్యనైనా, తరంగాలకు అతీతమైన చైతన్యస్వరూపుడిగా, సుఖంగా నీ రాజ్యాన్ని పాలించు.
సర్గాత్మభిర్ విభుస్ స్పన్దక్రీడితైర్ బాలవన్ నిజామ్ । సత్తాం మోహయతీవాన్తస్ సావధానో భవాత్ర భోః
సృష్టి యొక్క మూలంగా ఉన్న ఆ పరిపూర్ణత, తనదైన ప్రకంపనల ఆటలో, చిన్నపిల్లలా తన సొంత స్వరూపాన్ని మాయలో పడేస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది. అందుకే, స్నేహితా! ఇక్కడ జాగ్రత్తగా ఉండు.
సఙ్కల్ప్యాత్మా స్వయం ద్వైతం చిరం శోచతి యోనిషు । స్వయమ్ అద్వైతసఙ్కల్పాత్ కాలేనాయాతి నిర్వృతిమ్
మనసు తానే ద్వైతాన్ని ఊహించుకుని, ఆ ద్వంద్వ జన్మల్లో చాలా కాలం బాధపడుతుంది. కాని, తానే అద్వైత భావనను కలిగి, కాలక్రమంలో శాంతిని పొందుతుంది.
స్వయమ్ అస్య తథా శక్తిర్ ఉదేత్య్ ఆబధ్యతే యథా । స్వయమ్ అస్య తథా శక్తిర్ ఉదేత్య్ ఆముచ్యతే యథా
దానికి తానే కలిగిన శక్తి ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు బంధించేస్తుంది; అదే శక్తి ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు విముక్తి కూడా ఇస్తుంది.
న లభ్యతే ప్రవచనైర్ న ధియా న తపశ్శ్రుతైః । యదోదయేచ్ఛామ్ ఆయాతి తద్ ఆత్మాత్మానమ్ ఈక్షతే
ఈ స్వరూపాన్ని ఉపన్యాసాలతో, బుద్ధితో, తపస్సుతో లేదా చదువుతో పొందలేరు. దానిని తెలుసుకోవాలనే కోరిక కలిగినప్పుడు, ఆ ఆత్మ తానే తనను తాను దర్శిస్తుంది.
అహో ను చిత్రా మాయేయం బత విష్వగ్ విమోహినీ । సర్వాఙ్గప్రోతమ్ అప్య్ ఆత్మా యద్ ఆత్మానం న పశ్యతి
అయ్యో, ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా ఉందో చూడండి! అన్ని చోట్లను మాయ మనల్ని మోసం చేస్తుంది. ఆత్మ అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నా, తాను తన్ను తాను చూడదు.
దృష్ట్వా సర్వగమ్ ఆత్మానమ్ అనన్తమ్ అవనీశ్వర । నివర్తతే శరీరాస్థా తతో దుẖఖైర్ న లిప్యతే
ఓ భూమిపాలకా, ఎవడు ఆత్మను అన్నింటిలోనూ వ్యాపించినదిగా, అనంతమైనదిగా చూస్తాడో, అతడు శరీర జీవనాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలకు లోనవడంలేదు.
చన్ద్రార్కవహ్నితప్తాయోరత్నాదీనాం యథార్చిషః । యథా పత్త్రాది వృక్షాణాం నిర్ఝరాణాం యథా కణాః
ఎలా రత్నాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని నుండి వెలుగు వెలుస్తుందో, ఎలా చెట్ల నుండి ఆకులు, జలపాతాల నుండి నీటి చినుకులు ఉద్భవిస్తాయో,
తథేదం బ్రహ్మణి స్ఫారే జగద్ బుద్ధ్యాది కల్పితమ్ । దుẖఖప్రదమ్ అతజ్జ్ఞానాం తద్ ఏవాతద్ ఇవ స్థితమ్
అలాగే, పరబ్రహ్మంలో ఈ జగత్తూ, మనస్సూ ఊహించబడ్డవే. నిజాన్ని తెలియని వారికి ఇవి బాధను కలిగిస్తాయి, అయినా అవి వాస్తవంగా లేనట్టే ఉంటాయి.
యథా వాహవశాద్ వారి దామాదిరచనాం వహేత్ । ప్రకృతిర్ యాతి నానాత్వం తథా స్పన్దవశాద్ ఇయమ్
ఎలా నీరు ప్రవాహం వల్ల తాడులు లేదా ఇతర ఆకారాలు దాల్చుతుందో, అలాగే ప్రకృతి కూడా కంపనం వల్ల ఎన్నో రూపాలు పొందుతుంది.
యథా సరిత్పయẖకోశే వాహస్ స్పన్దీ న లక్ష్యతే । తథాజస్రం విరచయన్ సర్గమ్ ఆత్మా న లక్ష్యతే
ఎలా నదీ జలాశయంలో నీటి ప్రవాహం కనబడదు, అలాగే ఈ ఆత్మ జగత్తును ఎప్పటికప్పుడు సృష్టిస్తూ కనిపించదు.
యథా స్వచ్ఛస్య సోమ్యస్య మహతో ఽవహతో ఽనిశమ్ । వారిణో ఽప్య్ అంశుభిన్నస్య కోశస్పన్దో న లక్ష్యతే
ఎలా నిర్మలమైన, మృదువైన, విస్తారమైన, ఎప్పుడూ ప్రవహించే నీటిలోని సూక్ష్మమైన కదలిక కనబడదు,
తథా సర్వగతస్యాపి దామ్ని వ్యోమ్న్య్ అథ వాశ్మని । అనావృతస్యానన్తస్య సతస్ సత్తా న లక్ష్యతే
అలాగే, తాడులోనైనా, ఆకాశంలోనైనా, గృహంలోనైనా, అన్ని చోట్ల వ్యాపించిన, నిరోధం లేని, అనంతమైన ఆ సత్య స్వరూపం మనకు కనిపించదు.
సోమ్యస్యావహతో వారేẖ కోశస్పన్దో యథాత్మగః । న సన్ నాసన్ న చ పృథక్ సత్తా చిద్వపుషస్ తథా
ఎలా ఒక నీటి బుడగలోని సూక్ష్మమైన కదలిక, అది ఉన్నదో లేనిదో కాకుండా, దానికి వేరుగా ఎలాంటి స్వతంత్ర స్థితి ఉండదో, అలాగే చైతన్య స్వరూపమైన జీవుడి స్థితి కూడా అంతే.
స్వసఙ్కల్పాత్మికాం యత్ర సర్వశక్తితయా స్వయమ్ । చిత్తతామ్ ఏతి తత్రైతత్ తత్ ప్రస్ఫురద్ ఇవ స్థితమ్
ఎక్కడ మనస్సు తన స్వంత సంకల్పంతో, అన్ని శక్తులతో కూడి, చైతన్య స్థితిని పొందుతుందో, అక్కడ అది ప్రకాశిస్తూ స్థిరంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.
స్వసఙ్కల్పాత్మికాం యత్ర సర్వశక్తితయా స్వయమ్ । జహాతి చిత్తతాం తత్ర సత్ సంశాన్తమ్ ఇవ స్థితమ్
ఎక్కడ మనస్సు తన స్వంత సంకల్పంతో, అన్ని శక్తులను వదిలిపెట్టి, చైతన్య స్థితిని విడిచిపెడుతుందో, అక్కడ అది ప్రశాంతంగా ఉన్న సత్తగా కనిపిస్తుంది.
ఏవం చేత్ తన్ మహాభాగ దృషదాదిర్ మహాకృతిః । పార్థివో ఽయం బృహద్భాగẖ కిమ్ ఉత్థో ఽథ కిమాత్మకః
ఇలా అయితే, ఓ మహానుభావా, ఈ పెద్ద రూపం, రాయి మొదలైనవి, ఈ విశాలమైన భూమి సముదాయం ఎలా ఏర్పడింది? దీని అసలు స్వరూపం ఏమిటి?
శక్తయస్ సకలా ఏవ చిన్మాత్రే బ్రహ్మణి స్థితాః । వటబీజే వటలతాపత్త్రపుష్పఫలాదివత్
అన్ని శక్తులు నిజంగా పరిపూర్ణమైన చైతన్యంలో, అంటే బ్రహ్మంలోనే ఉంటాయి. ఇవి వటవృక్షం గింజలో వృక్షం, ఆకులు, పువ్వులు, ఫలాలు ఎలా ఉండునో అలా దాగి ఉంటాయి.
జడాజడాభిధే శక్తీ సర్వశక్తేస్ స్త ఆత్మనః । శక్తీనామ్ ఉత్తమే హేమ్ని కాఠిన్యద్రవతే యథా
జడమైనవి, అజడమైనవి అన్నీ ఆత్మ యొక్క శక్తులే. బంగారంలో గట్టి, ద్రవమైన లక్షణాలు ఉన్నట్లే, ఇవి ఆత్మలో ఉన్న అత్యుత్తమ శక్తులు.
రూపాలోకమనస్కారవిషయత్వమ్ ఉపాగతా । జాడ్యనామ్నీ తయోర్ ఏకా యాసౌ భూమ్యాదిరూపిణీ
ఈ శక్తుల్లో ఒకటి 'జడత్వం' అని పిలవబడుతుంది. ఇది భూమి మొదలైన రూపాలను ధరించి, రూపం, వెలుగు, మనస్సు గ్రహించే వస్తువుగా మారుతుంది.
నైషా ప్రజాయతే నాపి కదాచిత్ ప్రవిలీయతే । స్వాఙ్గభూతా సతో నిత్యమ్ ఆకాశకోశవత్ స్థితా
ఇది ఎప్పుడూ పుట్టదు, ఎప్పుడూ లయమవదు కూడా. ఇది సత్య స్వరూపమైనదిగా, ఎప్పుడూ ఉండేలా, గడిలో ఉన్న ఆకాశంలా స్థిరంగా ఉంటుంది.
బ్రహ్మణో ఽవ్యతిరిక్తేయమ్ ఇతి యస్ సర్పరజ్జువత్ । అసదభ్యుదితో మోహస్ స బోధేన విలీయతే
బ్రహ్మతో వేరుగా ఏదో ఉందని మనసులో కలిగే మాయా భ్రమ, పాము అనుకుని తాడును భ్రమించటంలా, జ్ఞానంతో పూర్తిగా పోతుంది.
నైషా భావవికారాఖ్యామ్ ఏతి శుద్ధచిదాత్మని । ఏషా కిల కణోర్మ్యమ్బు పయసీవ చితి స్థితా
ఈ మాయా భ్రమ శుద్ధమైన చైతన్యానికి తాకదు; అది అలజడి లేకుండా ఉన్న జ్ఞానంలో, నీటిలో అల లేదా చిన్ని బొట్టు లాగానే ఉంటుంది.
యత్ సతో ఽసత్త్వమ్ అసతస్ సత్త్వం వా వికృతిర్ హి సా । అత్యన్తాన్యస్వరూపత్వాన్ నాస్తి తత్ పరమాత్మని
ఏది ఉన్నదనిపించే లేనిదో, లేదా లేనిదనిపించే ఉన్నిదో, అవన్నీ మార్పులే; అవి పరమాత్మ స్వరూపానికి పూర్తిగా భిన్నమైనవి కనుక, అక్కడ అలాంటివి ఉండవు.
అసత్తయా సతో రాజన్న్ అసతశ్ చైవ సత్తయా । వినష్టాకృతిర్ అస్యేతి వికారాద్య్ అభిధీయతే
ఓ రాజా! ఉన్నదాన్ని లేనిదిగా, లేనిదాన్ని ఉన్నదిగా భావించినప్పుడు, దాని స్వరూపం పోయినట్టవుతుంది; దీనినే మార్పు అని అంటారు.
యత్ త్వ్ అఙ్కురే ఫలాదిత్వం క్షీరాదౌ వా ఘృతాదితా । సత్తావభాసమాత్రం తత్ స్ఫురత్య్ అమ్బ్వ్ ఇవ వీచిభిః
మొక్కలో పండు కనిపించడమో, పాలలో నెయ్యి ఉండడమో, ఇవన్నీ కేవలం ఉనికిని చూపించే రూపాలే. ఇవి నీటిపై అలలు మెరుస్తున్నట్టు వెలుగుతాయి.
యద్ యథా దృశ్యతే యత్ర తత్ తథా తత్ర విద్యతే । దేశకాలవిభాగాత్మ తథా సంవేదనాత్మకం
ఏది ఎక్కడ ఎలా కనిపిస్తుందో, అక్కడ అదే విధంగా ఉంటుంది. అది స్థలం, కాలం ప్రకారం విభజించబడినదిగా అనుభవించబడుతుంది.