అనాత్మన్య్ ఆత్మతామ్ అస్మిన్ దేహాదౌ దృశ్యజాలకే । త్యక్త్వా సత్త్వమ్ ఉపారూఢో గూఢస్ తిష్ఠ యథాసుఖమ్
మన శరీరం మొదలైన వాటిలో మనసు కలిపి, నిజమైన ఆత్మను కాకుండా, వాటినే ఆత్మగా భావించడం వదిలిపెట్టి, నిశ్చలమైన ప్రశాంతతను చేరుకొని, ఎవరికీ తెలియకుండా, నీకు నచ్చినట్లు నీవు ఉండు.
కుచకోటరసంసుప్తం విస్మృత్య జననీ సుతమ్ । యథా రోదితి పుత్రార్థం తథాత్మార్థమ్ అయం జనః
తన ఒడిలో నిద్రపోతున్న బిడ్డను మరిచిపోయి, తల్లి తన కుమారుని కోసం ఏడ్చినట్లు, మనుషులు కూడా తమ ఆత్మ కోసం బాధపడతారు.
అజరామరమ్ ఆత్మానమ్ అబుద్ధ్వా పరిరోదితి । హా హతో ఽహమ్ అనాథో ఽహం నష్టో ఽస్మీతి జనో ముధా
ఆత్మ ఎప్పటికీ వృద్ధాప్యమూ మరణమూ లేని దానని తెలిసుకోక, 'అయ్యో, నేను నాశనమయ్యాను, నాకు తోడు లేను, నేను పోయాను' అని మనుషులు వృథాగా ఏడుస్తారు.
దేశకాలక్రియాభేదే దేహస్థే మరణాభిధే । లోకో ఽనుశోచత్య్ ఆత్మానమ్ అహో ను ఖలు మూఢతా
దేశం, కాలం, కార్యం ఇలా మారిపోతున్న శరీరాన్ని 'మరణం' అని పిలిచినప్పుడు, జనులు ఆత్మ కోసం శోకిస్తారు — ఎంత గొప్ప మూర్ఖత్వమో ఇది!
దేశకాలక్రియాభేదం యది దేహో ఽనుధావతి । తద్ అనాదేర్ అనాశస్య కిమ్ అస్యాగతమ్ ఆత్మనః
ఈ శరీరం ప్రాంతం, కాలం, చర్యల వేరుపాట్లను వెంబడించినా, ఆదియులేని, నాశరహితమైన ఆత్మకు నిజంగా కొత్తగా ఏమి వచ్చిందని చెప్పగలం?
అన్యద్ భుక్తం వాన్తమ్ అన్యద్ ఇదం తద్ యజ్ జనవ్రజైః । దేహస్య నాశినో నాశే ఆత్మనాశో ఽనుశోచ్యతే
ఒకటి తినబడి, తిరిగి వాంతి చేయబడుతుంది; ఇంకొకటి జనసమూహాల్లో కలిసిపోతుంది. నశించిపోయే ఈ శరీరం పోయినప్పుడు, ఆత్మ నశించిందని ఎందుకు దుఃఖించాలి?
దేహాత్మనోర్ మహీపాల సవికారావికారయోః । సువర్ణభస్మోపమయోస్ సమ్బన్ధẖ క ఇవైతయోః
ఓ రాజా, మార్పులకు లోనయ్యే శరీరం, మార్పురాహిత్యమైన ఆత్మ — వీటిద్దరికీ బంగారం, దాని బూడిదలాగే ఎలాంటి సంబంధం లేదు.
నానాకారవికారాఖ్యైస్ స్వవిలాసైర్ అనన్యగైః । లీలయైవ స్వమ్ ఆత్మానమ్ ఆత్మాయం గోపయన్ స్థితః
ఆత్మ అనేక రూపాలు, మార్పులు తన ఆటగా సృష్టించుకుంటూ, ఇతర ఏదీ ఆధారపడకుండా, తానే తన్ను దాచుకుంటూ, తన ఆనందంలో నిలిచిపోతుంది.
సర్గనిర్మాణసంహారైర్ మిథẖ కారణతాం గతైః । అకారణస్వభావేన విత్ స్ఫురత్య్ ఆత్మనాత్మని
సృష్టి, స్థితి, లయాలు పరస్పరం కారణాలవిగా మారుతూ, అసలు కారణం లేని స్వభావమున్న ఆత్మ తనలో తానే ప్రకాశిస్తుంది.
క్రీడత్య్ ఆత్మా శిశుర్ ఇవ సఙ్కల్పైర్ లీలయోమ్భితైః । తృణైర్ మణిమ్ ఇవాత్మానం స్వచ్ఛమ్ ఆచ్ఛాద్య చఞ్చలైః
ఆత్మ, ఆటలలో మునిగిపోయిన పిల్లవాడిలా, కల్పనలతో ఆడుకుంటూ, తన నిర్మలమైన స్వరూపాన్ని చంచలమైన ఆలోచనలతో తుప్పు మొలిచిన మణిని గడ్డి కప్పినట్టు దాచుకుంటుంది.
స్పన్దప్రభాం చిదాదిత్యḫ ప్రసార్యాలోకకారిణీమ్ । జగద్దినాని రచయన్ న కదాచన ఖిద్యతే
అవగాహన సూర్యుడిలా, చైతన్యపు కాంతిని వ్యాపింపజేస్తూ, లోకంలో రోజులను సృష్టిస్తూ, ఆత్మ ఎప్పుడూ అలసిపోదు.
స్పన్దమాత్రాత్మచిద్ధాతోర్ దేహ ఏవ జగత్క్రమః । సన్నివేశో ఽప్య్ అభిన్నాత్మా పదార్థస్యేవ సంస్థితః
కేవలం చైతన్యపు తరంగాల నుంచే ఈ లోకవ్యవస్థ, శరీర నిర్మాణం ఉద్భవిస్తాయి; వాటి ఏర్పాటూ, ఒక వస్తువు స్థితిలా, విడిపోని ఆత్మలోనే నిలిచి ఉంటుంది.
స్పన్దమాత్రాత్ స్వభావేన చిత్ కరోతి జగత్క్రియామ్ । సంహరత్య్ అపరిస్పన్దాద్ వార్ వీచిరచనామ్ ఇవ
స్వభావంగా కేవలం అలలాంటిదైన చైతన్యం ప్రపంచాన్ని నడిపిస్తుంది; అలానే, అలలు ఆగిపోతే వాటి కదలికలు మాయమయ్యేలా, కదలిక లేకపోతే ప్రపంచాన్ని కూడా మాయ చేస్తుంది.
పదార్థాన్ అవిభాగేన పశ్యన్ బుద్ధ్యాదివర్జితః । చిన్మాత్రబాలో రమతే సర్గక్రీడనకైస్ స్వయమ్
బుద్ధి మొదలైనవి లేని, భేదం తెలియని చిత్తశుద్ధి కలిగిన బాలుడు సృష్టి ఆటపాటలతో తనలో తాను ఆనందిస్తాడు.
బాలẖ క్రీడనకే జాతరతిశ్ శోచతి తత్క్షయే । స్వరూపే విస్మృతే యద్వత్ తద్వద్ ఆత్మేహ సంసృతౌ
బాలుడు తన ఆటబొమ్మ పోయినప్పుడు, తన అసలు స్వరూపం మరిచిపోయి బాధపడినట్టు, ఇక్కడ ఆత్మ కూడా తనను తాను మరిచిపోయి సంసారంలో బాధపడుతుంది.
నిస్స్పన్దాస్పన్దసంవిత్తేస్ స్వయం సా స్మరణేన చిత్ । విత్త్వమ్ అస్యా విదుస్ స్పన్దం యది వేద్యోన్ముఖం చ తత్
కదలిక ఉన్నా, లేకపోయినా, ఆ చైతన్యం తనను తాను గుర్తు చేసుకుంటే, తన సంపదను తెలుసుకుంటుంది; ఆ కదలికను తెలుసుకుంటే, అది జ్ఞానానికి యోగ్యమైనదిగా చెప్పబడుతుంది.
అస్పన్దా స్పన్దవిద్భ్రాన్త్యా చిద్ విస్మృత్యైవ శోచతి । ఝగిత్య్ అస్పన్దనామానం మోక్షమ్ ఏత్యోపశామ్యతి
తన అసలు స్వరూపాన్ని మరిచిపోయి, చైతన్యం కదలిక ఉందని భ్రమతో బాధపడుతుంది. కానీ వెంటనే 'అకదలిక' అనే స్థితిని పొందినప్పుడు, అది ముక్తిలో ప్రశాంతమవుతుంది.
నిజమ్ అస్పన్దనం తుర్యం జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తకైః । ఆచ్ఛాద్య శోచతి ముధా తద్ అకృత్వా న శోచతి
తన అసలైన 'అకదలిక' స్థితిని, అంటే తురీయాన్ని, మేల్కొనడం, కలలు, గాఢనిద్రతో కప్పిపుచ్చుకుంటే, అది వృథాగా బాధపడుతుంది. అలా చేయకుండా ఉంటే, బాధ ఉండదు.
జగజ్జాలాయ చిత్స్పన్దా మనోబుద్ధీన్ద్రియాదయః । సముద్యన్తి జలస్పన్దా ఇవోర్మ్యోఘకణాదయః
ఈ లోకమంతా ఒక వలయిలా ఉంది. మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు మొదలైనవి చైతన్య కదలికలే. ఇవన్నీ నీటిలో అలలు, తరంగాలు, చిన్ని చిన్ని బిందువుల్లా ఉద్భవిస్తాయి.
సఙ్కల్పనం హి చిత్స్పన్దో ఽస్పన్దో ఽసఙ్కల్పనం స్మృతమ్ । బ్రహ్మాసఙ్కల్పనం విద్ధి నకిఞ్చిద్ ఇవ యచ్ చ తత్
సంకల్పమే చైతన్య కదలిక. కదలిక లేకపోవడమే అసంకల్పం అని అంటారు. బ్రహ్మం అనగా అసంకల్పమే, అది ఏదీ లేనట్టుగా ఉంటుంది అని తెలుసుకో.
యథా వారి పరిస్పన్దాన్ నానాకారం విలోక్యతే । తదద్వితీయమ్ ఏవైవం చిద్బ్రహ్మ పరిబృంహితమ్
ఎలా నీటిలో ఎన్నో తరంగాలు వేర్వేరు ఆకారాల్లో కనిపిస్తాయో, అలాగే అద్వితీయమైన చైతన్యబ్రహ్మ కూడా అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
చితో ఽస్పన్దస్ త్వ్ అసఙ్కల్పస్ తత్ తుర్యం బ్రహ్మ తద్ భవేత్ । తం మోక్షమ్ ఆహుస్ తస్మింస్ త్వం నృప బద్ధపదో భవ
చైతన్యంలో కల్పనలు లేకుండా ఉండే స్థితి, అదే తురీయ స్థితి, అదే బ్రహ్మం. దానినే మోక్షం అంటారు. రాజా! నీవు ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండి పో.
సఙ్కల్పేన విహీనశ్ చేత్ స్పన్ద ఏవ చితేర్ నృప । సా తద్ అస్పన్దనా చిత్ స్యాత్ సఙ్కల్పస్ స్పన్ద ఉచ్యతే
రాజా! చైతన్యంలో కల్పనలు లేకపోతే, కేవలం ఆ చైతన్యపు తరంగమే మిగులుతుంది. అదే చైతన్యానికి తరంగం లేని స్థితి. కల్పనలే తరంగాలు అంటారు.
సంస్థాప్య సఙ్కల్పవికల్పముక్తం చిత్తత్త్వమ్ ఆత్మన్య్ ఉపశాన్తశఙ్కః । స్పన్దే ఽప్య్ అపస్పన్దచిదీశ్వరాత్మా స్వస్థస్ సుఖీ రాజ్యమ్ ఇదం ప్రశాధి
మనస్సు యొక్క సారాన్ని, కల్పనల నుండి విముక్తమై, నీలోనే స్థాపించి, అన్ని సందేహాలు శాంతించగా, తరంగాల మధ్యనైనా, తరంగాలకు అతీతమైన చైతన్యస్వరూపుడిగా, సుఖంగా నీ రాజ్యాన్ని పాలించు.
సర్గాత్మభిర్ విభుస్ స్పన్దక్రీడితైర్ బాలవన్ నిజామ్ । సత్తాం మోహయతీవాన్తస్ సావధానో భవాత్ర భోః
సృష్టి యొక్క మూలంగా ఉన్న ఆ పరిపూర్ణత, తనదైన ప్రకంపనల ఆటలో, చిన్నపిల్లలా తన సొంత స్వరూపాన్ని మాయలో పడేస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది. అందుకే, స్నేహితా! ఇక్కడ జాగ్రత్తగా ఉండు.
సఙ్కల్ప్యాత్మా స్వయం ద్వైతం చిరం శోచతి యోనిషు । స్వయమ్ అద్వైతసఙ్కల్పాత్ కాలేనాయాతి నిర్వృతిమ్
మనసు తానే ద్వైతాన్ని ఊహించుకుని, ఆ ద్వంద్వ జన్మల్లో చాలా కాలం బాధపడుతుంది. కాని, తానే అద్వైత భావనను కలిగి, కాలక్రమంలో శాంతిని పొందుతుంది.
స్వయమ్ అస్య తథా శక్తిర్ ఉదేత్య్ ఆబధ్యతే యథా । స్వయమ్ అస్య తథా శక్తిర్ ఉదేత్య్ ఆముచ్యతే యథా
దానికి తానే కలిగిన శక్తి ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు బంధించేస్తుంది; అదే శక్తి ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు విముక్తి కూడా ఇస్తుంది.
న లభ్యతే ప్రవచనైర్ న ధియా న తపశ్శ్రుతైః । యదోదయేచ్ఛామ్ ఆయాతి తద్ ఆత్మాత్మానమ్ ఈక్షతే
ఈ స్వరూపాన్ని ఉపన్యాసాలతో, బుద్ధితో, తపస్సుతో లేదా చదువుతో పొందలేరు. దానిని తెలుసుకోవాలనే కోరిక కలిగినప్పుడు, ఆ ఆత్మ తానే తనను తాను దర్శిస్తుంది.
అహో ను చిత్రా మాయేయం బత విష్వగ్ విమోహినీ । సర్వాఙ్గప్రోతమ్ అప్య్ ఆత్మా యద్ ఆత్మానం న పశ్యతి
అయ్యో, ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా ఉందో చూడండి! అన్ని చోట్లను మాయ మనల్ని మోసం చేస్తుంది. ఆత్మ అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నా, తాను తన్ను తాను చూడదు.
దృష్ట్వా సర్వగమ్ ఆత్మానమ్ అనన్తమ్ అవనీశ్వర । నివర్తతే శరీరాస్థా తతో దుẖఖైర్ న లిప్యతే
ఓ భూమిపాలకా, ఎవడు ఆత్మను అన్నింటిలోనూ వ్యాపించినదిగా, అనంతమైనదిగా చూస్తాడో, అతడు శరీర జీవనాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలకు లోనవడంలేదు.