యద్ అస్తి తన్మయేనైవ భవితవ్యం విజానతా । ఆత్మైవ జగతామ్ అస్తి న దేహాద్యర్థజాలకమ్
ఏది నిజంగా ఉన్నదో తెలిసినవాడు, దానితోనే పూర్తిగా ఏకమవాలి. ఈ లోకాల్లో నిజంగా ఉన్నది ఒక్క ఆత్మ మాత్రమే; శరీరం మొదలైన వస్తువుల గుంపు కాదు.
పదార్థజాతం దేహాది విదా సన్త్యజ్య దూరతః । ఆశీతలాన్తẖకరణో నిత్యమ్ ఆత్మమయో భవ
శరీరం మొదలైన పదార్థాలన్నింటినీ పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, మనస్సు చల్లగా, ప్రశాంతంగా ఉంచి, ఎప్పుడూ ఆత్మతోనే ఒకటై ఉండాలి.
ఆత్మైవ హ్య్ ఆత్మనో బన్ధుర్ ఆత్మన్య్ ఆత్మైవ విద్యతే । ఆత్మాత్మనైవాహ్రియతే సర్వాత్మాత్మానుభూతితః
ఆత్మకే ఆత్మ స్నేహితుడు, ఆత్మలోనే ఆత్మ కనిపిస్తుంది. ఆత్మను ఆత్మతోనే పొందగలుగుతారు; సర్వత్రా ఉన్న ఆత్మను ఆత్మ అనుభవించగలదు.
యథా జలాద్ ఋతే నాస్తి సముద్రత్వం మహామ్బుధేః । ఆత్మతత్త్వాద్ ఋతే నాస్తి జగత్త్వం జగతస్ తథా
నీరు లేకుండా సముద్రానికి సముద్రత్వం ఉండదు. అలాగే, ఆత్మతత్వం లేకుండా జగత్తుకు జగత్తు అనే లక్షణం ఉండదు.
యథార్కẖ కుమ్భలక్షేషు తథాత్మా దేహపఙ్క్తిషు । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి నష్టానష్టాసు తాస్వ్ అసౌ
ఎలా ఒకే సూర్యుడు అనేక కుండీల్లోని నీటిలో ప్రతిబింబించునో, అలాగే ఆత్మ కూడా ఎన్నో శరీరాల్లో కనబడుతుంది. శరీరాలు నశించినా లేక మిగిలినా, ఆ ఆత్మకు అస్తమయం లేదు, ఉదయం లేదు.
అనాత్మధీẖ క్వచిద్ అపి శుక్తౌ రజతతా యథా । యోదేత్య్ అనఘ మిథ్యా సా సర్వగత్వాద్ ఇహాత్మనః
ఎలా ఒక పుప్పుసెప్తిలో వెండి ఉందని మనం పొరపాటుగా భావించామో, అలాగే ఆత్మ కాకపోవడం అనే భావన కూడా పొరపాటే. ఎందుకంటే, ఆత్మ అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంది, పాపరహితుడా.
దేహో ఽహమ్ ఇతి యా బుద్ధిస్ సా సంసారనిబన్ధనీ । దేహదుẖఖానుపాతిత్వాద్ అసారత్వాచ్ చ వస్తునః
నేను శరీరమే అని భావించడమే జన్మ మరణాల బంధానికి కారణం. ఎందుకంటే, శరీరానికి బాధలు ఉంటాయి, నిజమైన విలువ లేదు.
నకిఞ్చిన్మాత్రరూపో ఽస్మి యథైతే గగనాదయః । ఇతి యా శాశ్వతీ బుద్ధిస్ సా న సంసారబన్ధనీ
నేను ఖాళీ ఆకాశంలా ఏమీ లేని స్వరూపుడిని అని ఎప్పుడూ భావిస్తే, అది జన్మ మరణాల బంధానికి కారణం కాదు.
యథా విమలతోయాన్తర్ బహిర్ అన్తశ్ చ భానుజమ్ । తేజస్ తిష్ఠతి సర్వత్ర తథాత్మా సర్వవస్తుషు
ఎలా శుద్ధమైన నీటిలో, లోపల మరియు బయట, సూర్యుని కాంతి ఎక్కడైనా ఉంటుందో, అట్లే ఆత్మ కూడా ప్రతీ వస్తువులో ఉంటుంది.
భిత్తౌ నభసి పాతాలే పురో దూరే చ సంస్థితః । ఆత్మా త్రిష్వ్ అపి కాలేషు నాసౌ నశ్యతి కర్హిచిత్
గోడలోనైనా, ఆకాశంలోనైనా, పాతాళంలోనైనా, దగ్గరగానో, దూరంగానో ఉన్నా, మూడు కాలాల్లోనూ ఆత్మ ఎప్పుడూ నశించదు.
ఛేదాదీనామ్ అగమ్యం ఖం యథైవాత్మా తథైవ హి । ఏతావన్మాత్రకో భేదో యచ్ చిన్మాత్రాత్మతాత్మని
ఎలా ఆకాశాన్ని కోయడం, గాయపరచడం సాధ్యం కాదు, అట్లే ఆత్మకు కూడా ఏమీ జరగదు. తేడా ఒక్కటే — ఆత్మ స్వరూపం బోధ మాత్రమే.
సన్నివేశాంశవైచిత్ర్యం యథా హేమ్నో ఽఙ్గదాదితా । ఆత్మనస్ తదతద్రూపం తథైవ జగదాదితా
బంగారం ఎలా వేర్వేరు ఆభరణాలుగా, ఉదాహరణకు వడగళ్లుగా మారుతుందో, అట్లే ఆత్మ కూడా అనేక జగత్తులుగా కనిపించినా, దాని అసలు స్వరూపం మారదు.
సరితామ్ ఆసముద్రాన్తం యథైవామ్బు వివర్తతే । ఉత్పన్నధ్వంసినాజస్రం తరఙ్గౌఘేన వారిణి
ఎలా నదులు సముద్రానికి చేరే నీరు తరచూ అలలొచ్చి పోవడంవల్ల మారుతూ ఉంటుంది, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా ఆత్మలో పుట్టి, లయమవుతూ ఉంటుంది.
ఆత్మన్య్ ఆత్మసముల్లాసస్ తథైవాయం విలోక్యతే । నానాపదార్థజాలేన వినాశాబ్ధిం ప్రధావతా
ఆత్మలో ఆత్మయొక్క ఆటలు కనిపిస్తాయి. ఎన్నో వస్తువుల సమూహం నాశన సముద్రాన్ని향ి పరుగెత్తుతుంటుంది.
వినాశవాడవాక్రాన్తం భీమం కాలమహార్ణవమ్ । జగజ్జాలతరఙ్గిణ్యో యాన్తి సర్గతరఙ్గకాః
ఈ సృష్టి అలలు, అంటే జగత్తు అలలు, నాశన అగ్ని పట్టుకుని, భయంకరమైన కాల మహాసముద్రంలో కలిసిపోతున్నాయి.
తస్యాప్య్ అద్యాప్య్ అపూర్ణస్య యḫ పాతా కాలవారిధేః । తమ్ ఆత్మానం మహాగస్త్యం రాజన్ భావయ విన్ధ్యవత్
ఓ రాజా! ఇంకా నిండని ఆ కాల సముద్రాన్ని కూడా త్రాగగలిగిన మహా అగస్త్యుడిలా, ఆ ఆత్మను విన్ధ్య పర్వతంలా ధ్యానించు.
శాస్త్రసంవ్యవహారార్థం సంసారోచ్ఛేదనోద్యతైః । ఆత్మాదికాẖ కృతాస్ సఞ్జ్ఞా వాగతీతస్య వస్తునః
శాస్త్ర చర్చలకు, సంసారాన్ని ముగించాలనే ప్రయత్నానికి, మాటలకు అందని పరమార్థానికి 'ఆత్మ' మొదలైన పేర్లు పెట్టారు.
న రజ్జ్వామ్ అస్తి సర్పత్వం తన్ మిథ్యా కḫ ప్రపశ్యతి । నాత్మనో ఽస్తి క్వచిద్ బన్ధో మా మోహాద్ భావయాఙ్గ తమ్
కట్టులో పాము లేదని తెలిసినా, కొందరు అపోహతో చూస్తారు. అలాగే, ఆత్మకు ఎక్కడా బంధం లేదు. నా ప్రియమైనవాడా, మోహంతో అలా ఊహించవద్దు.
మోహస్ తద్భావనామాత్రమ్ ఆహుర్ మోహహరా నరాః । తమ్ ఏవ భావనాత్యాగాత్ త్యక్త్వా విజ్వరతాం వ్రజ
మోహం అనేది, దాన్ని తొలగించే వారు, కేవలం అలాంటి ఊహ మాత్రమే అంటారు. ఆ ఊహను వదిలిపెట్టి, దాన్ని త్రోసిపెట్టి, బాధలేని స్థితిని పొందు.
ఏష ఏవాన్ధకారో ఽసావ్ ఏతద్ ఏవ పరం మలమ్ । ప్రాగ్ అబద్ధస్య బన్ధేన సఙ్కల్పో యẖ కిలాత్మనః
ఇదే అంధకారం, ఇదే గొప్ప మలినం. ముందుగా బంధించబడని ఆత్మ, తన సంకల్పంతోనే బంధానికి లోనవుతుంది.
అనాత్మన్య్ ఆత్మతామ్ అస్మిన్ దేహాదౌ దృశ్యజాలకే । త్యక్త్వా సత్త్వమ్ ఉపారూఢో గూఢస్ తిష్ఠ యథాసుఖమ్
మన శరీరం మొదలైన వాటిలో మనసు కలిపి, నిజమైన ఆత్మను కాకుండా, వాటినే ఆత్మగా భావించడం వదిలిపెట్టి, నిశ్చలమైన ప్రశాంతతను చేరుకొని, ఎవరికీ తెలియకుండా, నీకు నచ్చినట్లు నీవు ఉండు.
కుచకోటరసంసుప్తం విస్మృత్య జననీ సుతమ్ । యథా రోదితి పుత్రార్థం తథాత్మార్థమ్ అయం జనః
తన ఒడిలో నిద్రపోతున్న బిడ్డను మరిచిపోయి, తల్లి తన కుమారుని కోసం ఏడ్చినట్లు, మనుషులు కూడా తమ ఆత్మ కోసం బాధపడతారు.
అజరామరమ్ ఆత్మానమ్ అబుద్ధ్వా పరిరోదితి । హా హతో ఽహమ్ అనాథో ఽహం నష్టో ఽస్మీతి జనో ముధా
ఆత్మ ఎప్పటికీ వృద్ధాప్యమూ మరణమూ లేని దానని తెలిసుకోక, 'అయ్యో, నేను నాశనమయ్యాను, నాకు తోడు లేను, నేను పోయాను' అని మనుషులు వృథాగా ఏడుస్తారు.
దేశకాలక్రియాభేదే దేహస్థే మరణాభిధే । లోకో ఽనుశోచత్య్ ఆత్మానమ్ అహో ను ఖలు మూఢతా
దేశం, కాలం, కార్యం ఇలా మారిపోతున్న శరీరాన్ని 'మరణం' అని పిలిచినప్పుడు, జనులు ఆత్మ కోసం శోకిస్తారు — ఎంత గొప్ప మూర్ఖత్వమో ఇది!
దేశకాలక్రియాభేదం యది దేహో ఽనుధావతి । తద్ అనాదేర్ అనాశస్య కిమ్ అస్యాగతమ్ ఆత్మనః
ఈ శరీరం ప్రాంతం, కాలం, చర్యల వేరుపాట్లను వెంబడించినా, ఆదియులేని, నాశరహితమైన ఆత్మకు నిజంగా కొత్తగా ఏమి వచ్చిందని చెప్పగలం?
అన్యద్ భుక్తం వాన్తమ్ అన్యద్ ఇదం తద్ యజ్ జనవ్రజైః । దేహస్య నాశినో నాశే ఆత్మనాశో ఽనుశోచ్యతే
ఒకటి తినబడి, తిరిగి వాంతి చేయబడుతుంది; ఇంకొకటి జనసమూహాల్లో కలిసిపోతుంది. నశించిపోయే ఈ శరీరం పోయినప్పుడు, ఆత్మ నశించిందని ఎందుకు దుఃఖించాలి?
దేహాత్మనోర్ మహీపాల సవికారావికారయోః । సువర్ణభస్మోపమయోస్ సమ్బన్ధẖ క ఇవైతయోః
ఓ రాజా, మార్పులకు లోనయ్యే శరీరం, మార్పురాహిత్యమైన ఆత్మ — వీటిద్దరికీ బంగారం, దాని బూడిదలాగే ఎలాంటి సంబంధం లేదు.
నానాకారవికారాఖ్యైస్ స్వవిలాసైర్ అనన్యగైః । లీలయైవ స్వమ్ ఆత్మానమ్ ఆత్మాయం గోపయన్ స్థితః
ఆత్మ అనేక రూపాలు, మార్పులు తన ఆటగా సృష్టించుకుంటూ, ఇతర ఏదీ ఆధారపడకుండా, తానే తన్ను దాచుకుంటూ, తన ఆనందంలో నిలిచిపోతుంది.
సర్గనిర్మాణసంహారైర్ మిథẖ కారణతాం గతైః । అకారణస్వభావేన విత్ స్ఫురత్య్ ఆత్మనాత్మని
సృష్టి, స్థితి, లయాలు పరస్పరం కారణాలవిగా మారుతూ, అసలు కారణం లేని స్వభావమున్న ఆత్మ తనలో తానే ప్రకాశిస్తుంది.
క్రీడత్య్ ఆత్మా శిశుర్ ఇవ సఙ్కల్పైర్ లీలయోమ్భితైః । తృణైర్ మణిమ్ ఇవాత్మానం స్వచ్ఛమ్ ఆచ్ఛాద్య చఞ్చలైః
ఆత్మ, ఆటలలో మునిగిపోయిన పిల్లవాడిలా, కల్పనలతో ఆడుకుంటూ, తన నిర్మలమైన స్వరూపాన్ని చంచలమైన ఆలోచనలతో తుప్పు మొలిచిన మణిని గడ్డి కప్పినట్టు దాచుకుంటుంది.