కుతస్ సర్గో ఽయమ్ ఆయాతẖ కింస్వరూపశ్ చ కథ్యతే । కథం కేష్వ్ అవతిష్ఠన్తే జరార్తిమరణాపదః
ఈ సృష్టి ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? దీని అసలు స్వరూపం ఏమిటి? దీనిలో ముసలితనం, వ్యాధి, మరణం లాంటి కష్టాలు ఎలా కొనసాగుతుంటాయి?
అహం కథం వా విషమాద్ అస్మాత్ సంసృతివిభ్రమాత్ । విముచ్యేయ ఘనాస్తీర్ణాజ్ జాలాద్ ఇవ విహఙ్గమః
ఈ భయంకరమైన సంసార భ్రమ నుంచి నేను ఎలా బయటపడగలను? మందంగా పడ్డ వలలోనుండి పక్షి తప్పించుకున్నట్టు నేను ఎలా విముక్తి పొందగలను?
త్వమ్ ఏవాస్య ప్రపఞ్చస్య జానాసి సకలా గతీః । గమ్భీరస్యాతిలోలస్య వరుణో ఽమ్బునిధేర్ ఇవ
ఈ విశ్వంలో జరిగే అన్ని మార్గాలు నీకే తెలుసు. ఎప్పుడూ అలికడలికలతో ఉండే సముద్రపు లోతులను వరుణుడు తెలుసుకున్నట్లు, నీవు కూడా ఈ జగత్తు అంతటినీ తెలుసుకుంటావు.
సన్దేహవృక్షపరశుర్ హార్దధ్వాన్తదివాకరః । పరమామృతశీతాంశుస్ త్వమ్ ఏకḫ పరమేశ్వరః
నీవే సందేహాల చెట్టును నరికే గొడ్డలి, హృదయంలోని చీకటిని తొలగించే సూర్యుడు, పరమామృతంతో శాంతిని పంచే చంద్రుడు. నీవే పరమేశ్వరుడు.
అహో ను చిరకాలేన వివేకే ప్రవికాసిని । వితతానర్థవిచ్ఛేత్తా సారḫ ప్రశ్నస్ త్వయా కృతః
ఓహో, ఎంత కాలం తర్వాత వివేకం వికసించినప్పుడు, అసత్యమైన విలువల వలయాన్ని పూర్తిగా తొలగించే నిజమైన ప్రశ్నను నువ్వు అడిగావు.
సంసారామ్భోధితరణం పరం విశ్రమణం ధియః । దృశ్యతృణ్యామహావాతం యథాపృష్టమ్ ఇదం శృణు
ఈ ఉపాయమే సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవడానికి, మనసుకు పరమ విశ్రాంతిని కలిగించడానికి, భ్రమను చెదరగొట్టే గొప్ప గాలి వంటిది. నువ్వు అడిగినట్లుగా, విను.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిత్ తన్ నాస్తి నృప కిఞ్చన । రజ్జ్వామ్ ఇవ భుజఙ్గత్వమ్ అసద్ ఏవేదమ్ ఉత్థితమ్
ఇక్కడ కనిపిస్తున్నది ఏదైనా నిజంగా ఏమీలేదు రాజా. అది తాడులో పాము కనిపించినట్టు, వాస్తవానికి లేనిది ఊహలో మాత్రమే ఉద్భవించింది.
యథా గన్ధర్వనగరం యథా వారిమతిర్ మరౌ । యథా శుక్తౌ రజతతా యథా ద్విత్వం సుధానిధౌ
గంధర్వ నగరం లాగ, మాయమయమైన నీరు ఎడారిలో కనిపించడంలాగ, పుత్తలో వెండి కనిపించడంలాగ, చంద్రునిలో రెండుగా కనిపించడంలాగ—
సర్వం మిథ్యావభాసాత్మ స్ఫురతీదమ్ అసన్మయమ్ । ప్రవిలోలోజ్జ్వలాలాతలోచనభ్రమచక్రవత్
ఈ ప్రపంచం అంతా నిజమైనదిగా మెరిసిపోతున్నా, వాస్తవానికి లేనిది. అది చలించిపోయిన, ప్రకాశవంతమైన కన్నుతో చూస్తే అగ్ని చక్రం తిప్పుతున్నట్టు భ్రమగా కనిపిస్తుంది.
యత్ తు నో దృశ్యతే కిఞ్చిద్ యన్ నకిఞ్చిద్ ఇతి స్మృతమ్ । మనష్షష్ఠేన్ద్రియాతీతం యత్ ఖాద్ అపి నకిఞ్చన
కానీ ఏదీ కనిపించని, 'ఏమీ లేదు' అని గుర్తుండే, మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలకు దాటి ఉన్న, ఆకాశంలో కూడా ఏమీ కానిది—
అవినాశం తద్ అస్తీహ తత్ తద్ ఆత్మేతి కథ్యతే । తత్ తత్ తత్ పరమం బ్రహ్మ తత్ తత్ సద్ అమలం పరమ్
ఇక్కడ నశించని ఒకటి ఉంది; దాన్ని మనం ఎన్నో పేర్లతో ఆత్మ అని పిలుస్తాం. అదే పరమబ్రహ్మం, అదే నిజమైన, పవిత్రమైన, అత్యున్నతమైన సత్యం.
అనన్తభూతపర్ణాయా జాతాయా వ్యోమకాననే । ఋక్షజాలకపుష్పాయాస్ సర్గవల్ల్యాస్ తు తద్ రసః
అది అంతరిక్షపు అడవిలో, అనంతమైన ఆకుల కలపైన సృష్టి వల్లి లో, నక్షత్రాల పుష్పాలలో ఆ సారం దాగి ఉంది.
తత్ తచ్ చిన్మాత్రమ్ ఆభానం యత్ పరిస్ఫురతి స్వయమ్ । అక్షుబ్ధామ్భోధిజలవత్ తజ్ జగజ్జాలతాం గతమ్
అది కేవలం చైతన్యమే, అది తానే తాను ప్రకాశిస్తుంది; అలజడి లేని నీటి లాంటి ఆ చైతన్యం, ఈ జగత్తు అనే జాలంగా మారింది.
ఏవం పరాత్ సమాయాతా రాజన్ సర్గపరమ్పరాః । తస్మిన్న్ ఏవ మహాదర్శే ప్రతిబిమ్బమ్ ఉపాగతాః
ఇలా పరమాత్మ నుండి సృష్టి వరుసగా ఉద్భవిస్తుంది రాజా, ఆ మహాదర్పణంలో అన్నీ ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తున్నాయి.
తాస్ స్వభావసముత్పన్నా బహ్వ్యస్ స్ఫురణశక్తయః । పశ్చాత్ కారణతాం యాన్తి మిథో జీవాదినామభిః
ఈ అనేక శక్తులు తమ స్వభావం వల్ల ఉద్భవించి, తరువాత కారణాలుగా మారి, జీవులు మొదలైన పేర్లతో పిలవబడతాయి.
కాశ్చిద్ బ్రహ్మాణ్డతాం యాన్తి కాశ్చిద్ గచ్ఛన్తి భూతతామ్ । అన్యన్ నానాత్వమ్ ఇతరా భవత్య్ ఏవం జగత్స్థితిః
వాటిలో కొన్ని బ్రహ్మాండాలుగా మారుతాయి, మరికొన్ని భూతాలుగా అవుతాయి, ఇంకొన్ని వైవిధ్యంగా మారి, ఇలా ఈ లోకంలో సృష్టి కొనసాగుతుంది.
గృహీతకలనా బ్రాహ్మ్యశ్ శక్తయస్ స్వయమ్ ఏవ హి । సఙ్కల్ప్య మితజీవత్వమ్ అహంజ్ఞానాత్మికాస్ స్థితాః
బ్రహ్మ స్వరూపమైన శక్తులు పరిమితిని స్వీకరించి, తామే జీవత్వాన్ని ఊహించుకొని, అహంకారం మరియు జ్ఞానం రూపంలో నిలుస్తాయి.
తాẖ కోశకారక్రిమివత్ స్వయం గచ్ఛన్తి బన్ధనమ్ । ప్రాప్తాḫ పరిమితం రూపం రఞ్జనం స్ఫటికా ఇవ
అవి పట్టు పురుగు లాగానే తామే బంధనంలో పడిపోతాయి; పరిమిత రూపాన్ని పొందిన తర్వాత, స్ఫటికం రంగు పుచ్చుకున్నట్టు రంగు పొందుతాయి.
బన్ధో న సమ్భవత్య్ ఏవ తాస్ స్వయం బన్ధనం గతాః । ముగ్ధా హి భీత్యా పశ్యన్తి యక్షం మాతృస్తనేష్వ్ అపి
తామే తాము బంధనంలో ఉన్నట్టు భావించే వారికి నిజంగా ఎలాంటి బంధనమూ ఉండదు. భయంతో అమాయకులు తమ తల్లి పాలలోనే రాక్షసుడిని చూస్తారు.
స్వభావతస్ సముత్థాయ నిష్కారణమ్ అకారణమ్ । మిథẖ కారణతాం యాన్తి బ్రాహ్మ్యస్ స్ఫురణశక్తయః
బ్రహ్మశక్తులు సహజంగా, ఎలాంటి కారణం లేకుండా ఉద్భవించి, పరస్పరం కారణంగా మారుతూ ప్రబలంగా కనిపిస్తాయి.
న బన్ధో ఽస్తి న మోక్షో ఽస్తి బ్రహ్మైవాస్తి నిరామయమ్ । నైక్యమ్ అస్తి న చ ద్విత్వం సంవిద్భానం విజృమ్భతే
బంధమూ లేదు, మోక్షమూ లేదు; బాధలేమిగా బ్రహ్మమే ఉంది. ఏకత్వమూ లేదు, ద్వైతమూ లేదు; చైతన్యమే ప్రకాశిస్తుంది.
ఏకం యథా స్ఫురతి వారి తరఙ్గభఙ్గైర్ ఏవం పరిస్ఫురతి చిత్తమ్ అకిఞ్చిద్ ఏతత్ । త్వం బన్ధమోక్షకలనే ప్రవిముచ్య దూరే స్వస్థో భవాభయతయోదయసార ఏవ
నీటిలో తరంగాలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, మనస్సు కూడా అనేక విధాలుగా కదిలిపోతుంది. బంధనమూ, మోక్షమూ పూర్తిగా పరిశీలించి, వాటి నుంచి దూరంగా, భయరహితమైన జ్ఞానస్వరూపంలో నిశ్చలంగా ఉండు.
సఙ్కల్పోన్ముఖతాం యాతాస్ సత్యాశ్ చిన్మాత్రసంవిదః । ఆపస్ తరఙ్గత్వమ్ ఇవ యాన్తి భూమిప జీవతామ్
ఓ రాజా, శుద్ధమైన చైతన్య స్వరూపులు, ఊహాశక్తికి లోనై, నీటికి అలలు వచ్చే విధంగా, జీవుల రూపంలోకి మారిపోతారు.
తే జీవాస్ సంసరన్తీహ సంసారే పూర్వమ్ ఉత్థితే । స్వకర్మకరణాద్ దేహేష్వ్ అబ్జేష్వ్ ఇవ మధువ్రతాః
ఆ జీవులు ఇక్కడ సంసారంలో తిరుగుతూ, గత కారణాల వలన జన్మించి, తమ స్వంత క్రియలతో శరీరాల మధ్య తేనెటీగలు కమలాల మధ్య తిరిగినట్లు సంచరిస్తారు.
సర్వాత్మాపి పరం బ్రహ్మ కుర్వద్ ఏవ కరోతి నో । జననిష్ఠాని దివసకర్మాణీవ దివాకరః
అన్ని జీవులకు పరమాత్మ అయిన పరబ్రహ్మ తాను చేసే పనిలో కూడా నిజంగా ఏమీ చేయదు; అది సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు రోజువారీ పనులు చేయనట్టు ఉంటుంది.
చలత్య్ అచేతనమ్ అయో యథాయస్కాన్తసన్నిధౌ । తథా స్ఫురతి సర్గో ఽయం స్వస్థితే పరమాత్మని
ఎలా అయస్కాంతం సమీపంలో ఇనుపు కదిలేలా అవుతుంది, అలాగే పరమాత్మ స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు ఈ సృష్టి ఉల్లాసంగా కదలుతుంది.
స్వపరిస్పన్దజో వారి యథావర్తḫ ప్రవర్తతే । తథాయం చిన్మయే జీవే దేహస్ సమ్పద్యతే స్వయమ్
ఎలా నీటిలో తానే తాను కదిలినప్పుడు ఒక చక్రం ఏర్పడుతుందో, అలాగే చైతన్య స్వరూపమైన జీవునికి ఈ శరీరం తానే తాను ఏర్పడుతుంది.
యథాలాతపరిస్పన్దాద్ ధేమచక్రం ప్రదృశ్యతే । ఏవం స్వచేతనస్పన్దాద్ దేహో ఽయమ్ అవలోక్యతే
ఎలా ఒక అగ్ని కడ్డీ వేగంగా తిప్పితే అగ్నిచక్రంలా కనిపిస్తుందో, అలాగే మనసులోని చైతన్య కదలిక వల్ల ఈ శరీరం కనిపిస్తుంది.
యథా నదనదీభేదాద్ బహుత్వం కల్ప్యతే ఽమ్భసః । ఏవమ్ ఆకారభేదేన నానాత్వం పరమాత్మనః
ఎలా నదులు, వాగులు వేర్వేరుగా కనిపించినా నీటికి తేడా లేదని ఊహిస్తామో, అలాగే పరమాత్మలో రూప భేదాల వల్ల అనేకత్వం కలిగినట్టు భావిస్తారు.
సుఖదుẖఖదశామోహో మనస్య్ ఏవాస్తి నాత్మని । కేయూరకటకాదిత్వం సఙ్కల్పే ఽస్తి న హేమని
సుఖం, దుఃఖం, మాయ వంటి స్థితులు మనసులోనే ఉంటాయి, ఆత్మలో కాదు. ఎలా వడ్రంగి, కంకణం అనే భావనలు మన ఊహలో ఉంటాయే గాని బంగారంలో ఉండవో, అలాగే.