యమబన్ధుత్వమ్ అరిషు యేన పాపాశయేషు చ । దీనారిస్త్రీదృశా శ్యామవపుషా ప్రకటీకృతమ్
తన శత్రువుల మధ్య, పాపకార్యాలలో నిమగ్నులైనవారిలో, దురదృష్టం కలిగినవారికి, శత్రువులకు, స్త్రీలకు తన నలుపు రూపంతో యమధర్మరాజుతో ఉన్న బంధాన్ని స్పష్టంగా చూపించాడు.
ప్రతాపేనార్కవంశత్వం యేనారిషు వ్యతన్యత । సోమ్యత్వం తు సుహృద్విప్రవధూగుర్వాద్యబన్ధుషు
తన తేజస్సుతో శత్రువుల మధ్య సూర్యవంశానికి చెందినవాడని తెలియజేశాడు; కానీ స్నేహితులు, బ్రాహ్మణులు, భార్యలు, గురువులు, ఇతర బంధువుల మధ్య చంద్రునిలా మృదుత్వాన్ని ప్రదర్శించాడు.
యస్యాననాబ్జమ్ ఆశ్రిత్య లక్ష్మీర్ భ్రూభ్రమరీ సఖీ । అమన్యత హరేర్ వక్షẖ క్షపాకుసుమపేలవమ్
తన ముఖ పద్మాన్ని ఆశ్రయించిన లక్ష్మీ, తన కనుబొమ్మలు తేనెటీగలవలె ఉండగా, హరివక్షస్సు రాత్రిపువ్వుల మృదువైనదిగా ఉన్నా, దానికన్నా తక్కువగా భావించింది.
యస్య శీతలశుక్లేన యశసా వలితం జగత్ । కరోతి చక్రవాకానాం పూర్ణేన్దూదయవిభ్రమమ్
తన చల్లని, పవిత్రమైన కీర్తితో ఈ లోకాన్ని అలంకరించాడు; ఆ కీర్తి చక్రవాక పక్షులకు పూర్ణచంద్రుడు ఉదయించాడన్న మాయను కలిగించింది.
సో ఽఖణ్డశక్తిప్రసరం స్వారాజ్యం పరిపాలయన్ । కదాచిద్ ఏకాన్తగతో మనసా సమచిన్తయత్
అతడు తన అఖండమైన రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ, ఒకసారి ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు, మనసులో తాను తాను ఆలోచించాడు.
జరామరణసఙ్క్షోభసుఖదుẖఖభ్రమస్థితేః । అస్య దృశ్యప్రపఞ్చస్య కో హేతుస్ స్యాద్ ఇతి స్వయమ్
ఈ ప్రపంచం వృద్ధాప్యం, మరణం, సుఖం, దుఃఖం, మాయ వంటి కలవరాలకు లోనవుతున్నదికదా, దీని కారణం ఏమై ఉంటుందో అని తాను విచారించాడు.
జగతో న వివేదాసౌ కారణం చిన్తయన్న్ అపి । బాలో ఽభ్రస్తనితస్యేవ తేనాసౌ పర్యతప్యత
ప్రపంచానికి కారణం ఏమిటో ఎన్నిసార్లు ఆలోచించినా, అతడికి అది తెలియలేదు. అందువల్ల, మబ్బులలో మోగిన ఉరుము విని భయపడే చిన్నపిల్లవాడిలా అతడు మనసులో బాధపడ్డాడు.
అథైకదాపృచ్ఛద్ అసౌ బ్రహ్మలోకాగతం మనుమ్ । పూజితం స్వసభాసంస్థం భగవన్తం ప్రజాపతిమ్
ఒకసారి, బ్రహ్మలోకానికి వచ్చిన, తన సభలో పూజింపబడుతున్న భగవంతుడైన ప్రజాపతి మనువును అతడు ప్రశ్నించాడు.
సంయోజయతి ధార్ష్ట్యేన భగవన్ భూరితేజసమ్ । భవత్ప్రసాద ఏవాయం భవన్తం ప్రష్టుమ్ ఓజసా
ధైర్యంగా ఆయనను ఇలా అడిగాడు: "అన్నీ వెలిగించే ప్రభావంతుడైన ప్రభూ, మీ దయ వల్లే నేను మీను ప్రశ్నించగలిగాను."
స్ఫురతా హృదయే నిత్యం ధూమశ్యామేన తాపినా । దహ్యే ఽహం సంశయేనాన్తర్ వాడవేనేవ వారిధిః
నా హృదయంలో ఎప్పుడూ పొగలాంటి చీకటి సందేహం మండుతూ ఉంటుంది. ఆ అనిశ్చితి వల్ల నేను లోపలపడి కాలిపోతున్నాను, సముద్రం లోపల వాడవాగ్ని కాల్చినట్టు.
కుతస్ సర్గో ఽయమ్ ఆయాతẖ కింస్వరూపశ్ చ కథ్యతే । కథం కేష్వ్ అవతిష్ఠన్తే జరార్తిమరణాపదః
ఈ సృష్టి ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? దీని అసలు స్వరూపం ఏమిటి? దీనిలో ముసలితనం, వ్యాధి, మరణం లాంటి కష్టాలు ఎలా కొనసాగుతుంటాయి?
అహం కథం వా విషమాద్ అస్మాత్ సంసృతివిభ్రమాత్ । విముచ్యేయ ఘనాస్తీర్ణాజ్ జాలాద్ ఇవ విహఙ్గమః
ఈ భయంకరమైన సంసార భ్రమ నుంచి నేను ఎలా బయటపడగలను? మందంగా పడ్డ వలలోనుండి పక్షి తప్పించుకున్నట్టు నేను ఎలా విముక్తి పొందగలను?
త్వమ్ ఏవాస్య ప్రపఞ్చస్య జానాసి సకలా గతీః । గమ్భీరస్యాతిలోలస్య వరుణో ఽమ్బునిధేర్ ఇవ
ఈ విశ్వంలో జరిగే అన్ని మార్గాలు నీకే తెలుసు. ఎప్పుడూ అలికడలికలతో ఉండే సముద్రపు లోతులను వరుణుడు తెలుసుకున్నట్లు, నీవు కూడా ఈ జగత్తు అంతటినీ తెలుసుకుంటావు.
సన్దేహవృక్షపరశుర్ హార్దధ్వాన్తదివాకరః । పరమామృతశీతాంశుస్ త్వమ్ ఏకḫ పరమేశ్వరః
నీవే సందేహాల చెట్టును నరికే గొడ్డలి, హృదయంలోని చీకటిని తొలగించే సూర్యుడు, పరమామృతంతో శాంతిని పంచే చంద్రుడు. నీవే పరమేశ్వరుడు.
అహో ను చిరకాలేన వివేకే ప్రవికాసిని । వితతానర్థవిచ్ఛేత్తా సారḫ ప్రశ్నస్ త్వయా కృతః
ఓహో, ఎంత కాలం తర్వాత వివేకం వికసించినప్పుడు, అసత్యమైన విలువల వలయాన్ని పూర్తిగా తొలగించే నిజమైన ప్రశ్నను నువ్వు అడిగావు.
సంసారామ్భోధితరణం పరం విశ్రమణం ధియః । దృశ్యతృణ్యామహావాతం యథాపృష్టమ్ ఇదం శృణు
ఈ ఉపాయమే సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవడానికి, మనసుకు పరమ విశ్రాంతిని కలిగించడానికి, భ్రమను చెదరగొట్టే గొప్ప గాలి వంటిది. నువ్వు అడిగినట్లుగా, విను.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిత్ తన్ నాస్తి నృప కిఞ్చన । రజ్జ్వామ్ ఇవ భుజఙ్గత్వమ్ అసద్ ఏవేదమ్ ఉత్థితమ్
ఇక్కడ కనిపిస్తున్నది ఏదైనా నిజంగా ఏమీలేదు రాజా. అది తాడులో పాము కనిపించినట్టు, వాస్తవానికి లేనిది ఊహలో మాత్రమే ఉద్భవించింది.
యథా గన్ధర్వనగరం యథా వారిమతిర్ మరౌ । యథా శుక్తౌ రజతతా యథా ద్విత్వం సుధానిధౌ
గంధర్వ నగరం లాగ, మాయమయమైన నీరు ఎడారిలో కనిపించడంలాగ, పుత్తలో వెండి కనిపించడంలాగ, చంద్రునిలో రెండుగా కనిపించడంలాగ—
సర్వం మిథ్యావభాసాత్మ స్ఫురతీదమ్ అసన్మయమ్ । ప్రవిలోలోజ్జ్వలాలాతలోచనభ్రమచక్రవత్
ఈ ప్రపంచం అంతా నిజమైనదిగా మెరిసిపోతున్నా, వాస్తవానికి లేనిది. అది చలించిపోయిన, ప్రకాశవంతమైన కన్నుతో చూస్తే అగ్ని చక్రం తిప్పుతున్నట్టు భ్రమగా కనిపిస్తుంది.
యత్ తు నో దృశ్యతే కిఞ్చిద్ యన్ నకిఞ్చిద్ ఇతి స్మృతమ్ । మనష్షష్ఠేన్ద్రియాతీతం యత్ ఖాద్ అపి నకిఞ్చన
కానీ ఏదీ కనిపించని, 'ఏమీ లేదు' అని గుర్తుండే, మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలకు దాటి ఉన్న, ఆకాశంలో కూడా ఏమీ కానిది—
అవినాశం తద్ అస్తీహ తత్ తద్ ఆత్మేతి కథ్యతే । తత్ తత్ తత్ పరమం బ్రహ్మ తత్ తత్ సద్ అమలం పరమ్
ఇక్కడ నశించని ఒకటి ఉంది; దాన్ని మనం ఎన్నో పేర్లతో ఆత్మ అని పిలుస్తాం. అదే పరమబ్రహ్మం, అదే నిజమైన, పవిత్రమైన, అత్యున్నతమైన సత్యం.
అనన్తభూతపర్ణాయా జాతాయా వ్యోమకాననే । ఋక్షజాలకపుష్పాయాస్ సర్గవల్ల్యాస్ తు తద్ రసః
అది అంతరిక్షపు అడవిలో, అనంతమైన ఆకుల కలపైన సృష్టి వల్లి లో, నక్షత్రాల పుష్పాలలో ఆ సారం దాగి ఉంది.
తత్ తచ్ చిన్మాత్రమ్ ఆభానం యత్ పరిస్ఫురతి స్వయమ్ । అక్షుబ్ధామ్భోధిజలవత్ తజ్ జగజ్జాలతాం గతమ్
అది కేవలం చైతన్యమే, అది తానే తాను ప్రకాశిస్తుంది; అలజడి లేని నీటి లాంటి ఆ చైతన్యం, ఈ జగత్తు అనే జాలంగా మారింది.
ఏవం పరాత్ సమాయాతా రాజన్ సర్గపరమ్పరాః । తస్మిన్న్ ఏవ మహాదర్శే ప్రతిబిమ్బమ్ ఉపాగతాః
ఇలా పరమాత్మ నుండి సృష్టి వరుసగా ఉద్భవిస్తుంది రాజా, ఆ మహాదర్పణంలో అన్నీ ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తున్నాయి.
తాస్ స్వభావసముత్పన్నా బహ్వ్యస్ స్ఫురణశక్తయః । పశ్చాత్ కారణతాం యాన్తి మిథో జీవాదినామభిః
ఈ అనేక శక్తులు తమ స్వభావం వల్ల ఉద్భవించి, తరువాత కారణాలుగా మారి, జీవులు మొదలైన పేర్లతో పిలవబడతాయి.
కాశ్చిద్ బ్రహ్మాణ్డతాం యాన్తి కాశ్చిద్ గచ్ఛన్తి భూతతామ్ । అన్యన్ నానాత్వమ్ ఇతరా భవత్య్ ఏవం జగత్స్థితిః
వాటిలో కొన్ని బ్రహ్మాండాలుగా మారుతాయి, మరికొన్ని భూతాలుగా అవుతాయి, ఇంకొన్ని వైవిధ్యంగా మారి, ఇలా ఈ లోకంలో సృష్టి కొనసాగుతుంది.
గృహీతకలనా బ్రాహ్మ్యశ్ శక్తయస్ స్వయమ్ ఏవ హి । సఙ్కల్ప్య మితజీవత్వమ్ అహంజ్ఞానాత్మికాస్ స్థితాః
బ్రహ్మ స్వరూపమైన శక్తులు పరిమితిని స్వీకరించి, తామే జీవత్వాన్ని ఊహించుకొని, అహంకారం మరియు జ్ఞానం రూపంలో నిలుస్తాయి.
తాẖ కోశకారక్రిమివత్ స్వయం గచ్ఛన్తి బన్ధనమ్ । ప్రాప్తాḫ పరిమితం రూపం రఞ్జనం స్ఫటికా ఇవ
అవి పట్టు పురుగు లాగానే తామే బంధనంలో పడిపోతాయి; పరిమిత రూపాన్ని పొందిన తర్వాత, స్ఫటికం రంగు పుచ్చుకున్నట్టు రంగు పొందుతాయి.
బన్ధో న సమ్భవత్య్ ఏవ తాస్ స్వయం బన్ధనం గతాః । ముగ్ధా హి భీత్యా పశ్యన్తి యక్షం మాతృస్తనేష్వ్ అపి
తామే తాము బంధనంలో ఉన్నట్టు భావించే వారికి నిజంగా ఎలాంటి బంధనమూ ఉండదు. భయంతో అమాయకులు తమ తల్లి పాలలోనే రాక్షసుడిని చూస్తారు.
స్వభావతస్ సముత్థాయ నిష్కారణమ్ అకారణమ్ । మిథẖ కారణతాం యాన్తి బ్రాహ్మ్యస్ స్ఫురణశక్తయః
బ్రహ్మశక్తులు సహజంగా, ఎలాంటి కారణం లేకుండా ఉద్భవించి, పరస్పరం కారణంగా మారుతూ ప్రబలంగా కనిపిస్తాయి.