కేవలం పుష్పషణ్డేషు నగరోపవనేషు చ । ఉద్యానవనకుఞ్జేషు సదైవ పరిశీలితః
ఇతడు పుష్పవనాల్లో, పట్టణపు తోటల్లో, ఉద్యానవనాల్లో మాత్రమే తిరుగుతూ అలవాటు పడిపోయాడు.
విహర్తుమ్ ఏష జానాతి సహ రాజకుమారకైః । కీర్ణపుష్పోపకారాసు స్వకాస్వ్ అజిరభూమిషు
రాజకుమారులతో కలిసి, పూలు చెల్లబెట్టిన తన ఇంటి ప్రాంగణాల్లో ఆటలు ఆడడం ఇతడికి తెలుసు.
అద్య త్వ్ అతితరాం బ్రహ్మన్ మమ భాగ్యవిపర్యయాత్ । హిమేనేవాహతః పద్మస్ సమ్పన్నో హరితః కృశః
బ్రహ్మన్, నేడు నా అదృష్టం తిరిగి పోయింది. నేను ఒకప్పుడు పుష్పించిన, పచ్చగా ఉన్న తామరపువ్వు వానిపోగా, ఇప్పుడు మంచుతో తాకినట్లుగా, వాడిపోయి, బలహీనంగా ఉన్నాను.
నాత్తుమ్ అన్నాని శక్నోతి న విహర్తుం గృహావనౌ । అన్తఃఖేదపరీతాత్మా తూష్ణీం తిష్ఠతి కేవలమ్
ఆయన భోజనం చేయలేడు, ఇంట్లోనో బయటనో ఆనందించలేడు. లోపల బాధతో మనసు నిండిపోయి, నిశ్శబ్దంగా కూర్చుంటాడు, ఏమీ చేయడు.
సదారస్ సహభృత్యో ఽహం తత్కృతే మునినాయక । శరదీవ పయోవాహో నూనం నిస్సహతాం గతః
మునులలో శ్రేష్ఠుడా, భార్యతో, సేవకులతో కలిసి నేనూ అతని వల్ల శరదృతువులోని మేఘంలా బలహీనుడినయ్యాను.
ఈదృశో ఽసౌ సుతో బాల ఆధినా వివశీకృతః । కథం దదామి తం తుభ్యం యోద్ధుం సహ నిశాచరైః
ఇంతటి చిన్న వయసులోనే నా కుమారుడు దుఃఖంతో బలహీనుడయ్యాడు. అలాంటి వాడిని రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసులతో యుద్ధం చేయమని మీకు ఎలా అప్పగించగలను?
అపి బాలాఙ్గనాసఙ్గాద్ అపి సాధో సుధారసాత్ । రాజ్యాద్ అపి సుఖాయైష పుత్రస్నేహో మహామతే
ఓ మహామతి! చిన్న వయసు ఉన్న స్త్రీల సాంగత్యం కన్నా, అమృతం కన్నా, రాజ్యాధికారం కన్నా కూడా, కొడుకుపై ఉండే ప్రేమ వల్లే ఎక్కువ ఆనందం కలుగుతుంది.
యే దురన్తా మహారమ్భాస్ త్రిషు లోకేషు ఖేదదాః । పుత్రస్నేహేన సన్తో ఽపి కుర్వతే తే న సంశ్రయమ్
ఈ మూడు లోకాల్లో ఎంతటి కష్టమైన పనైనా, సాధారణంగా సంతుష్టిగా ఉండే వారు చేయరు. కానీ కొడుకుపై ప్రేమ కోసం మాత్రం, ఎంత కష్టమైనదైనా వెనుకాడరు.
అసవో ఽథ ధనం దారాస్ త్యజ్యన్తే మానవైస్ సుఖమ్ । న పుత్రా మునిశార్దూల స్వభావో హ్య్ ఏష జన్తుషు
ఓ మునిశార్దూల! మనుషులు తమ ప్రాణాన్ని, ధనాన్ని, భార్యను సులభంగా వదిలేయగలరు. కానీ కొడుకును మాత్రం వదిలేరు. ఇది జీవుల సహజ స్వభావం.
రాక్షసాః క్రూరకర్మాణః కూటయుద్ధవిశారదాః । రామస్ తాన్ యోధయత్వ్ ఇత్థమ్ ఉక్తిర్ ఏవాతిదుస్సహా
క్రూరమైన పనులు చేసే, మాయయుద్ధంలో నిపుణులైన రాక్షసులతో రాముడు యుద్ధం చేయాలని ఆలోచించడమే నాకు భరించలేనంత బాధ కలిగిస్తోంది.
విప్రయుక్తో హి రామేణ ముహూర్తమ్ అపి నోత్సహే । జీవితుం జీవితాకాఙ్క్షీ న రామం నేతుమ్ అర్హసి
రాముని నుండి వేరుపడి, నాకు బతకాలని ఎంత ఆశ ఉన్నా, ఒక్క క్షణం కూడా జీవించలేను. కాబట్టి, నువ్వు రాముని తీసుకుపోవడం తగదు.
నవవర్షసహస్రాణి మమ యాతాని కౌశిక । దుఃఖేనోత్పాదితాస్ త్వ్ ఏతే చత్వారః పుత్రకా మయా
కౌశికా, నాకు తొమ్మిది వేల సంవత్సరాలు బాధతో గడిచిపోయాయి. ఎంతో కష్టపడి ఈ నలుగురు కుమారులను పొందాను.
ప్రధానభూతస్ తేష్వ్ ఏషు రామః కమలలోచనః । తం వినా తే త్రయో ఽప్య్ అన్యే ధారయన్తి న జీవితమ్
ఈ నలుగురిలో రాముడు, పద్మవిలాస నేత్రుడు, ముఖ్యుడు. అతని లేకుండా మిగతా ముగ్గురు కూడా బతకలేరు.
స ఏవ రామో భవతా నీయతే రాక్షసాన్ ప్రతి । యది తత్ పుత్రహీనం త్వం మృతమ్ ఏవాశు విద్ధి మామ్
ఇప్పుడు నువ్వే రాముని రాక్షసులను ఎదుర్కొనడానికి తీసుకుపోతున్నావు. నన్ను కుమారుడిని కోల్పోయినవాడిని చేస్తే, నేను వెంటనే చనిపోయినట్టే అని తెలుసుకో.
చతుర్ణామ్ ఆత్మజానాం హి ప్రీతిర్ అత్ర హి మే పరా । జ్యేష్ఠం ధర్మమయం తస్మాన్ న రామం నేతుమ్ అర్హసి
ఈ నలుగురు కుమారుల మీద నాకు ఎంతో ప్రేమ ఉంది. అందులోనూ పెద్దవాడైన రాముడు ధర్మమయుడైనందున, నీవు రాముని తీసుకెళ్లకూడదు.
నిశాచరబలం హన్తుం మునే యది తవేప్సితమ్ । చతురఙ్గసమాయుక్తం మయా సహ బలం నయ
ఓ మునివరా! నీవు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులను సంహరించాలనుకుంటే, నాతో పాటు నాలుగు విభాగాలతో కూడిన సైన్యాన్ని తీసుకెళ్లు.
కింవీర్యా రాక్షసాస్ తే తు కస్య పుత్రాః కథం చ తే । కియత్ప్రమాణాః కే చైతే ఇతి వర్ణయ మే స్ఫుటమ్
ఆ రాక్షసులకు ఎంత శక్తి ఉంది? వారు ఎవరి కుమారులు? వారు ఎలా ఉంటారు? వారి పరిమాణం ఎంత? వారు ఎవరూ? ఇవన్నీ నాకు స్పష్టంగా వివరించు.
కథం తేన ప్రహర్తవ్యం తేషాం రామేణ రక్షసామ్ । మామకైర్ వా బలైర్ బ్రహ్మన్ మయా వా కూటయోధినామ్
బ్రాహ్మణా! ఆ మాయయుద్ధంలో నిపుణులైన రాక్షసులను రాముడు లేదా నా సైన్యం లేదా నేనే ఎలా ఎదుర్కోవాలో చెప్పు.
సర్వం మే శంస భగవన్ యథా తేషాం మయా రణే । స్థాతవ్యం దుష్టసత్త్వానాం వీర్యోత్సిక్తా హి రాక్షసాః
భగవంతుడా, ఆ దుష్టులపై యుద్ధంలో నేను ఎలా ధైర్యంగా నిలబడాలో నాకు పూర్తిగా చెప్పండి. ఆ రాక్షసులు బలంతో మదించి ఉన్నారు.
శ్రూయతే హి మహావీరో రావణో నామ రాక్షసః । సాక్షాద్ వైశ్రవణభ్రాతా పుత్రో విశ్రవసో మునేః
ఒక మహాప్రతాపి రాక్షసుడు రావణుడు అని వినిపిస్తోంది. అతడు వైశ్రవణుని సోదరుడు, ముని విశ్రవసుని కుమారుడు.
స చేత్ తవ మఖే విఘ్నం కరోతి కిల దుర్మతిః । తత్ సఙ్గ్రామే న శక్తాస్ స్మో వయం తస్య దురాత్మనః
ఆ దుర్మతి నీ యజ్ఞంలో అడ్డంకి కలిగిస్తే, యుద్ధంలో ఆ దురాత్ముని ఎదిరించగలిగేది మనం కాదు.
కాలే కాలే పృథగ్ బ్రహ్మన్ భూరివీర్యవిభూతయః । భూతేష్వ్ అభ్యుదయం యాన్తి ప్రలీయన్తే చ కాలతః
బ్రాహ్మణా, కాలానుగుణంగా మహాబలశాలి శక్తులు భూతాలలో ఉద్భవిస్తాయి, మళ్లీ కాలంతో కలిసిపోతాయి కూడా.
అద్యాస్మింస్ తే వయం కాలే రావణాదిషు శత్రుషు । న సమర్థాః పురస్ స్థాతుం నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
ఈ సమయంలో రావణుడు వంటి శత్రువుల ఎదుట నిలబడటానికి మనం శక్తివంతులు కాదము. ఇది విధి నిర్ణయం.
తస్మాత్ ప్రసాదం ధర్మజ్ఞ కురు త్వం మమ పుత్రకే । మమ చైవాల్పభాగ్యస్య భవాన్ హ్య్ అసమదైవతమ్
కాబట్టి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, నా కుమారుడికి మరియు తక్కువ అదృష్టం ఉన్న నాకూ దయ చూపించు. ఎందుకంటే, నీవే మా అంతిమ దైవం.
దేవదానవగన్ధర్వా యక్షప్లవగపన్నగాః । న శక్తా రావణం యోద్ధుం కిం పునః పురుషా యుధి
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, వానరులు, పాములు కూడా రావణుడితో యుద్ధం చేయలేరు. మరి మనుషులు యుద్ధంలో ఏమి చేయగలరు?
మహావీర్యవతాం వీర్యమ్ ఆదత్తే స సుధాభుజామ్ । తేన సార్ధం న శక్తాస్ స్మస్ సంయుగే తస్య వా వరైః
అతడు మహాశక్తి ఉన్నవారి బలాన్ని, అమృతాన్ని సేవించే వారి బలాన్ని కూడా తీసుకుంటాడు. అందువల్ల, వరాలు ఉన్నా కూడా యుద్ధంలో అతడితో పోరాడటానికి మనం శక్తివంతులు కాదము.
అయమ్ అన్యతమః కాలః పేలవీకృతసజ్జనః । రాఘవో ఽపి గతో దైన్యం యత్ర వార్ద్ధకజర్జరః
ఈ కాలం మంచి మనుషులను బలహీనులుగా మార్చింది. రాఘవుడికూడా వృద్ధాప్యంతో శరీరం క్షీణించి, మనసు దిగులుతో నిండిపోయాడు.
అథ వా లవణం బ్రహ్మన్ యజ్ఞఘ్నం తం మధోస్ సుతమ్ । కథయ త్వం సురప్రఖ్య క్వేవ మోక్ష్యామి పుత్రకమ్
లేదంటే, బ్రహ్మన్, యజ్ఞాలను నాశనం చేసిన మధువు కుమారుడు, దేవతల్లో ప్రసిద్ధుడైన లవణుని గురించి నీవు చెప్పు. నేను నా కుమారుణ్ణి ఎక్కడ విడిచిపెట్టాలి?
అథ నేచ్ఛసి చేద్ బ్రహ్మంస్ తద్ విధేయో ఽహమ్ ఏవ తే । అన్యథా తు న పశ్యామి శాశ్వతం జయమ్ ఆత్మనః
బ్రహ్మన్, నీకు ఇది ఇష్టమైతే నేను నీ చెప్పినదానికి లోబడతాను. లేదంటే నాకు శాశ్వతమైన విజయమేమీ కనిపించడంలేదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా మృదువచనం భయాకులో ఽసావ్ ఆలోలే మునిమతసంశయే నిమగ్నః । నాజ్ఞాసీత్ కణమ్ అపి నిశ్చయం మహాత్మా ప్రోద్వీచావ్ ఇవ జలధౌ సముహ్యమానః
ఇలా మృదువుగా మాట్లాడి, భయంతో, మునుల సందేహాలలో మునిగిపోయి, ఆ మహాత్ముడు సముద్రపు అలల్లో తడుముకుంటున్నవాడిలా, ఏ నిర్ణయానికీ రాలేకపోయాడు.