న మే దేహో న జన్మాపి యుక్తాయుక్తే న కర్మణా । ఇతి నిశ్చయవాన్ యో ఽన్తర్ మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరికి లోపల 'నాకు శరీరం లేదు, జన్మ కూడా లేదు, నేను కర్మలకు బంధుడిని కాదు, విముక్తుడిని కూడా కాదు' అన్న నిశ్చయం ఉంటుందో, వాడే మహాత్యాగి.
యేన ధర్మమ్ అధర్మం చ మనోమననమ్ ఈహితం । సర్వమ్ అన్తః పరిత్యక్తం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే ధర్మం, అధర్మం, మనస్సులో ఆలోచనలు, కోరికలు—ఇవన్నీ తనలో పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, వాడే మహాత్యాగి.
మనో ధ్యానం తపస్తేజస్ త్వత్తామత్తే శుభాశుభే । త్యక్త్వా యో ఽవస్థితస్ స్వస్థో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
మనస్సు, ధ్యానం, తపస్సు, తేజస్సు, శుభాశుభాలన్నీ వదిలేసి, తనలోనే స్థిరంగా ఉండే వాడు నిజమైన మహాత్యాగి.
స్వమనోమననం మాన్యో నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి । యో ఽవాసనస్ సర్వమ్ ఇదం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
తన ఆలోచనలను ఆశించకుండా, ద్వేషించకుండా, వాటిని కోరకుండా, వదిలిపెట్టకుండా, అంతర్గత వాసనలేవీ లేకుండా ఉండేవాడు మహాత్యాగి.
యావతీ దృశ్యకలనా సకలేయం విలోక్యతే । సా యేన సుష్ఠు సన్త్యక్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో కనిపించేది, ఊహించేది అన్నిటినీ పూర్తిగా వదిలిపెట్టినవాడే మహాత్యాగి.
యో ఽకామకామీ నిర్ద్వన్ద్వస్ సుఖదుఃఖేష్వ్ అలోలధీః । ధీరస్ స్వస్థో మృదుర్ దాన్తో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
కామాలు ఉన్నా వాటిలో ఆకాంక్ష లేకుండా, ద్వంద్వాలు లేని మనసుతో, సుఖదుఃఖాల్లో చలించకుండా, స్థిరంగా, మృదువుగా, నియమంతో ఉండేవాడు మహాత్యాగి.
కుర్వన్న్ అపి చ కార్యాణి సుషుప్తసమవృత్తితామ్ । న సన్త్యజతి యః పూర్ణో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఏదైనా పని చేస్తూ కూడా, లోతైన నిద్రలో ఉన్నట్టు మనస్సు ప్రశాంతంగా, తన సంపూర్ణతను విడిచిపెట్టకుండా ఉండేవాడే నిజమైన మహాత్యాగి అని అంటారు.
ఇత్య్ ఉక్తం దేవదేవేన భృఙ్గీశాయ పురానఘ । ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య తిష్ఠ రామ యథాస్థితః
పూర్వం పాపరహితుడా, దేవదేవుడు భృంగీకి ఇలా చెప్పాడు. ఈ దృష్టిని పట్టుకుని, రామా, నీవు ఎలా ఉన్నావో అలాగే నిలబడిపో.
శ్రీమత్కపాలశకలావలిమధ్యబద్ధఖణ్డేన్దుమణ్డితజటాశిరసా హరేణ । ఇత్య్ ఉక్తమ్ ఉజ్జ్వలమణీన్ద్రశిలైకశృఙ్గే మేరౌ జ్వలజ్జ్వలనరూపిణి రామభద్ర
శుభకపాలాల వరుసలో మధ్యలో అర్ధచంద్రంతో అలంకరించబడిన జటాజూటంతో ఉన్న హరి, మెరుస్తున్న మణిపర్వత శిఖరంపై, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, రామభద్రా, ఈ మాటలు చెప్పాడు.
ఏతాం దృశం సమవలమ్బ్య విలాసకాన్తకార్యం కురు క్రమగతం సమయైవ బుద్ధ్యా । నిత్యోదితో ఽసి విమలో ఽసి నిరామయో ఽసి శఙ్కాం పరిత్యజ సుఖీ భవ యో ఽసి సో ఽసి
ఈ దృష్టిని ఆశ్రయించి, ఆనందంగా, యోగ్యమైన పనులను ఒక్కొక్కటిగా జాగ్రత్తగా చేయు. నీవు ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉన్నవాడివి, నిర్మలుడివి, వ్యాధిలేనివాడివి. సందేహాన్ని వదిలిపెట్టి, సంతోషంగా ఉండు. నీవు నీవే.
హ్యో దినే హి మయా ప్రశ్నẖ కృత ఆసీన్ మునీశ్వర । ఉపశాన్తిప్రకరణప్రసరే స యథా కిల
ఓ మహర్షీ, నిన్ననే నేను ఒక ప్రశ్న అడిగాను. అప్పటికి ఉపశాంతి అనే అధ్యాయం సాగుతున్నప్పుడు, మీరు చెప్పినట్లే.
అనన్తస్యాత్మతత్త్వస్య కలఙ్కకలనా కుతః । అబ్ధేర్ అగాధరూపస్య రజోరాశిẖ కుతో భవేత్
అనంతమైన ఆత్మతత్వానికి ఎలాంటి మచ్చ కలగగలదు? లోతులేని సముద్రంలో ఎక్కడి నుంచి ధూళి కట్టెత్తగలదు?
తత్రోక్తం భవతా బ్రహ్మన్ మయ్య్ అకాలైకచోదకే । సిద్ధాన్తకాల ఏవాస్య ప్రశ్నస్యోత్తరవాగ్ ఇతి
అప్పుడు మీరు, ఓ బ్రహ్మన్, నాకు ఇలా అన్నారు: 'ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం సరైన సమయంలో, నిర్ణయానికి వచ్చినప్పుడు చెబుతాను' అని.
తద్ అద్య భగవంస్ తం మే హృదయాచ్ ఛిన్ద్ధి సంశయమ్ । వాక్యరశ్మిభిర్ ఆశీతైẖ ఖాన్ నిశీవ శశీ తమః
కాబట్టి, భగవంతుడా, ఈ రోజు మీరు నా హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని తొలగించండి. మీ మాటల చల్లని కాంతితో, రాత్రిలో చంద్రుడు చీకటిని పోగొట్టినట్లు నా సందేహాన్ని పారద్రోలండి.
త్వద్వాక్యామృతపానేన సంశయాంశాపమృత్యవః । అశేషేణ వినష్టా మే వర్షణేనేవ పాంసవః
నీ మాటల అమృతాన్ని ఆస్వాదించటం వల్ల నా లోపల ఉన్న అనుమానాలూ, బాధలూ పూర్తిగా నశించిపోయాయి. ఇవన్నీ వానతో మట్టికణాలు ఎలా కరిగిపోతాయో అలా అంతా పోయాయి.
క్షమానవవధూకాన్తం త్వాం పృచ్ఛామి తథాప్య్ అహమ్ । న రాజతే స్వయం జ్ఞాతం జ్ఞానం గురుగిరం వినా
ధైర్యంగా ఉండే వాడవు కాబట్టి, ఓ సహనశీలుడా, మళ్లీ మళ్లీ నిన్ను అడుగుతున్నాను. ఎందుకంటే గురువు మాటలు లేకుండా, మనకు స్వయంగా తెలిసిన జ్ఞానమూ వెలిగిపోదు.
రామ రాజీవపత్త్రాక్ష సాధు సంస్మృతవాన్ అసి । కే నామ వా సమారమ్భాḫ ప్రాజ్ఞస్యాయాన్తి వన్ధ్యతామ్
ఓ రామా, కమలపత్రాల్లాంటి కళ్లవాడా, నీవు ఈ విషయాన్ని సరిగ్గా గుర్తు చేసుకున్నావు. తెలివైనవారి ప్రయత్నాలు వృథా అవుతాయా? ఎప్పుడూ ఫలితాన్నే ఇస్తాయి.
క్షమౌదార్యశమప్రాయైర్ గుణైర్ యాతో ఽసి పాత్రతామ్ । శారదైశ్ శాలిసౌన్దర్యైశ్ శ్రీమత్తామ్ ఇవ భూతలమ్
నీవు సహనం, ఉదారత, శాంతి వంటి గుణాలతో అర్హతను సంపాదించుకున్నావు. శరదృతువులో పండిన వరిపొలాల అందంతో భూమి ఎలా సుందరంగా మారుతుందో, నీవు కూడా అలా గుణాలతో కాంతిమంతుడవయ్యావు.
భాజనం త్వం పవిత్రాణాం సిద్ధాన్తవచసాం స్థితః । సురక్తకణ్ఠగీతీనాం రాగరక్తమనా ఇవ
పవిత్రమైన సత్యాలను గ్రహించేందుకు నీవు ఒక పాత్రవంటి వాడవు; పరిపూర్ణమైన సిద్ధాంతాల మాటల్లో స్థిరంగా ఉన్నావు. అది ఎలా అంటే, ఎవరి మనసు రాగంతో నిండిన పాటలను ఆసక్తిగా ఆలకించునో, అలా నీవు కూడా ఆ శుభమైన వాక్యాలను ఆనందంగా స్వీకరిస్తున్నావు.
శ్రుత్వాత్మజ్ఞానసిద్ధాన్తం త్వమ్ అద్యార్ధప్రబుద్ధవత్ । న క్రియాద్వైతదోషేణ గచ్ఛస్య్ ఉభయనష్టతామ్
ఈ రోజు ఆత్మజ్ఞాన సిద్ధాంతాన్ని విని, నీవు కొంతవరకు మేలుకున్నవాడివంటి వాడవు; కర్మలలో తప్పుగా ద్వైతాభావాన్ని కలిగి ఉండటం వల్ల రెండు వైపులా నష్టపోయే స్థితికి నీవు చేరిపోవడం లేదు.
అమహాత్మా హి వేదాన్తసిద్ధాన్తావగతావ్ ఇతః । సర్వం బ్రహ్మేతి సంయాతి కర్మాద్వైతవశాద్ అధః
ఎవరైతే మహాత్ములు కాకపోతారో, వారు వేదాంత సిద్ధాంతాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత కూడా 'అన్నీ బ్రహ్మమే' అని భావించి, కర్మలలో తప్పుగా ద్వైతాన్ని కలిగి ఉండటం వల్ల దిగజారిపోతారు.
క్షమాదిగుణపూతాత్మా మహాత్మా త్వాదృశస్ తు యః । సర్వం బ్రహ్మేతి నిర్ణీయ స్వభావాద్వైతమ్ ఏత్య్ అలమ్
కానీ నీవంటి మహాత్ముడు, క్షమాదిగుణాలతో హృదయం పవిత్రమై, 'అన్నీ బ్రహ్మమే' అని నిశ్చయంగా గ్రహించి, సహజంగా నిజమైన అద్వైతాన్ని పొందుతాడు.
కర్మాద్వైతమ్ అనాదృత్య నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి । ఆత్మతత్త్వైకభావిత్వాత్ సమతామ్ ఏతి కేవలమ్
కార్యాలలో తప్పుగా భావించే ద్వైతాన్ని పట్టించుకోకుండా, అతడు ఏదీ కోరడు, ఏదీ త్రోసిపెట్టడు. ఆత్మతత్వంలో మాత్రమే మనస్సు లీనమై ఉండటం వలన, అతడు సమభావాన్ని పొందుతాడు.
సర్వేషామ్ ఏవ శాస్త్రాణాం సర్వాసామ్ అభితో దృశామ్ । శృణు రాఘవ సిద్ధాన్తమ్ ఆత్మజ్ఞానైకదీపకమ్
రాఘవా, అన్ని శాస్త్రాలూ, అన్ని దృష్టికోణాల సారాన్ని, ఆత్మజ్ఞానమే ఒకే దీపంగా వెలిగించే తుది నిర్ణయాన్ని విను.
జన్తుర్ న జాయతే యేన భావితేన మనాగ్ అపి । భవ్య ఏవాఙ్గ నాభవ్యో భృష్టం బీజమ్ ఇవోషరే
ప్రియమైనవాడా, ఏదివల్ల జీవి కాస్త కూడా జనించదు, అదే నిజంగా జరగబోయేదిగా ఉంటుంది. జరగనిది, జరగదు — ఎండిన విత్తనం పొడి నేలలో మొలకెత్తనట్టు.
ఇదం హి కథయన్త్య్ ఉచ్చైర్ బోధం పరమ్ ఉపాగతాః । వయం స్వయం చ జానీమశ్ శాస్త్రమ్ ఏవం చ సంస్థితమ్
పరిపూర్ణ జ్ఞానాన్ని పొందినవారు ఇదే స్పష్టంగా చెబుతారు. మేము కూడా ఇదే తెలుసుకున్నాము. శాస్త్రంలో కూడా ఇదే స్థిరంగా ఉంది.
న తత్త్వాతత్త్వయోర్ భేదస్ తరఙ్గపయసోర్ ఇవ । న సత్యాసత్యయోర్ భేదో జాగ్రత్స్వప్నార్కయోర్ ఇవ
నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ వేరు కాదు; అలలు, నీటిలో తేడా లేనట్టే. నిజం, అబద్ధం వేరు కాదు; మేలులో, కలలో తేడా లేనట్టే.
సత్తాయాం న తు భేదో ఽస్తి భేదో యẖ కల్పితస్ త్వ్ అయమ్ । వికల్పో న క్వచిత్ సత్యస్ సత్తామాత్రమ్ అతో ఽఖిలమ్
ఉండటంలో ఎలాంటి భేదం లేదు; ఈ తేడా అన్నది మన ఊహ మాత్రమే. ఎక్కడా ఈ భేదభావం నిజంగా ఉండదు, ఎందుకంటే అన్నీ కేవలం ఉండటమే.
న సత్యాసత్యయోర్ భేదస్ సత్తాయామ్ అఙ్గ దృశ్యతే । సఙ్కల్పాన్తరశైలేన్ద్రబాహ్యశైలేన్ద్రయోర్ ఇవ
నిజం, అబద్ధం అన్నీ ఉండటంలో వేరుగా కనిపించవు, స్నేహితా! మన ఊహలో పర్వతం, బయట ఉన్న పర్వతం వేరుగా లేనట్టే.
సంవిన్మాత్రం హి పురుషో దేహో నామ న విద్యతే । అర్థక్రియా తదర్థా చ సంవిదర్థేన పూర్యతే
మనిషి అనేది కేవలం చైతన్యమే; శరీరం అనే దాని వాస్తవికత లేదు. అన్ని పనులూ, వాటి ప్రయోజనాలూ చైతన్యంతోనే నిండిపోతాయి.