మహాన్తి సుఖదుఃఖాని యః పయాంసీవ సాగరః । సమస్ సముపగృహ్ణాతి మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైతే మహత్తరమైన సుఖాలు, దుఃఖాలను సముద్రం నదులను ఎలా స్వీకరిస్తుందో అలా సమంగా స్వీకరిస్తారో, వారు నిజమైన మహాభోక్త అని పిలవబడతారు.
అహింసా సమతా తుష్టిశ్ చన్ద్రబిమ్బాద్ ఇవాంశవః । నాపయాన్త్య్ అనిశం యస్మాన్ మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరిలో అహింస, సమత్వం, సంతృప్తి ఎప్పుడూ చంద్రుని కిరణాలు చంద్రబింబాన్ని వదల్లేదని వదలవో, వారు మహాభోక్త అని అంటారు.
కట్వ్ అమ్బ్లం లవణం తిక్తమ్ అమృష్టం మృష్టమ్ ఉత్తమమ్ । అధమం యో ఽత్తి సామ్యేన మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైతే చేదు, పులుపు, ఉప్పు, కారం, మిశ్రమం, శుద్ధమైనది, ఉత్తమమైనది, నీచమైనదీ అన్నీ సమభావంతో తింటారో, వారు మహాభోక్త అని పిలవబడతారు.
సరసం నీరసం చైవ సురతం విరతం తథా । యః పశ్యతి సమస్ సోమ్యో మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
రసమైనది, రసలేనిది, ఆనందదాయకమైనది, విరక్తమైనదీ అన్నింటినీ సమదృష్టితో చూస్తారో వారు మహాభోక్త అని అంటారు.
క్షారే ఖణ్డప్రకారే చ శుభే వాప్య్ అశుభే తథా । సమతా సుస్థితా యస్య మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎదుట మంచి లేదా చెడు ఏదైనా ఎదురైనా, తన మనస్సు సమంగా నిలిపే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ఇదం భోజ్యమ్ అభోజ్యం చేత్య్ ఏవం త్యక్త్వా వికల్పితమ్ । గతాభిలాషం యో భుఙ్క్తే మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఇది తినదగినది, ఇది తినదగదు అని భేదభావం వదిలిపెట్టి, ఆశ లేకుండా అనుభవించే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ఆపదం సమ్పదం మోహమ్ ఆనన్దమ్ అవరం వరమ్ । యో భుఙ్క్తే సమయా బుద్ధ్యా మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
అపజయం, విజయము, మాయ, ఆనందం, చెడు, మంచి — ఇవన్నీ సమబుద్ధితో అనుభవించే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ధర్మాధర్మౌ సుఖం దుఃఖం చిన్తా మరణజన్మనీ । ధియా యేనేతి సన్త్యక్తం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ధర్మం, అధర్మం, సుఖం, దుఃఖం, ఆందోళన, మరణం, జననం — ఇవన్నీ జ్ఞానంతో వదిలిపెట్టిన వాడిని గొప్ప త్యాగి అంటారు.
సర్వేచ్ఛాస్ సకలాశ్ శఙ్కాస్ సర్వేహాస్ సర్వనిశ్చయాః । ధియా యేన పరిత్యక్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే అన్ని కోరికలు, అనుమానాలు, ఆనందాలు, నిశ్చయాలు—all ఇవన్నీ తన బుద్ధితో పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, ఆతనే నిజమైన మహాత్యాగి.
దేహస్య మనసో బుద్ధేర్ ఇన్ద్రియాణాం జగత్స్థితేః । నూనం యేనోజ్ఝితా సత్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, ఈ లోకంలో ఉన్నతత్వం అన్న భావనను పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, వాడే మహాత్యాగి.
న మే దేహో న జన్మాపి యుక్తాయుక్తే న కర్మణా । ఇతి నిశ్చయవాన్ యో ఽన్తర్ మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరికి లోపల 'నాకు శరీరం లేదు, జన్మ కూడా లేదు, నేను కర్మలకు బంధుడిని కాదు, విముక్తుడిని కూడా కాదు' అన్న నిశ్చయం ఉంటుందో, వాడే మహాత్యాగి.
యేన ధర్మమ్ అధర్మం చ మనోమననమ్ ఈహితం । సర్వమ్ అన్తః పరిత్యక్తం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే ధర్మం, అధర్మం, మనస్సులో ఆలోచనలు, కోరికలు—ఇవన్నీ తనలో పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, వాడే మహాత్యాగి.
మనో ధ్యానం తపస్తేజస్ త్వత్తామత్తే శుభాశుభే । త్యక్త్వా యో ఽవస్థితస్ స్వస్థో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
మనస్సు, ధ్యానం, తపస్సు, తేజస్సు, శుభాశుభాలన్నీ వదిలేసి, తనలోనే స్థిరంగా ఉండే వాడు నిజమైన మహాత్యాగి.
స్వమనోమననం మాన్యో నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి । యో ఽవాసనస్ సర్వమ్ ఇదం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
తన ఆలోచనలను ఆశించకుండా, ద్వేషించకుండా, వాటిని కోరకుండా, వదిలిపెట్టకుండా, అంతర్గత వాసనలేవీ లేకుండా ఉండేవాడు మహాత్యాగి.
యావతీ దృశ్యకలనా సకలేయం విలోక్యతే । సా యేన సుష్ఠు సన్త్యక్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో కనిపించేది, ఊహించేది అన్నిటినీ పూర్తిగా వదిలిపెట్టినవాడే మహాత్యాగి.
యో ఽకామకామీ నిర్ద్వన్ద్వస్ సుఖదుఃఖేష్వ్ అలోలధీః । ధీరస్ స్వస్థో మృదుర్ దాన్తో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
కామాలు ఉన్నా వాటిలో ఆకాంక్ష లేకుండా, ద్వంద్వాలు లేని మనసుతో, సుఖదుఃఖాల్లో చలించకుండా, స్థిరంగా, మృదువుగా, నియమంతో ఉండేవాడు మహాత్యాగి.
కుర్వన్న్ అపి చ కార్యాణి సుషుప్తసమవృత్తితామ్ । న సన్త్యజతి యః పూర్ణో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఏదైనా పని చేస్తూ కూడా, లోతైన నిద్రలో ఉన్నట్టు మనస్సు ప్రశాంతంగా, తన సంపూర్ణతను విడిచిపెట్టకుండా ఉండేవాడే నిజమైన మహాత్యాగి అని అంటారు.
ఇత్య్ ఉక్తం దేవదేవేన భృఙ్గీశాయ పురానఘ । ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య తిష్ఠ రామ యథాస్థితః
పూర్వం పాపరహితుడా, దేవదేవుడు భృంగీకి ఇలా చెప్పాడు. ఈ దృష్టిని పట్టుకుని, రామా, నీవు ఎలా ఉన్నావో అలాగే నిలబడిపో.
శ్రీమత్కపాలశకలావలిమధ్యబద్ధఖణ్డేన్దుమణ్డితజటాశిరసా హరేణ । ఇత్య్ ఉక్తమ్ ఉజ్జ్వలమణీన్ద్రశిలైకశృఙ్గే మేరౌ జ్వలజ్జ్వలనరూపిణి రామభద్ర
శుభకపాలాల వరుసలో మధ్యలో అర్ధచంద్రంతో అలంకరించబడిన జటాజూటంతో ఉన్న హరి, మెరుస్తున్న మణిపర్వత శిఖరంపై, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, రామభద్రా, ఈ మాటలు చెప్పాడు.
ఏతాం దృశం సమవలమ్బ్య విలాసకాన్తకార్యం కురు క్రమగతం సమయైవ బుద్ధ్యా । నిత్యోదితో ఽసి విమలో ఽసి నిరామయో ఽసి శఙ్కాం పరిత్యజ సుఖీ భవ యో ఽసి సో ఽసి
ఈ దృష్టిని ఆశ్రయించి, ఆనందంగా, యోగ్యమైన పనులను ఒక్కొక్కటిగా జాగ్రత్తగా చేయు. నీవు ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉన్నవాడివి, నిర్మలుడివి, వ్యాధిలేనివాడివి. సందేహాన్ని వదిలిపెట్టి, సంతోషంగా ఉండు. నీవు నీవే.
హ్యో దినే హి మయా ప్రశ్నẖ కృత ఆసీన్ మునీశ్వర । ఉపశాన్తిప్రకరణప్రసరే స యథా కిల
ఓ మహర్షీ, నిన్ననే నేను ఒక ప్రశ్న అడిగాను. అప్పటికి ఉపశాంతి అనే అధ్యాయం సాగుతున్నప్పుడు, మీరు చెప్పినట్లే.
అనన్తస్యాత్మతత్త్వస్య కలఙ్కకలనా కుతః । అబ్ధేర్ అగాధరూపస్య రజోరాశిẖ కుతో భవేత్
అనంతమైన ఆత్మతత్వానికి ఎలాంటి మచ్చ కలగగలదు? లోతులేని సముద్రంలో ఎక్కడి నుంచి ధూళి కట్టెత్తగలదు?
తత్రోక్తం భవతా బ్రహ్మన్ మయ్య్ అకాలైకచోదకే । సిద్ధాన్తకాల ఏవాస్య ప్రశ్నస్యోత్తరవాగ్ ఇతి
అప్పుడు మీరు, ఓ బ్రహ్మన్, నాకు ఇలా అన్నారు: 'ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం సరైన సమయంలో, నిర్ణయానికి వచ్చినప్పుడు చెబుతాను' అని.
తద్ అద్య భగవంస్ తం మే హృదయాచ్ ఛిన్ద్ధి సంశయమ్ । వాక్యరశ్మిభిర్ ఆశీతైẖ ఖాన్ నిశీవ శశీ తమః
కాబట్టి, భగవంతుడా, ఈ రోజు మీరు నా హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని తొలగించండి. మీ మాటల చల్లని కాంతితో, రాత్రిలో చంద్రుడు చీకటిని పోగొట్టినట్లు నా సందేహాన్ని పారద్రోలండి.
త్వద్వాక్యామృతపానేన సంశయాంశాపమృత్యవః । అశేషేణ వినష్టా మే వర్షణేనేవ పాంసవః
నీ మాటల అమృతాన్ని ఆస్వాదించటం వల్ల నా లోపల ఉన్న అనుమానాలూ, బాధలూ పూర్తిగా నశించిపోయాయి. ఇవన్నీ వానతో మట్టికణాలు ఎలా కరిగిపోతాయో అలా అంతా పోయాయి.
క్షమానవవధూకాన్తం త్వాం పృచ్ఛామి తథాప్య్ అహమ్ । న రాజతే స్వయం జ్ఞాతం జ్ఞానం గురుగిరం వినా
ధైర్యంగా ఉండే వాడవు కాబట్టి, ఓ సహనశీలుడా, మళ్లీ మళ్లీ నిన్ను అడుగుతున్నాను. ఎందుకంటే గురువు మాటలు లేకుండా, మనకు స్వయంగా తెలిసిన జ్ఞానమూ వెలిగిపోదు.
రామ రాజీవపత్త్రాక్ష సాధు సంస్మృతవాన్ అసి । కే నామ వా సమారమ్భాḫ ప్రాజ్ఞస్యాయాన్తి వన్ధ్యతామ్
ఓ రామా, కమలపత్రాల్లాంటి కళ్లవాడా, నీవు ఈ విషయాన్ని సరిగ్గా గుర్తు చేసుకున్నావు. తెలివైనవారి ప్రయత్నాలు వృథా అవుతాయా? ఎప్పుడూ ఫలితాన్నే ఇస్తాయి.
క్షమౌదార్యశమప్రాయైర్ గుణైర్ యాతో ఽసి పాత్రతామ్ । శారదైశ్ శాలిసౌన్దర్యైశ్ శ్రీమత్తామ్ ఇవ భూతలమ్
నీవు సహనం, ఉదారత, శాంతి వంటి గుణాలతో అర్హతను సంపాదించుకున్నావు. శరదృతువులో పండిన వరిపొలాల అందంతో భూమి ఎలా సుందరంగా మారుతుందో, నీవు కూడా అలా గుణాలతో కాంతిమంతుడవయ్యావు.
భాజనం త్వం పవిత్రాణాం సిద్ధాన్తవచసాం స్థితః । సురక్తకణ్ఠగీతీనాం రాగరక్తమనా ఇవ
పవిత్రమైన సత్యాలను గ్రహించేందుకు నీవు ఒక పాత్రవంటి వాడవు; పరిపూర్ణమైన సిద్ధాంతాల మాటల్లో స్థిరంగా ఉన్నావు. అది ఎలా అంటే, ఎవరి మనసు రాగంతో నిండిన పాటలను ఆసక్తిగా ఆలకించునో, అలా నీవు కూడా ఆ శుభమైన వాక్యాలను ఆనందంగా స్వీకరిస్తున్నావు.
శ్రుత్వాత్మజ్ఞానసిద్ధాన్తం త్వమ్ అద్యార్ధప్రబుద్ధవత్ । న క్రియాద్వైతదోషేణ గచ్ఛస్య్ ఉభయనష్టతామ్
ఈ రోజు ఆత్మజ్ఞాన సిద్ధాంతాన్ని విని, నీవు కొంతవరకు మేలుకున్నవాడివంటి వాడవు; కర్మలలో తప్పుగా ద్వైతాభావాన్ని కలిగి ఉండటం వల్ల రెండు వైపులా నష్టపోయే స్థితికి నీవు చేరిపోవడం లేదు.