సర్వత్ర విగతస్నేహో యస్ సాక్షివద్ అవస్థితః । నిరిచ్ఛం వర్తతే కార్యే మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైనా అన్ని విషయాల్లో ఆసక్తి లేకుండా, సాక్షిగా ఉండి, పనుల్లో కోరిక లేకుండా వ్యవహరిస్తారో, అతడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
ఉద్వేగానన్దరహితస్ సమయా స్వచ్ఛయేచ్ఛయా । న శోచతే యో నోదేతి మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరికి కలవరమూ, ఆనందమూ లేకుండా, కాలానుసారం, స్వచ్ఛమైన మనసుతో పని చేస్తారో, దుఃఖించకుండా, ఆనందించకుండా ఉంటారో, అతడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
యః కార్యకాలే మతిమాన్ అసంసక్తమనా మునిః । కార్యానురూపవృత్తిస్థో మహాకర్తా స ఉచ్యతే
యెవరైతే పనిచేసే సమయంలో జ్ఞానం కలిగి, మనస్సు ఏ విషయానికీ అంటుకోకుండా, ఆ పనికి తగినట్లు ప్రవర్తిస్తారో, ఆవిడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
స్వభావేనైవ యస్యాన్తస్ సమతాం న జహాతి ధీః । శుభాశుభం హ్య్ ఆచరతో మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరికి సహజంగా, ఏ పని చేసినా, మంచిదైనా చెడ్డదైనా, లోపల సమత్వం ఎప్పుడూ విడిచిపోకుండా ఉంటుందో, ఆవిడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
జన్మస్థితివినాశేషు సోదయాస్తమయేష్వ్ అలమ్ । సమమ్ ఏవ మనో యస్య మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరికి జననం, స్థితి, నాశనం, ఉదయం, సాయంత్రం అన్నీ సమంగా అనిపిస్తాయో, ఆవిడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
న కిఞ్చన ద్వేష్టి చ యో న కిం చ స్తౌతి యస్ స్వయమ్ । భుఙ్క్తే చ ప్రకృతం సర్వం మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైతే ఏదినీ ద్వేషించరు, ఏదినీ పొగడరు, వచ్చినదాన్ని సహజంగా స్వీకరిస్తారో, ఆవిడే గొప్ప భోగి అని అంటారు.
నాదత్తే ఽప్య్ ఆదదానస్ సన్ నాచరత్య్ ఆచరన్న్ అపి । భుఞ్జానో ఽపి న యో భుఙ్క్తే మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
తీసుకుంటున్నా తీసుకోనట్టుగా, పనులు చేస్తున్నా చేసేవాడికానట్టుగా, తినుతున్నా తిననట్టుగా ఉండేవాడే నిజంగా గొప్ప ఆనందాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
సాక్షివత్ సకలం లోకవ్యవహారమ్ అఖిన్నధీః । యః పశ్యత్య్ అపయాతేచ్ఛం మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ప్రపంచంలోని అన్ని విషయాలను సాక్షిగా చూస్తూ, మనసు ఎలాంటి కలతకూ లోనవకుండా, ఆశలు లేకుండా ఉండేవాడే గొప్ప ఆనందాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
సుఖైర్ దుఃఖైః క్రియాయోగైర్ భావాభావైర్ భ్రమప్రదైః । యస్య నోత్క్రామతి మతిర్ మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
సుఖం, దుఃఖం, పనులు, కలయికలు, ఉండటం, లేకపోవడం, మాయల వల్ల కూడా మనసు కదలని వాడే నిజంగా గొప్ప ఆనందాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
జరామరణమ్ ఆపచ్ చ రాజ్యం దారిద్ర్యమ్ ఏవ చ । రమ్యమ్ ఏవేతి యో వేత్తి మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
వృద్ధాప్యం, మరణం, రాజ్యం, దారిద్ర్యం, ఆనందం ఇవన్నీ ఒకటే అని తెలిసినవాడే నిజంగా గొప్ప ఆనందాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
మహాన్తి సుఖదుఃఖాని యః పయాంసీవ సాగరః । సమస్ సముపగృహ్ణాతి మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైతే మహత్తరమైన సుఖాలు, దుఃఖాలను సముద్రం నదులను ఎలా స్వీకరిస్తుందో అలా సమంగా స్వీకరిస్తారో, వారు నిజమైన మహాభోక్త అని పిలవబడతారు.
అహింసా సమతా తుష్టిశ్ చన్ద్రబిమ్బాద్ ఇవాంశవః । నాపయాన్త్య్ అనిశం యస్మాన్ మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరిలో అహింస, సమత్వం, సంతృప్తి ఎప్పుడూ చంద్రుని కిరణాలు చంద్రబింబాన్ని వదల్లేదని వదలవో, వారు మహాభోక్త అని అంటారు.
కట్వ్ అమ్బ్లం లవణం తిక్తమ్ అమృష్టం మృష్టమ్ ఉత్తమమ్ । అధమం యో ఽత్తి సామ్యేన మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైతే చేదు, పులుపు, ఉప్పు, కారం, మిశ్రమం, శుద్ధమైనది, ఉత్తమమైనది, నీచమైనదీ అన్నీ సమభావంతో తింటారో, వారు మహాభోక్త అని పిలవబడతారు.
సరసం నీరసం చైవ సురతం విరతం తథా । యః పశ్యతి సమస్ సోమ్యో మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
రసమైనది, రసలేనిది, ఆనందదాయకమైనది, విరక్తమైనదీ అన్నింటినీ సమదృష్టితో చూస్తారో వారు మహాభోక్త అని అంటారు.
క్షారే ఖణ్డప్రకారే చ శుభే వాప్య్ అశుభే తథా । సమతా సుస్థితా యస్య మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎదుట మంచి లేదా చెడు ఏదైనా ఎదురైనా, తన మనస్సు సమంగా నిలిపే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ఇదం భోజ్యమ్ అభోజ్యం చేత్య్ ఏవం త్యక్త్వా వికల్పితమ్ । గతాభిలాషం యో భుఙ్క్తే మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఇది తినదగినది, ఇది తినదగదు అని భేదభావం వదిలిపెట్టి, ఆశ లేకుండా అనుభవించే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ఆపదం సమ్పదం మోహమ్ ఆనన్దమ్ అవరం వరమ్ । యో భుఙ్క్తే సమయా బుద్ధ్యా మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
అపజయం, విజయము, మాయ, ఆనందం, చెడు, మంచి — ఇవన్నీ సమబుద్ధితో అనుభవించే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ధర్మాధర్మౌ సుఖం దుఃఖం చిన్తా మరణజన్మనీ । ధియా యేనేతి సన్త్యక్తం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ధర్మం, అధర్మం, సుఖం, దుఃఖం, ఆందోళన, మరణం, జననం — ఇవన్నీ జ్ఞానంతో వదిలిపెట్టిన వాడిని గొప్ప త్యాగి అంటారు.
సర్వేచ్ఛాస్ సకలాశ్ శఙ్కాస్ సర్వేహాస్ సర్వనిశ్చయాః । ధియా యేన పరిత్యక్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే అన్ని కోరికలు, అనుమానాలు, ఆనందాలు, నిశ్చయాలు—all ఇవన్నీ తన బుద్ధితో పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, ఆతనే నిజమైన మహాత్యాగి.
దేహస్య మనసో బుద్ధేర్ ఇన్ద్రియాణాం జగత్స్థితేః । నూనం యేనోజ్ఝితా సత్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, ఈ లోకంలో ఉన్నతత్వం అన్న భావనను పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, వాడే మహాత్యాగి.
న మే దేహో న జన్మాపి యుక్తాయుక్తే న కర్మణా । ఇతి నిశ్చయవాన్ యో ఽన్తర్ మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరికి లోపల 'నాకు శరీరం లేదు, జన్మ కూడా లేదు, నేను కర్మలకు బంధుడిని కాదు, విముక్తుడిని కూడా కాదు' అన్న నిశ్చయం ఉంటుందో, వాడే మహాత్యాగి.
యేన ధర్మమ్ అధర్మం చ మనోమననమ్ ఈహితం । సర్వమ్ అన్తః పరిత్యక్తం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే ధర్మం, అధర్మం, మనస్సులో ఆలోచనలు, కోరికలు—ఇవన్నీ తనలో పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, వాడే మహాత్యాగి.
మనో ధ్యానం తపస్తేజస్ త్వత్తామత్తే శుభాశుభే । త్యక్త్వా యో ఽవస్థితస్ స్వస్థో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
మనస్సు, ధ్యానం, తపస్సు, తేజస్సు, శుభాశుభాలన్నీ వదిలేసి, తనలోనే స్థిరంగా ఉండే వాడు నిజమైన మహాత్యాగి.
స్వమనోమననం మాన్యో నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి । యో ఽవాసనస్ సర్వమ్ ఇదం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
తన ఆలోచనలను ఆశించకుండా, ద్వేషించకుండా, వాటిని కోరకుండా, వదిలిపెట్టకుండా, అంతర్గత వాసనలేవీ లేకుండా ఉండేవాడు మహాత్యాగి.
యావతీ దృశ్యకలనా సకలేయం విలోక్యతే । సా యేన సుష్ఠు సన్త్యక్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో కనిపించేది, ఊహించేది అన్నిటినీ పూర్తిగా వదిలిపెట్టినవాడే మహాత్యాగి.
యో ఽకామకామీ నిర్ద్వన్ద్వస్ సుఖదుఃఖేష్వ్ అలోలధీః । ధీరస్ స్వస్థో మృదుర్ దాన్తో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
కామాలు ఉన్నా వాటిలో ఆకాంక్ష లేకుండా, ద్వంద్వాలు లేని మనసుతో, సుఖదుఃఖాల్లో చలించకుండా, స్థిరంగా, మృదువుగా, నియమంతో ఉండేవాడు మహాత్యాగి.
కుర్వన్న్ అపి చ కార్యాణి సుషుప్తసమవృత్తితామ్ । న సన్త్యజతి యః పూర్ణో మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఏదైనా పని చేస్తూ కూడా, లోతైన నిద్రలో ఉన్నట్టు మనస్సు ప్రశాంతంగా, తన సంపూర్ణతను విడిచిపెట్టకుండా ఉండేవాడే నిజమైన మహాత్యాగి అని అంటారు.
ఇత్య్ ఉక్తం దేవదేవేన భృఙ్గీశాయ పురానఘ । ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య తిష్ఠ రామ యథాస్థితః
పూర్వం పాపరహితుడా, దేవదేవుడు భృంగీకి ఇలా చెప్పాడు. ఈ దృష్టిని పట్టుకుని, రామా, నీవు ఎలా ఉన్నావో అలాగే నిలబడిపో.
శ్రీమత్కపాలశకలావలిమధ్యబద్ధఖణ్డేన్దుమణ్డితజటాశిరసా హరేణ । ఇత్య్ ఉక్తమ్ ఉజ్జ్వలమణీన్ద్రశిలైకశృఙ్గే మేరౌ జ్వలజ్జ్వలనరూపిణి రామభద్ర
శుభకపాలాల వరుసలో మధ్యలో అర్ధచంద్రంతో అలంకరించబడిన జటాజూటంతో ఉన్న హరి, మెరుస్తున్న మణిపర్వత శిఖరంపై, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, రామభద్రా, ఈ మాటలు చెప్పాడు.
ఏతాం దృశం సమవలమ్బ్య విలాసకాన్తకార్యం కురు క్రమగతం సమయైవ బుద్ధ్యా । నిత్యోదితో ఽసి విమలో ఽసి నిరామయో ఽసి శఙ్కాం పరిత్యజ సుఖీ భవ యో ఽసి సో ఽసి
ఈ దృష్టిని ఆశ్రయించి, ఆనందంగా, యోగ్యమైన పనులను ఒక్కొక్కటిగా జాగ్రత్తగా చేయు. నీవు ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉన్నవాడివి, నిర్మలుడివి, వ్యాధిలేనివాడివి. సందేహాన్ని వదిలిపెట్టి, సంతోషంగా ఉండు. నీవు నీవే.