తమ్ అపృచ్ఛన్ మహాతేజా జ్ఞానజిజ్ఞాసయా స్వతః । భృఙ్గీశః ప్రణతో రామ బద్ధాఞ్జలిర్ ఉమాపతిమ్
జ్ఞానాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షతో, మహా తేజస్సుతో ఉన్న భృంగీశుడు, చేతులు జోడించి వినయంగా ఉమాపతిని అడిగాడు, ఓ రామా.
భగవన్ దేవదేవేశ సర్వజ్ఞ పరమేశ్వర । యద్ అహం పరిపృచ్ఛామి కృపయా తద్ వదాశు మే
ప్రభూ, దేవతలకందరికీ అధిపతివైన పరమేశ్వరా, నేను ఏది అడిగినా దయతో త్వరగా చెప్పండి.
సంసారరచనాం నాథ తరఙ్గతరలామ్ ఇమామ్ । అవలోక్య విముహ్యామి తత్త్వవిశ్రాన్తివర్జితః
నాథా, ఈ సంసార సృష్టి అలల వలె మారుతూ ఉండటాన్ని చూస్తూ, నిజమైన సత్యంలో స్థిరత లేక నేను అయోమయంగా ఉన్నాను.
కమ్ అన్తర్నిశ్చయం కాన్తమ్ ఉరరీకృత్య సుస్థిరమ్ । అస్మిఞ్ జగజ్జీర్ణగృహే తిష్ఠామి విగతజ్వరమ్
ఈ పాడిపోయే లోకమనే ఇల్లు లో, ఏదో మధురమైన, స్థిరమైన అంతర్గత నమ్మకాన్ని హృదయంలో ఉంచుకొని, నేను బాధలేని వాడిగా ఉన్నాను.
సర్వాశ్ శఙ్కాః పరిత్యజ్య ధైర్యమ్ ఆలమ్బ్య శాశ్వతమ్ । మహాత్యాగీ మహాకర్తా మహాభోక్తా భవానఘ
అన్ని సందేహాలు వదిలేసి, శాశ్వతమైన ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి, నీవు పాపరహితుడవై, గొప్ప త్యాగి, గొప్ప కార్యసాధకుడు, గొప్ప అనుభవించేవాడవు.
కిమ్ ఉచ్యతే మహాత్యాగీ మహాభోక్తా కిమ్ ఉచ్యతే । కిమ్ ఉచ్యతే మహాకర్తా సమ్యక్ కథయ మే ప్రభో
ప్రభూ, 'గొప్ప త్యాగి' అంటే ఏమిటి? 'గొప్ప అనుభవించేవాడు' అంటే ఏమిటి? 'గొప్ప కార్యసాధకుడు' అంటే ఏమిటి? నాకు స్పష్టంగా చెప్పు.
ధర్మాధర్మోదయాపాయశఙ్కావిరహితాశయః । యః కరోతి యథాప్రాప్తం మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ధర్మం, అధర్మం కలిగే లేదా పోయే విషయాల్లో ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, ఎదురైన పనులు యథావిధిగా చేసే వాడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
రాగద్వేషౌ సుఖం దుఃఖం ధర్మాధర్మౌ ఫలాఫలే । యః కరోత్య్ అనపేక్ష్యైవ మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఆసక్తి, ద్వేషం, సుఖం, దుఃఖం, ధర్మం, అధర్మం, ఫలితం, ఫలితం కానివి — ఇవేమీ పట్టించుకోకుండా చేసే వాడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
మౌనవాన్ నిరహమ్భావో నిర్మానో ముక్తమత్సరః । యః కరోతి గతోద్వేగం మహాకర్తా స ఉచతే
ఎవరైతే మౌనంగా, అహంకారం లేకుండా, గర్వం లేకుండా, అసూయను విడిచిపెట్టి, మనస్సులో కలవరమేమీ లేకుండా పనులు చేస్తారో, అతడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
శుభాశుభేషు కార్యేషు ధర్మాధర్మకుశఙ్కయా । మతిర్ న లిప్యతే యస్య మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరికి శుభమైనా, అశుభమైనా పనుల్లో ధర్మం, అధర్మం గురించి అనుమానాలు ఉండవో, అతడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
సర్వత్ర విగతస్నేహో యస్ సాక్షివద్ అవస్థితః । నిరిచ్ఛం వర్తతే కార్యే మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైనా అన్ని విషయాల్లో ఆసక్తి లేకుండా, సాక్షిగా ఉండి, పనుల్లో కోరిక లేకుండా వ్యవహరిస్తారో, అతడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
ఉద్వేగానన్దరహితస్ సమయా స్వచ్ఛయేచ్ఛయా । న శోచతే యో నోదేతి మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరికి కలవరమూ, ఆనందమూ లేకుండా, కాలానుసారం, స్వచ్ఛమైన మనసుతో పని చేస్తారో, దుఃఖించకుండా, ఆనందించకుండా ఉంటారో, అతడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
యః కార్యకాలే మతిమాన్ అసంసక్తమనా మునిః । కార్యానురూపవృత్తిస్థో మహాకర్తా స ఉచ్యతే
యెవరైతే పనిచేసే సమయంలో జ్ఞానం కలిగి, మనస్సు ఏ విషయానికీ అంటుకోకుండా, ఆ పనికి తగినట్లు ప్రవర్తిస్తారో, ఆవిడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
స్వభావేనైవ యస్యాన్తస్ సమతాం న జహాతి ధీః । శుభాశుభం హ్య్ ఆచరతో మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరికి సహజంగా, ఏ పని చేసినా, మంచిదైనా చెడ్డదైనా, లోపల సమత్వం ఎప్పుడూ విడిచిపోకుండా ఉంటుందో, ఆవిడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
జన్మస్థితివినాశేషు సోదయాస్తమయేష్వ్ అలమ్ । సమమ్ ఏవ మనో యస్య మహాకర్తా స ఉచ్యతే
ఎవరికి జననం, స్థితి, నాశనం, ఉదయం, సాయంత్రం అన్నీ సమంగా అనిపిస్తాయో, ఆవిడే గొప్ప కార్యసాధకుడు అని అంటారు.
న కిఞ్చన ద్వేష్టి చ యో న కిం చ స్తౌతి యస్ స్వయమ్ । భుఙ్క్తే చ ప్రకృతం సర్వం మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైతే ఏదినీ ద్వేషించరు, ఏదినీ పొగడరు, వచ్చినదాన్ని సహజంగా స్వీకరిస్తారో, ఆవిడే గొప్ప భోగి అని అంటారు.
నాదత్తే ఽప్య్ ఆదదానస్ సన్ నాచరత్య్ ఆచరన్న్ అపి । భుఞ్జానో ఽపి న యో భుఙ్క్తే మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
తీసుకుంటున్నా తీసుకోనట్టుగా, పనులు చేస్తున్నా చేసేవాడికానట్టుగా, తినుతున్నా తిననట్టుగా ఉండేవాడే నిజంగా గొప్ప ఆనందాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
సాక్షివత్ సకలం లోకవ్యవహారమ్ అఖిన్నధీః । యః పశ్యత్య్ అపయాతేచ్ఛం మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ప్రపంచంలోని అన్ని విషయాలను సాక్షిగా చూస్తూ, మనసు ఎలాంటి కలతకూ లోనవకుండా, ఆశలు లేకుండా ఉండేవాడే గొప్ప ఆనందాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
సుఖైర్ దుఃఖైః క్రియాయోగైర్ భావాభావైర్ భ్రమప్రదైః । యస్య నోత్క్రామతి మతిర్ మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
సుఖం, దుఃఖం, పనులు, కలయికలు, ఉండటం, లేకపోవడం, మాయల వల్ల కూడా మనసు కదలని వాడే నిజంగా గొప్ప ఆనందాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
జరామరణమ్ ఆపచ్ చ రాజ్యం దారిద్ర్యమ్ ఏవ చ । రమ్యమ్ ఏవేతి యో వేత్తి మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
వృద్ధాప్యం, మరణం, రాజ్యం, దారిద్ర్యం, ఆనందం ఇవన్నీ ఒకటే అని తెలిసినవాడే నిజంగా గొప్ప ఆనందాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
మహాన్తి సుఖదుఃఖాని యః పయాంసీవ సాగరః । సమస్ సముపగృహ్ణాతి మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైతే మహత్తరమైన సుఖాలు, దుఃఖాలను సముద్రం నదులను ఎలా స్వీకరిస్తుందో అలా సమంగా స్వీకరిస్తారో, వారు నిజమైన మహాభోక్త అని పిలవబడతారు.
అహింసా సమతా తుష్టిశ్ చన్ద్రబిమ్బాద్ ఇవాంశవః । నాపయాన్త్య్ అనిశం యస్మాన్ మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరిలో అహింస, సమత్వం, సంతృప్తి ఎప్పుడూ చంద్రుని కిరణాలు చంద్రబింబాన్ని వదల్లేదని వదలవో, వారు మహాభోక్త అని అంటారు.
కట్వ్ అమ్బ్లం లవణం తిక్తమ్ అమృష్టం మృష్టమ్ ఉత్తమమ్ । అధమం యో ఽత్తి సామ్యేన మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎవరైతే చేదు, పులుపు, ఉప్పు, కారం, మిశ్రమం, శుద్ధమైనది, ఉత్తమమైనది, నీచమైనదీ అన్నీ సమభావంతో తింటారో, వారు మహాభోక్త అని పిలవబడతారు.
సరసం నీరసం చైవ సురతం విరతం తథా । యః పశ్యతి సమస్ సోమ్యో మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
రసమైనది, రసలేనిది, ఆనందదాయకమైనది, విరక్తమైనదీ అన్నింటినీ సమదృష్టితో చూస్తారో వారు మహాభోక్త అని అంటారు.
క్షారే ఖణ్డప్రకారే చ శుభే వాప్య్ అశుభే తథా । సమతా సుస్థితా యస్య మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఎదుట మంచి లేదా చెడు ఏదైనా ఎదురైనా, తన మనస్సు సమంగా నిలిపే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ఇదం భోజ్యమ్ అభోజ్యం చేత్య్ ఏవం త్యక్త్వా వికల్పితమ్ । గతాభిలాషం యో భుఙ్క్తే మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
ఇది తినదగినది, ఇది తినదగదు అని భేదభావం వదిలిపెట్టి, ఆశ లేకుండా అనుభవించే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ఆపదం సమ్పదం మోహమ్ ఆనన్దమ్ అవరం వరమ్ । యో భుఙ్క్తే సమయా బుద్ధ్యా మహాభోక్తా స ఉచ్యతే
అపజయం, విజయము, మాయ, ఆనందం, చెడు, మంచి — ఇవన్నీ సమబుద్ధితో అనుభవించే వాడిని గొప్ప అనుభవశీలుడు అంటారు.
ధర్మాధర్మౌ సుఖం దుఃఖం చిన్తా మరణజన్మనీ । ధియా యేనేతి సన్త్యక్తం మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ధర్మం, అధర్మం, సుఖం, దుఃఖం, ఆందోళన, మరణం, జననం — ఇవన్నీ జ్ఞానంతో వదిలిపెట్టిన వాడిని గొప్ప త్యాగి అంటారు.
సర్వేచ్ఛాస్ సకలాశ్ శఙ్కాస్ సర్వేహాస్ సర్వనిశ్చయాః । ధియా యేన పరిత్యక్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే అన్ని కోరికలు, అనుమానాలు, ఆనందాలు, నిశ్చయాలు—all ఇవన్నీ తన బుద్ధితో పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, ఆతనే నిజమైన మహాత్యాగి.
దేహస్య మనసో బుద్ధేర్ ఇన్ద్రియాణాం జగత్స్థితేః । నూనం యేనోజ్ఝితా సత్తా మహాత్యాగీ స ఉచ్యతే
ఎవరైతే శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, ఈ లోకంలో ఉన్నతత్వం అన్న భావనను పూర్తిగా వదిలిపెడతారో, వాడే మహాత్యాగి.