సలిలవ్యతిరేకేణ తరఙ్గో యేన భావితః । తరఙ్గబుద్ధిర్ ఏవైకా స్థితా తస్య న వారిధీః
నీటిని వదిలి అలను ఎవడు ఊహిస్తాడో, అతనికి అల అనే భావన మాత్రమే మిగిలిపోతుంది, సముద్రం కాదు.
సలిలావ్యతిరేకేణ తరఙ్గో యేన భావ్యతే । అమ్బుసామాన్యసమ్బుద్ధిర్ నిర్వికల్పస్ స ఉచ్యతే
నీటిని పక్కన పెట్టి అలను ఎవడు ఊహిస్తాడో, అతనికి అల మాత్రమే తెలుసు; కానీ నీటి సాధారణ స్వరూపాన్ని గ్రహించినవాడిని వికల్పాలు లేనివాడని అంటారు.
కనకావ్యతిరేకేణ కేయూరం యేన భావ్యతే । కనకైకమహాబుద్ధిర్ నిర్వికల్పస్ స ఉచ్యతే
బంగారం కాకుండా కేవలం కంకణాన్ని మాత్రమే మనసులో ఉంచినవాడు కంకణాన్ని మాత్రమే గుర్తిస్తాడు. కానీ బంగారం ఒక్కటే అన్న భావనలో లీనమై ఉన్నవాడిని తేడాలు లేని వాడు అంటారు.
పావకవ్యతిరేకేణ జ్వాలాలీ యేన భావ్యతే । తస్యాగ్నిబుద్ధిర్ గలతి జ్వాలాధీర్ ఏవ తిష్ఠతి
అగ్ని కాకుండా కేవలం జ్వాలలను మాత్రమే మనసులో ఉంచినవాడికి అగ్ని అనే భావన మాయమైపోతుంది, జ్వాలలే మిగిలిపోతాయి.
జ్వాలాజాలేన లోలేన రఞ్జితా సా తథా స్థితిః । తామ్ ఏవాస్థాం సమాధత్తే తద్గతా వ్యాకులా మతిః
అలా చలించిపోయిన జ్వాలల సమూహంలో మనస్సు లీనమైతే, ఆ స్థితి అలానే నిలుస్తుంది. దానిలో మునిగిపోయిన మనస్సు కలవరపడుతుంది.
పావకావ్యతిరేకేణ జ్వాలాలీ యేన భావ్యతే । తస్యాగ్నిబుద్ధిర్ ఏవాస్తి నిర్వికల్పస్ స ఉచ్యతే
అగ్ని కాకుండా కేవలం జ్వాలలను మాత్రమే మనసులో ఉంచినవాడికి అగ్ని అనే భావనే మిగిలిపోతుంది. అలాంటి వాడిని తేడాలు లేని వాడు అంటారు.
యో నిర్వికల్పస్ స మహాన్ స సఙ్క్షీణమనా మునిః । ప్రాప్తవ్యం తేన సమ్ప్రాప్తం నాసౌ మజ్జతి వస్తుషు
యవ్వనపు కల్పనలు లేని వాడు గొప్పవాడు; అతని మనస్సు తగ్గిపోయింది, అతడు ముని. పొందవలసినది అతడు ఇప్పటికే పొందాడు; అతడు వస్తువులలో మునిగిపోడు.
నానాతామ్ అఖిలాం త్యక్త్వా శుద్ధచిన్మాత్రకోటరే । సంవేదనవినిర్ముక్తం సంవిత్త్యంశో భవానఘ
అన్ని భేదాలను వదిలి, పవిత్రమైన చైతన్యపు అంతరంలో, నీవు కేవలం అవగాహనలో భాగంగా ఉన్నావు, ఏ అనుభూతి కూడా నిన్ను తాకదు, పాపరహితుడా.
స్వయమ్ ఆత్మాత్మనైవాశు శక్తిం సఙ్కల్పనామికామ్ । యదా కరోతి స్ఫురితాం స్పన్దశక్తిమ్ ఇవానిలః
మనస్సు తన శక్తిని, అంటే ఊహ అనే శక్తిని, తానే త్వరగా ప్రేరేపించినప్పుడు, అది గాలి తన కదలిక శక్తిని ప్రేరేపించినట్టు ఉంటుంది.
తదా పృథగ్ ఇవాభాసం సఙ్కల్పకలనామయమ్ । మనో భవతి విశ్వాత్మ భావయత్య్ ఆకృతిం స్వయమ్
అప్పుడు వేరుగా కనిపించే, ఊహా, ఆలోచనలతో కూడిన మనస్సు, ఈ విశ్వానికి ఆత్మగా మారి, తానే తాను రూపాలను సృష్టిస్తుంది.
తత్ సఙ్కల్పాత్మకం చేతో యథేదమ్ అఖిలం జగత్ । సఙ్కల్పయతి సఙ్కల్పి తథైవ భవతి క్షణాత్
మనసు ఊహలతో కూడినదిగా ఉండి, ఈ మొత్తం లోకాన్ని ఊహించుకుంటుంది. ఊహించేవాడు ఏదైనా ఊహిస్తే, అది వెంటనే అలా మారిపోతుంది.
కీటత్వమ్ అబ్జజత్వం చ మేరుత్వమ్ అణుతాం తథా । మనో యాతమ్ అహఙ్కారబుద్ధిచిత్తాదినామకమ్
మనస్సు సొంతంగా పురుగు, పద్మంలో పుట్టినదీ, మెరుపర్వతమో, అణువో అవుతుంది. అప్పుడు అది అహంకారం, బుద్ధి, మనస్సు అనే పేర్లతో పిలవబడుతుంది.
స్వసఙ్కల్పాద్ విరిఞ్చిత్వమ్ ఏత్య చేతో జగత్స్థితిమ్ । తనోతి తస్యాం తదను నానాతాం గచ్ఛతి స్వయమ్
తన ఊహ వల్ల మనస్సు బ్రహ్మగా మారి, లోకాన్ని సృష్టించి వ్యాపింపజేస్తుంది. ఆ లోకంలో అది తానే ఎన్నో రూపాల్లో కలిసిపోదు.
సఙ్కల్పమయమ్ ఏవేదం జగద్ ఆభోగి దృశ్యతే । న సత్యం న చ మిథ్యైవ స్వప్నజాలమ్ ఇవోత్థితమ్
ఈ లోకం మొత్తం ఊహతోనే కనిపిస్తుంది, ఓ అనుభవించేవాడా! ఇది నిజమైనదీ కాదు, పూర్తిగా అబద్ధమైనదీ కాదు; కలల మాయాజాలంలా ఉద్భవించింది.
జన్తోర్ యథా మనోరాజ్యం వివిధారమ్భభాసురమ్ । బ్రాహ్మం తథేదం వితతం మనోరాజ్యం విజృమ్భతే
ప్రాణిలో మనస్సు కల్పించే ఊహా లోకం ఎలా అనేక విధాలుగా ప్రకాశిస్తుందో, అదే విధంగా ఈ దైవిక ఊహా లోకమూ విస్తరించి వెలుగుతుంది.
యథా న వితథస్ స్వప్నః ప్రతిభాసాన్ న చాపి సన్ । తథా బ్రాహ్మం మనోరాజ్యం జగన్ నాసన్ న సన్ మునే
ఒక కల నిజంగా లేదు అనలేము, ఉంది అనలేము; అలాగే, ఓ మునీంద్రా, ఈ దైవిక ఊహా లోకమైన జగత్తూ పూర్తిగా లేదు అనలేము, ఉంది అనలేము.
మిథ్యావభాసమాత్రం హి యద్ ఇదం ఘనతాం గతమ్ । యథాభూతార్థభావిత్వాత్ తద్ ఏతత్ ప్రవిలీయతే
ఇది కేవలం భ్రమలా కనిపించినా, గట్టిగా ఉన్నదిగా అనిపిస్తుంది. కానీ, వాస్తవ స్వరూపాన్ని మనసులో తడుముకుంటే, ఇది అంతా కరిగిపోతుంది.
పరమార్థేన దృష్టం చేత్ తద్ ఇదం నైవ కిఞ్చన । దృష్టం త్వ్ అపరమార్థేన ప్రయాతి శతశాఖతామ్
నిజమైన పరమార్థ దృష్టితో చూస్తే, ఇది అసలు ఏమీ కాదు. కాని, పరమార్థాన్ని పక్కనబెట్టి చూస్తే, ఇది వందలా విభిన్న రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
లహర్యూర్మితరఙ్గామ్బుకలనార్హం పరిస్ఫురన్ । యథామ్బుధిర్ వపుర్ ధత్తే స్వభావేన తథా విభుః
ఎలా సముద్రం తన సహజ స్వభావంతో అలలు, ఉప్పెనలు, తుఫానులు తాను తానే ప్రదర్శించునో, అలాగే పరమాత్మ కూడా తన సహజ స్వరూపంతో అనేక రూపాలను ప్రదర్శిస్తాడు.
కుర్వన్ కర్మసహస్రాణి కర్తా చిత్స్పన్దనాద్ ఋతే । నాపూర్వం కురుతే కిఞ్చిత్ కశ్చిద్ భేదమ్ అతస్ త్యజ
వెయ్యి పనులు చేసినా, ఆచేతవాడు చైతన్యపు కదలిక లేకుండా ఏ కొత్తదీ చేయడు. అందువల్ల, ఏవైనా భేదాలున్నాయన్న భావనను వదిలిపెట్టు.
పశ్యఞ్ ఛృణ్వన్ స్పృశఞ్ జిఘ్రన్ వదన్ వ్యవహరన్ స్వపన్ । నాపూర్వం కురుతే కిఞ్చిత్ సత్యమ్ ఇత్య్ ఏవ భావయ
చూసినా, వినినా, తాకినా, వాసన పూసినా, మాట్లాడినా, వ్యవహరించినా, కలలు కనినా — ఏ కొత్తదీ జరుగదు. ఇదే నిజమని నీవు గ్రహించు.
యద్ యత్ కరోషి తత్ తత్త్వం చిన్మాత్రమ్ అమలం తతమ్ । బ్రహ్మ ప్రబృంహితాకారం తస్మాద్ అన్యన్ న విద్యతే
నీవు చేసే ప్రతి పని కూడా పరమ సత్యమే — అది నిర్మలమైన చైతన్యమే, అన్నింటినీ వ్యాపించినది. బ్రహ్మం అనేక రూపాలతో ఉన్నది; దాని కంటే వేరే ఏదీ లేదు.
పదార్థజాతే సర్వస్మిన్ సంవిత్సారతయా స్థితే । సంవిద్ ఏవేదమ్ అఖిలం జగన్ నాన్యాస్తి కల్పనా
ప్రపంచంలోని ప్రతి వస్తువూ చైతన్య స్వరూపంగా నిలిచినపుడు, ఈ మొత్తం జగత్తు చైతన్యమే తప్ప వేరే ఏదీ లేదు; వేరే ఊహా కూడా లేదు.
సంవిత్స్ఫురణమాత్రే ఽస్మిఞ్ జగజ్జాలకనామని । ఇదమ్ అన్యద్ ఇదం చాన్యద్ ఇతి మిథ్యాగ్రహః కుతః
ఈ చైతన్య కాంతిలో, దీనిని జగత్తు అల్లిక అంటారు, 'ఇది వేరు, అది వేరు' అనే తప్పుడు భావన ఎలా కలుగుతుంది?
సమ్భవాద్ అఖిలాకారేణైకస్యా ఏవ సంవిదః । సంవేద్యమ్ అపి నాస్త్య్ ఏవ బన్ధమోక్షావ్ అతః కుతః
అన్ని రూపాలలో ఒక్కటే చైతన్యం ఉన్నప్పుడు, తెలిసేదీ నిజంగా లేదు; అప్పుడు బంధం, మోక్షం అనే భావాలు ఎలా వస్తాయి?
మోక్షో ఽయమ్ ఏష ఖలు బన్ధ ఇతి ప్రసహ్య చిన్తా నిరస్య సకలా వికలాభిమానః । మౌనీ వశీ విగతమానమదో మహాత్మా కుర్వన్ స్వకార్యమ్ అనహఙ్కృతిర్ ఏవ తిష్ఠ
‘ఇది మోక్షం, ఇదే బంధం’ అని అన్ని రకాల ఆలోచనలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, భేద భావనను తొలగించి, నిశ్శబ్దంగా, మనస్సు నిగ్రహంతో, అహంకారం లేకుండా, గొప్ప మనసుతో, నీ పని నీవు అహంభావం లేకుండా చేయు.
మహాకర్తా మహాభోక్తా మహాత్యాగీ భవానఘ । సర్వాశ్ శఙ్కాః పరిత్యజ్య ధైర్యమ్ ఆలమ్బ్య శాశ్వతమ్
ఓ పాపరహితుడా! నీవు గొప్ప కార్యసాధకుడిగా, గొప్ప అనుభవించేవాడిగా, గొప్ప త్యాగి గా ఉండాలి. అన్ని సందేహాలను విడిచిపెట్టి, శాశ్వతమైన ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించు.
కిమ్ ఉచ్యతే మహాకర్తా మహాత్యాగీ కిమ్ ఉచ్యతే । కిమ్ ఉచ్యతే మహాభోక్తా సమ్యక్ కథయ మే ప్రభో
ప్రభూ! 'గొప్ప కార్యసాధకుడు' అంటే ఏమిటి? 'గొప్ప త్యాగి' అంటే ఏమిటి? 'గొప్ప అనుభవించేవాడు' అంటే ఏమిటి? దయచేసి నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి.
ఏతద్ వ్రతత్రయం రామ పురా చన్ద్రార్ధమౌలినా । భృఙ్గీశాయోత్తమం ప్రోక్తం యేనాసౌ విజ్వరస్ స్థితః
రామా! ఈ మూడు వ్రతాలను, చంద్రకళను మస్తకంపై ధరించిన ప్రభువు, భృంగికి పుర్వం చెప్పాడు. వాటి వలన ఆయన అన్ని వ్యాకులతల నుండి విముక్తుడయ్యాడు.
సుమేరోర్ ఉత్తరే శృఙ్గే పూర్వం శశికలాధరః । అతిష్ఠద్ అగ్నిసఙ్కాశే సమగ్రపరివారవాన్
సుమేరు పర్వతం ఉత్తర శిఖరంపై, చంద్రకళను ధరించిన ప్రభువు, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, తన సంపూర్ణ కుటుంబంతో కూడి అక్కడ నివసించేవాడు.