అచేత్యచిత్స్వరూపాత్మా యత్ర యత్రైష తిష్ఠతి । తత్ర తత్రాస్య దృశ్యశ్రీస్ సముదేత్య్ అప్య్ అణూదరే
చైతన్యమూ, జడత్వమూ కలిసిన ఆ పరమాత్మ ఎక్కడ ఉన్నా, అక్కడ కనిపించే జగత్తు మహిమ కూడా ఉద్భవిస్తుంది—even చిన్న అణువులోనూ.
తస్మాద్ అస్తి జగద్ దృశ్యం తత్ ప్రమృష్టమ్ ఇదం మయా । త్యక్తం తపోధ్యానజపైర్ ఇతి కాఞ్చికతృప్తివత్
అందువల్ల ఈ కనిపించే జగత్తు ఉంది. అయినా నేను దీన్ని తపస్సు, ధ్యానం, జపంతో శుద్ధి చేసి వదిలేశాను. అద్దాన్ని మెరిపించిన తరువాత సంతృప్తి పొందినట్టు.
యది నామ జగద్ దృశ్యమ్ అస్తి తత్ ప్రతిబిమ్బతి । పరమాణూదరే ఽప్య్ అస్మింశ్ చిదాదర్శే న సంశయః
ఈ కనిపించే లోకం నిజంగా ఉన్నా, అది చైతన్యమనే అద్దంలో, ఎంత చిన్న అణువులోనైనా ప్రతిబింబించక తప్పదు.
యత్ర తత్ర స్థితం రామ యథాదర్శే ప్రబిమ్బతి । అద్రిద్యూర్వీనదీశాది చిదాదర్శే తథైవ హి
ఓ రామా, అది ఎక్కడ ఉన్నా, అద్దంలో బింబించినట్లు, పర్వతాలు, భూమి, నదులు మొదలైనవి కూడా చైతన్యమనే అద్దంలో అంతే స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
తతస్ తత్ర పునర్ దుఃఖం జరా మరణజన్మనీ । భావాభావగ్రహోత్సర్గాస్ స్థూలసూక్ష్మచలాచలాః
అక్కడ మళ్లీ బాధ, వృద్ధాప్యం, మరణం, జననం, ఉండడమూ లేకపోవడమూ, పట్టుకోవడం వదిలిపెట్టడం, స్థూలమైనవి, సూక్ష్మమైనవి, కదిలే, నిలిచిపోయినవీ కలుగుతూనే ఉంటాయి.
ఇదం ప్రమార్జితం దృశ్యం మయా నాత్రాహమ్ ఆస్థితః । ఏతద్ ఏవాక్షయం బీజం సమాధౌ సంసృతిస్మృతేః
ఈ కనిపించే ప్రపంచాన్ని నేను శుభ్రం చేసుకున్నాను; ఇందులో నేను లేను. అయినా ఇదే సమాధిలో సంసారాన్ని గుర్తు చేసుకునే అక్షయమైన విత్తనం.
సతి త్వ్ అస్మిఞ్ జగద్దృశ్యే నిర్వికల్పసమాధినా । న చాక్షయసుషుప్తత్వం తుర్యం వాప్య్ ఉపపద్యతే
ఈ లోకాన్ని మనం చూస్తున్నప్పుడు, ఆ నిత్యమైన గాఢ నిద్ర స్థితి గానీ, తురీయ స్థితి గానీ, ఆలోచనలేని సమాధి గానీ కలగవు.
వ్యుత్థానే హి సమాధీనాం సుషుప్తాన్త ఇవాఖిలమ్ । జగద్దుఃఖమ్ ఇదం భాతి యథాస్థితమ్ అఖణ్డితమ్
మనస్సు సమాధి నుండి బయటపడినప్పుడు, ఈ లోకం అంతా, గాఢ నిద్ర చివర్లో కనిపించేదిలా, ఎటూ ఆగని బాధగా కనిపిస్తుంది.
ప్రాప్తం భవతి హే రామ తత్ కిం నామ సమాధిభిః । భూయో ఽనర్థనిపాతే హి క్షణసామ్యే ఽపి కిం సుఖమ్
ఓ రామా, ఆ స్థితిని సాధించిన తర్వాత, సమాధులకు ఇంకెందుకు అవసరం? ఎందుకంటే, మళ్లీ కష్టాలు వచ్చినప్పుడు, క్షణకాల సమానత్వం ఉన్నా, నిజమైన ఆనందం ఉండదు.
యది వాపి సమాధానే నిర్వికల్పే స్థితిం వ్రజేత్ । తద్ అక్షయసుషుప్తాభం తన్ మన్యే నామలం పదమ్
లేకపోతే, ఎవరైనా ఆలోచనలేని సమాధి స్థితిని చేరితే, దాన్ని నేను మలినం లేని, నిత్యమైన గాఢ నిద్రలాంటి పరమ స్థితిగా భావిస్తాను.
ప్రాప్యతే సతి దృశ్యే ఽస్మిన్ న చ తన్ నామ కేనచిత్ । యత్ర తత్ర కిలాయాతి చిత్తభ్రాన్త్యా జగద్భ్రమః
ఈ దృష్టి ఉన్నప్పుడు, ఆ స్థితిని ఎవ్వరూ పొందలేరు. మనస్సు మాయ వల్ల ఎక్కడైనా ఈ లోక భ్రమ కలుగుతుంది.
ద్రష్టాథ యది పాషాణరూపతాం భావయన్ బలాత్ । కిలాస్తే తత్ తదన్తే ఽపి భూయో ఽస్యోదేతి దృశ్యతా
దృష్టికర్త బలవంతంగా తనను రాయి లాంటి స్థితిలో నిలిపినా, ఆ స్థితి చివరికి మళ్లీ ఈ లోకాన్ని చూసే భావన వస్తుంది.
న చ పాషాణతాతుల్యా నిర్వికల్పసమాధయః । కేషాఞ్చిత్ స్థితిమ్ ఆయాన్తి సర్వైర్ ఇత్య్ అనుభూయతే
కొంతమందికి ఆలోచనలేని సమాధి రాయి లాంటి స్థితికి చేరదని, అందరికీ అనుభవంలోకి వస్తుంది.
న చ పాషాణతాతుల్యా రూఢిం యాతాస్ సమాధయః । భవన్త్య్ అగ్ర్యం పదం శాన్తం చిద్రూపమ్ అజమ్ అవ్యయమ్
రాయి లాంటి సమాధులు పరిపక్వతకు చేరవు; అవి శాంతమైన, ఉత్తమమైన, జన్మలేని, మారని, చైతన్య స్వరూపమైన స్థితిగా మారుతాయి.
తస్మాద్ యదీదం సద్ దృశ్యం తన్ న శామ్యేత్ కదాచన । శామ్యేత్ తపోజపధ్యానైర్ దృఢమ్ ఇత్య్ అజ్ఞకల్పనా
కాబట్టి, ఈ జగత్తు నిజంగా ఉన్నదైతే, అది ఎప్పుడూ అంతమవ్వదు. తపస్సు, జపం, ధ్యానం వంటివాటితో దీన్ని పూర్తిగా నశింపజేయవచ్చని అనుకోవడం, అవివేకుల ఊహ మాత్రమే.
ఆలీనవల్లరీరూపం యథా పద్మాక్షకోటరే । ఆస్తే కమలినీబీజం తథా ద్రష్టరి దృశ్యధీః
పూవు కండలో పద్మబీజం ఎలా దాగి ఉంటుందో, అలాగే చూసేవాడిలో ఈ జగత్తును చూసే భావన దాగి ఉంటుంది.
యథా రసః పదార్థేషు యథా తైలం తిలాదిషు । కుసుమేషు యథామోదస్ తథా ద్రష్టరి దృశ్యధీః
వస్తువుల్లో రుచి ఎలా ఉంటుందో, నువ్వులు మొదలైన విత్తనాల్లో నూనె ఎలా దాగి ఉంటుందో, పువ్వుల్లో పరిమళం ఎలా ఉంటుందో, అలాగే చూసేవాడిలోనే జగత్తును చూసే భావన ఉంటుంది.
యత్ర యత్ర స్థితస్యాపి కర్పూరాదేస్ సుగన్ధతా । యథోదేతి తథా దృశ్యం చిద్ధాతోర్ ఉదరే జగత్
కర్పూరం లాంటి ద్రవ్యాలు ఎక్కడ పెట్టినా, అక్కడ వాటి వాసన ఎలా వ్యాపించునో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా చైతన్యమయమైన మనస్సులోనే ఉద్భవిస్తుంది.
యథా చాత్ర తవ స్వప్నసఙ్కల్పశ్ చిత్తరాజ్యధీః । స్వానుభూత్యైవ దృష్టాన్తస్ తస్మాద్ ధృద్య్ అస్తి దృశ్యభూః
ఇక్కడ నీ కల, ఊహ, మనస్సులో రాజ్యం అన్న భావన—all ఇవన్నీ నీవు నీ అనుభవంలోనే తెలుసుకుంటావు. అలాగే, ఈ లోకంలో కనిపించే ప్రతిదీ మన హృదయంలోనే ఉంది.
తస్మాచ్ చిత్తవికల్పస్థః పిశాచో బాలకం యథా । వినిహన్త్య్ ఏవమ్ ఏషాన్తర్ ద్రష్టారం దృశ్యరూపికా
అందువల్ల, మనస్సులో ఊహించుకున్న పిశాచం ఒక చిన్నపిల్లవాడిని నాశనం చేయగలిగినట్లే, మనలో కనిపించే ఈ రూపం కూడా మనను, అంటే దర్శించేవాడిని, నాశనం చేస్తుంది.
యథాఙ్కురో ఽన్తర్ బీజస్య సంస్థితో దేశకాలతః । కరోతి భాసురం దేహం తనోత్య్ ఏవం హి దృశ్యధీః
ఎలా విత్తనంలో ఉన్న మొక్క తగిన సమయం, స్థలంలో ప్రకాశవంతమైన శరీరాన్ని పెంచుతుందో, అలాగే మనకు కనిపించే ఈ భావన కూడా అంతర్గతంగా విస్తరిస్తుంది.
ద్రవ్యస్య హృద్య్ ఏవ చమత్కృతిర్ యథా సదోదితాస్త్య్ అస్తమయోజ్ఝితోదరే । ద్రవ్యస్య చిన్మాత్రశరీరిణస్ తథా స్వభావభూతాస్త్య్ ఉదరే జగత్స్థితిః
ఎలా పదార్థం యొక్క ఆశ్చర్యం మన హృదయంలో ఎప్పుడూ ఉద్భవిస్తుందో, అంతేలా, చైతన్యమే శరీరంగా ఉన్నవారి హృదయంలో ఈ జగత్తు యొక్క ఉనికీ సహజంగా ఉంటుంది.
ఇదమ్ ఆకాశజాఖ్యానం శృణు శ్రవణభూషణమ్ । ఉత్పత్త్యాఖ్యం ప్రకరణం యేన రాఘవ బుధ్యసే
ఈ ఆకాశజుని కథను విను, ఇది చెవులకు అలంకారం వంటిది. ఇది ఉత్పత్తి అనే భాగం, దీని ద్వారా, రాఘవా, నీవు అర్థం చేసుకోగలవు.
అస్తీహాకాశజో నామ ద్విజః పరమధార్మికః । ధ్యానైకనిష్ఠస్ సతతం ప్రజానాం చ హితే రతః
ఒక ఆకాశజుడు అనే ద్విజుడు ఉండేవాడు. అతడు అత్యంత ధార్మికుడు, ఎప్పుడూ ధ్యానంలో నిమగ్నుడై, ఎల్లప్పుడూ ప్రజల మేలుకోసమే తపించేవాడు.
స చిరం జీవతి యదా తదా మృత్యుర్ అచిన్తయత్ । సర్వాణ్య్ ఏవ క్రమేణాహం భూతాన్య్ అద్మి కిలాక్షయః
అతడు చాలా కాలం జీవించినప్పుడు, మరణం ఇలా ఆలోచించింది: 'నేను అన్నీ జీవులను క్రమంగా మింగేస్తూ ఉంటాను, ఎందుకంటే నేను ఎప్పటికీ తరుగని వాడిని.'
ఏవమ్ ఆకాశజం విప్రం న కస్మాద్ భక్షయామ్య్ అహమ్ । అత్ర మే కుణ్ఠితా శక్తిః ఖడ్గధారా యథోపలే
అయితే, ఈ ఆకాశజుడు అనే బ్రాహ్మణుడిని నేను ఎందుకు మింగలేకపోతున్నాను? ఈ విషయంలో నా శక్తి బలహీనమైపోయింది, అది రాయి మీద కత్తి పదును మాదిరిగా ఉంది.
ఇతి సఞ్చిన్త్య తం హన్తుమ్ అగచ్ఛత్ తత్పురం తదా । త్యజన్త్య్ ఉద్యమమ్ ఉద్యుక్తా న కదాచన కేచన
ఇలా ఆలోచించి, మృత్యువు అతన్ని సంహరించడానికి ఆ పట్టణానికి వెళ్లింది. కానీ నిజంగా ధైర్యంగా ఉన్నవారు ఎప్పుడూ తమ ప్రయత్నాన్ని వదిలిపెట్టరు.
తతస్ తత్సదనం యావన్ మృత్యుః ప్రవిశతి స్వయమ్ । తావద్ ఏనం దహత్య్ అగ్నిః కల్పాన్తజ్వలనోపమః
ఆ తరువాత, మృత్యువు ఆ ఇంట్లోకి అడుగు పెట్టిన వెంటనే, యుగాంతంలో ఎగిసిపడే అగ్నిలా ఒక పెద్ద మంట అతన్ని కాల్చేసింది.
అగ్నిజ్వాలామహాజాలం విదార్యాన్తర్గతో ఽప్య్ అసౌ । ద్విజం దృష్ట్వా సమాదాతుం హస్తేనైచ్ఛత్ ప్రయత్నతః
ఆ అగ్నిజ్వాలల జాలాన్ని చీల్చుకుని లోపలికి వెళ్లినా, మృత్యువు ఆ బ్రాహ్మణుడిని పట్టుకోవడానికి ఎంతో శ్రమతో తన చేతిని చాపాడు.
న చాశకత్ పురో దృష్టమ్ అపి హస్తశతైర్ ద్విజమ్ । బలవాన్ అప్య్ అవష్టబ్ధుం సఙ్కల్పపురుషం యథా
కన్నెదుటే బ్రాహ్మణుడు కనిపించినా, మృత్యువు వంద చేతులతో పట్టుకోవడంలో విఫలమయ్యాడు. ఎందుకంటే, బలమైనవారు అయినా దృఢ సంకల్పంతో ఉన్నవారిని అదుపు చేయలేరు.