ఘటాదిషు ప్రణష్టేషు యథాకాశమ్ అఖణ్డితమ్ । తథా దేహేషు నష్టేషు దేహీ నిత్యమ్ అలోపకః
ఒక గడ్డు లేదా పాత్రలు పగిలిపోతే, అందులో ఉన్న ఆకాశం ఏమీ మారదు కదా? అలాగే, శరీరాలు నశించినా, ఆ శరీరధారి అయిన ఆత్మ ఎప్పుడూ ఏమీ కలవదు, ఎప్పుడూ అలాగే ఉంటుంది.
శుద్ధచిన్మాత్ర ఆత్మాయమ్ ఆకాశాద్ అప్య్ అణోర్ అణుః । స్వానుభూత్యంశమాత్రం హి ఖవద్ రామ న నశ్యతి
ఈ ఆత్మ అనగా స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే, అది ఆకాశం కన్నా కూడా సూక్ష్మంగా ఉంటుంది. రామా! అది తన అనుభూతిలో కొంత భాగం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది, ఆకాశంలా అది ఎప్పుడూ నశించదు.
న జాయతే న మ్రియతే క్వచిత్ కిఞ్చిత్ కదాచన । జగద్వివర్తరూపేణ కేవలం బ్రహ్మ జృమ్భతే
ఆత్మ ఎక్కడా, ఎప్పుడూ పుట్టదు, మరణించదు. ఈ జగత్తు అనేకంగా కనిపించినా, నిజానికి బ్రహ్మమే అన్ని రూపాల్లో వ్యాపించి ఉంది.
సర్వమ్ ఏకమ్ ఇదం శాన్తమ్ ఆదిమధ్యాన్తవర్జితమ్ । భావాభావవినిర్ముక్తమ్ ఇతి మత్వా సుఖీ భవ
ఈ సమస్తం ఒక్కటే, శాంతంగా ఉంది, దీనికి ఆది, మధ్య, అంతం లేవు. ఇది ఉనికి, లేనిపోవు రెండింటి నుండీ బయట ఉంది. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకుని సంతోషంగా ఉండు.
సర్వాపదాం నిలయమ్ అధ్రువమ్ అస్వతన్త్రమ్ ఆసన్నపాతమ్ అవివేకమ్ అసారమ్ అజ్ఞమ్ । బోధాద్ అహఙ్కృతిపదం సకలం విముచ్య శేషే సుబద్ధపద ఉత్తమతాం ప్రయాసి
అస్థిరంగా, బలహీనంగా, ఎప్పుడైనా కూలిపోవచ్చునన్న భయంతో, వివేకం లేకుండా, అసత్యంగా, అజ్ఞానంగా ఉండే అన్ని దుఃఖాల మూలమైన అహంకారాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, నీవు నిలకడగా ఉన్న ఉత్తమ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండాలి.
పరస్మాద్ బ్రహ్మణః పూర్వం మనః ప్రథమమ్ ఉత్థితమ్ । మననాత్మకమ్ ఆభోగి తత్స్థమ్ ఏవ స్థితిం గతమ్
పరబ్రహ్మం కన్నా ముందుగా మనస్సు ఆవిర్భవించింది. అది ఆలోచనల స్వభావంతో అనుభూతులను అనుభవించి, మళ్లీ అదే స్థితిలో లీనమైంది.
పుష్పకోశ ఇవామోదో మహోర్మిర్ ఇవ సాగరే । రశ్మిజాలమ్ ఇవాదిత్యే మనో బ్రహ్మణి రాఘవ
పుష్పపు ముక్కులో పరిమళం ఉన్నట్టు, సముద్రంలో పెద్ద అల వచ్చినట్టు, సూర్యంలో కిరణాల వలయంలా, రాఘవా, మనస్సు బ్రహ్మంలో అలా ఉంటుంది.
తస్యాదృశ్యాత్మతత్త్వస్య విస్మృత్యైవ గతం స్థితిమ్ । నాన్యయుక్త్యా గతం రామ జాతం రజ్జుభుజఙ్గవత్
దాని అసలైన స్వరూపం కనిపించదు కాబట్టి, దాన్ని మర్చిపోతే ఆ స్థితి పోతుంది. వేరే ఏ విధానంతో కాదు, రామా, పాము అని తలచిన కయ్యూరి తాడును మర్చిపోతే ఎలా ఉంటుందో అలాగే.
ఆదిత్యవ్యతిరేకేణ యో భావయతి రాఘవ । రశ్మిజాలమ్ ఇదం హ్య్ ఏతత్ తస్యాన్యద్ ఇవ భాస్వతః
రాఘవా, ఎవరైనా ఈ కిరణాల వలయాన్ని సూర్యుని నుండి వేరుగా ఊహిస్తే, అది సూర్యుడికి భిన్నమైనదిగా కనిపిస్తుంది.
కనకవ్యతిరేకేణ కేయూరం యేన భావితమ్ । కేయూరమ్ ఏవ తత్ తస్య న తస్య కనకం హి తత్
బంగారం నుండి వేరుగా కంకణాన్ని ఎవడు ఊహిస్తాడో, అతనికి అది కేవలం కంకణమే, బంగారం కాదు.
సలిలవ్యతిరేకేణ తరఙ్గో యేన భావితః । తరఙ్గబుద్ధిర్ ఏవైకా స్థితా తస్య న వారిధీః
నీటిని వదిలి అలను ఎవడు ఊహిస్తాడో, అతనికి అల అనే భావన మాత్రమే మిగిలిపోతుంది, సముద్రం కాదు.
సలిలావ్యతిరేకేణ తరఙ్గో యేన భావ్యతే । అమ్బుసామాన్యసమ్బుద్ధిర్ నిర్వికల్పస్ స ఉచ్యతే
నీటిని పక్కన పెట్టి అలను ఎవడు ఊహిస్తాడో, అతనికి అల మాత్రమే తెలుసు; కానీ నీటి సాధారణ స్వరూపాన్ని గ్రహించినవాడిని వికల్పాలు లేనివాడని అంటారు.
కనకావ్యతిరేకేణ కేయూరం యేన భావ్యతే । కనకైకమహాబుద్ధిర్ నిర్వికల్పస్ స ఉచ్యతే
బంగారం కాకుండా కేవలం కంకణాన్ని మాత్రమే మనసులో ఉంచినవాడు కంకణాన్ని మాత్రమే గుర్తిస్తాడు. కానీ బంగారం ఒక్కటే అన్న భావనలో లీనమై ఉన్నవాడిని తేడాలు లేని వాడు అంటారు.
పావకవ్యతిరేకేణ జ్వాలాలీ యేన భావ్యతే । తస్యాగ్నిబుద్ధిర్ గలతి జ్వాలాధీర్ ఏవ తిష్ఠతి
అగ్ని కాకుండా కేవలం జ్వాలలను మాత్రమే మనసులో ఉంచినవాడికి అగ్ని అనే భావన మాయమైపోతుంది, జ్వాలలే మిగిలిపోతాయి.
జ్వాలాజాలేన లోలేన రఞ్జితా సా తథా స్థితిః । తామ్ ఏవాస్థాం సమాధత్తే తద్గతా వ్యాకులా మతిః
అలా చలించిపోయిన జ్వాలల సమూహంలో మనస్సు లీనమైతే, ఆ స్థితి అలానే నిలుస్తుంది. దానిలో మునిగిపోయిన మనస్సు కలవరపడుతుంది.
పావకావ్యతిరేకేణ జ్వాలాలీ యేన భావ్యతే । తస్యాగ్నిబుద్ధిర్ ఏవాస్తి నిర్వికల్పస్ స ఉచ్యతే
అగ్ని కాకుండా కేవలం జ్వాలలను మాత్రమే మనసులో ఉంచినవాడికి అగ్ని అనే భావనే మిగిలిపోతుంది. అలాంటి వాడిని తేడాలు లేని వాడు అంటారు.
యో నిర్వికల్పస్ స మహాన్ స సఙ్క్షీణమనా మునిః । ప్రాప్తవ్యం తేన సమ్ప్రాప్తం నాసౌ మజ్జతి వస్తుషు
యవ్వనపు కల్పనలు లేని వాడు గొప్పవాడు; అతని మనస్సు తగ్గిపోయింది, అతడు ముని. పొందవలసినది అతడు ఇప్పటికే పొందాడు; అతడు వస్తువులలో మునిగిపోడు.
నానాతామ్ అఖిలాం త్యక్త్వా శుద్ధచిన్మాత్రకోటరే । సంవేదనవినిర్ముక్తం సంవిత్త్యంశో భవానఘ
అన్ని భేదాలను వదిలి, పవిత్రమైన చైతన్యపు అంతరంలో, నీవు కేవలం అవగాహనలో భాగంగా ఉన్నావు, ఏ అనుభూతి కూడా నిన్ను తాకదు, పాపరహితుడా.
స్వయమ్ ఆత్మాత్మనైవాశు శక్తిం సఙ్కల్పనామికామ్ । యదా కరోతి స్ఫురితాం స్పన్దశక్తిమ్ ఇవానిలః
మనస్సు తన శక్తిని, అంటే ఊహ అనే శక్తిని, తానే త్వరగా ప్రేరేపించినప్పుడు, అది గాలి తన కదలిక శక్తిని ప్రేరేపించినట్టు ఉంటుంది.
తదా పృథగ్ ఇవాభాసం సఙ్కల్పకలనామయమ్ । మనో భవతి విశ్వాత్మ భావయత్య్ ఆకృతిం స్వయమ్
అప్పుడు వేరుగా కనిపించే, ఊహా, ఆలోచనలతో కూడిన మనస్సు, ఈ విశ్వానికి ఆత్మగా మారి, తానే తాను రూపాలను సృష్టిస్తుంది.
తత్ సఙ్కల్పాత్మకం చేతో యథేదమ్ అఖిలం జగత్ । సఙ్కల్పయతి సఙ్కల్పి తథైవ భవతి క్షణాత్
మనసు ఊహలతో కూడినదిగా ఉండి, ఈ మొత్తం లోకాన్ని ఊహించుకుంటుంది. ఊహించేవాడు ఏదైనా ఊహిస్తే, అది వెంటనే అలా మారిపోతుంది.
కీటత్వమ్ అబ్జజత్వం చ మేరుత్వమ్ అణుతాం తథా । మనో యాతమ్ అహఙ్కారబుద్ధిచిత్తాదినామకమ్
మనస్సు సొంతంగా పురుగు, పద్మంలో పుట్టినదీ, మెరుపర్వతమో, అణువో అవుతుంది. అప్పుడు అది అహంకారం, బుద్ధి, మనస్సు అనే పేర్లతో పిలవబడుతుంది.
స్వసఙ్కల్పాద్ విరిఞ్చిత్వమ్ ఏత్య చేతో జగత్స్థితిమ్ । తనోతి తస్యాం తదను నానాతాం గచ్ఛతి స్వయమ్
తన ఊహ వల్ల మనస్సు బ్రహ్మగా మారి, లోకాన్ని సృష్టించి వ్యాపింపజేస్తుంది. ఆ లోకంలో అది తానే ఎన్నో రూపాల్లో కలిసిపోదు.
సఙ్కల్పమయమ్ ఏవేదం జగద్ ఆభోగి దృశ్యతే । న సత్యం న చ మిథ్యైవ స్వప్నజాలమ్ ఇవోత్థితమ్
ఈ లోకం మొత్తం ఊహతోనే కనిపిస్తుంది, ఓ అనుభవించేవాడా! ఇది నిజమైనదీ కాదు, పూర్తిగా అబద్ధమైనదీ కాదు; కలల మాయాజాలంలా ఉద్భవించింది.
జన్తోర్ యథా మనోరాజ్యం వివిధారమ్భభాసురమ్ । బ్రాహ్మం తథేదం వితతం మనోరాజ్యం విజృమ్భతే
ప్రాణిలో మనస్సు కల్పించే ఊహా లోకం ఎలా అనేక విధాలుగా ప్రకాశిస్తుందో, అదే విధంగా ఈ దైవిక ఊహా లోకమూ విస్తరించి వెలుగుతుంది.
యథా న వితథస్ స్వప్నః ప్రతిభాసాన్ న చాపి సన్ । తథా బ్రాహ్మం మనోరాజ్యం జగన్ నాసన్ న సన్ మునే
ఒక కల నిజంగా లేదు అనలేము, ఉంది అనలేము; అలాగే, ఓ మునీంద్రా, ఈ దైవిక ఊహా లోకమైన జగత్తూ పూర్తిగా లేదు అనలేము, ఉంది అనలేము.
మిథ్యావభాసమాత్రం హి యద్ ఇదం ఘనతాం గతమ్ । యథాభూతార్థభావిత్వాత్ తద్ ఏతత్ ప్రవిలీయతే
ఇది కేవలం భ్రమలా కనిపించినా, గట్టిగా ఉన్నదిగా అనిపిస్తుంది. కానీ, వాస్తవ స్వరూపాన్ని మనసులో తడుముకుంటే, ఇది అంతా కరిగిపోతుంది.
పరమార్థేన దృష్టం చేత్ తద్ ఇదం నైవ కిఞ్చన । దృష్టం త్వ్ అపరమార్థేన ప్రయాతి శతశాఖతామ్
నిజమైన పరమార్థ దృష్టితో చూస్తే, ఇది అసలు ఏమీ కాదు. కాని, పరమార్థాన్ని పక్కనబెట్టి చూస్తే, ఇది వందలా విభిన్న రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
లహర్యూర్మితరఙ్గామ్బుకలనార్హం పరిస్ఫురన్ । యథామ్బుధిర్ వపుర్ ధత్తే స్వభావేన తథా విభుః
ఎలా సముద్రం తన సహజ స్వభావంతో అలలు, ఉప్పెనలు, తుఫానులు తాను తానే ప్రదర్శించునో, అలాగే పరమాత్మ కూడా తన సహజ స్వరూపంతో అనేక రూపాలను ప్రదర్శిస్తాడు.
కుర్వన్ కర్మసహస్రాణి కర్తా చిత్స్పన్దనాద్ ఋతే । నాపూర్వం కురుతే కిఞ్చిత్ కశ్చిద్ భేదమ్ అతస్ త్యజ
వెయ్యి పనులు చేసినా, ఆచేతవాడు చైతన్యపు కదలిక లేకుండా ఏ కొత్తదీ చేయడు. అందువల్ల, ఏవైనా భేదాలున్నాయన్న భావనను వదిలిపెట్టు.