చతుశ్శాలఖశోకాన్తే ఖరక్షార్థం చకార హ । కుసూలమ్ అమ్బుదాకారం తదాకాశపరస్ స్థితః
నాలుగు స్తంభాల మంటపం పోయిన బాధతో, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి మేఘం లాంటి గోదాం కట్టించాడు. ఆ గోదాం ఖాళీ స్థలంలోనే అతడు మనసు మునిగిపోయి ఉండిపోయాడు.
తద్ అప్య్ అస్య జహారాశు కాలో వాత ఇవామ్బుదమ్ । కుసూలాకాశశోకేన తేనాసౌ పర్యతప్యత
ఆ గోదాం కూడా, గాలి మేఘాన్ని ఎత్తుకుపోయినట్టు, కాలం వెంటనే తీసుకుపోయింది. దాంతో ఆ గోదాం స్థలం పోయిన బాధలో అతడు మళ్లీ తడిసి ముద్దయ్యాడు.
ఏవం గృహచతుశ్శాలకుమ్భకుణ్డకుసూలకైః । తస్యాపర్యవసానాత్మా కాలో ఽయమ్ అతివర్తతే
ఇలా ఇళ్ళు, నాలుగు స్తంభాల మంటపాలు, మట్టికుండలు, గోతులు, గోదాములు—ఇవన్నీ కలిపి, అతని అంతులేని జీవితం కాల ప్రవాహంలో సాగిపోతుంది.
ఏవం స్థితస్ స శఠధీర్ గగనం గుహాయాం గృహ్ణన్ గృహే న గగనేన కిలాత్మబుద్ధ్యా । దుఃఖాన్తరం ఘనతరం ఘనదుఃఖజాలాద్ ఆయాతి యాతి చ గతేర్ గతిమ్ అఙ్గ మూఢః
అతడు మాయతో నిండిన మనసుతో, గుహలో ఆకాశాన్ని పట్టుకున్నట్టు ఊహించుకుంటూ, నిజంగా ఇంటిలో ఆకాశాన్ని పట్టుకోలేదు. దట్టమైన బాధల వలయంలో, ఓ స్నేహితా, ఒక స్థితి నుంచి మరో స్థితికి అయోమయంలో తిరుగుతూనే ఉన్నాడు.
మిథ్యానరప్రసఙ్గేన కిం మాయాపురుషః ప్రభో । కథితో ఽయం త్వయా వ్యోమరక్షణం చ కిమ్ ఉచ్యతే
ప్రభూ, ఈ మాయా మనిషిని గురించి మాట్లాడటం有什么 ప్రయోజనం? మీరు చెప్పిన ఆ 'ఆకాశాన్ని కాపాడేవాడు' అంటే ఏమిటి?
శృణు రామ యథాభూతమ్ ఏతత్ ప్రకటయామి తే । మిథ్యాపురుషవృత్తాన్తకథనం కథయాధునా
రామా, నీవు విను. ఇది నిజంగా ఎలా ఉందో నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను. ఇప్పుడు ఆ మాయా మనిషి కథను వివరంగా చెప్తాను.
మాయాయన్త్రమయః ప్రోక్తో యః పుమాన్ రఘునన్దన । ఏనం తం త్వమ్ అహఙ్కారం విద్ధి శూన్యామ్బరోత్థితమ్
రఘువంశశిరోమణీ, మాయా యంత్రంతో తయారైన మనిషి అని ఎవరు అంటారో, అతడే ఖాళీ ఆకాశం నుంచి పుట్టిన అహంకారమని తెలుసుకో.
యస్మిన్న్ ఆకాశకోణే ఽస్మిన్ సాధో జగద్ ఇదం స్థితమ్ । తద్ అనన్తమ్ అసచ్ ఛూన్యం సర్గాదౌ భవతి స్వయమ్
సద్గుణసంపన్నుడా, ఈ ఆకాశపు మూలలో ఈ లోకం నిలిచిన చోట, అది అనంతమైనది, అసత్యమైనది, శూన్యమైనది. సృష్టి ఆరంభంలో అది తానే తాను ఉద్భవిస్తుంది.
అన్తస్స్థితసుదుర్లక్ష్యబ్రహ్మవ్యోమ్నో ఽథ శబ్దఖాత్ । తస్మాద్ ఉదేత్య్ అహఙ్కారః పూర్వం స్పన్ద ఇవానిలాత్
అంతర్లీనంగా ఉన్న, గ్రహించలేని బ్రహ్మనిలయం నుండి, అలాగే శబ్దరూపమైన ఖాళి నుండి, అహంకారం పుట్టుకొస్తుంది — అది మొదట గాలిలో అలజడిలా ఉద్భవిస్తుంది.
వృద్ధిం యాతస్ స గగనే కల్పయత్య్ ఆత్మతాం శఠః । అనాత్మాత్మాభిమానేన తేనాసౌ యతతే తతః
అది పెరిగి, ఆకాశంలో తాను నిజమైనదినని ఊహించుకుంటుంది; ఈ మోసపూరితమైనది, అను-ఆత్మను ఆత్మగా భావిస్తూ, మరింతగా ప్రయత్నిస్తుంది.
అనాత్మాత్మైకరక్షార్థం దేహాన్ నానావిధాన్ అసౌ । భూయో భూయో ఽపి నిర్నష్టాన్ దృష్ట్వేదం కురుతే జగత్
అను-ఆత్మను ఆత్మగా కాపాడుకోవాలనే ఉద్దేశంతో, అది ఎన్నో రకాల శరీరాలను సృష్టిస్తుంది; అవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ నశించినా చూసి కూడా, ఈ లోకాన్ని మళ్ళీ మళ్ళీ తయారుచేస్తుంది.
స ఏవ మాయాపురుషో మిథ్యాపురుష ఏవ సః । అసన్న్ ఏవోదితో వ్యర్థమ్ అహఙ్కారో ఽపి మాయయా
అదే మాయాపురుషుడు, అదే మిథ్యాపురుషుడు; నిజానికి అతడు లేడే, అహంకారమూ మాయ వల్ల వ్యర్థంగా ఉద్భవిస్తుంది.
గృహకుణ్డచతుశ్శాలకుమ్భాదీన్ దేహకాన్ అసౌ । కృత్వా రక్షిత ఆత్మేతి యాతి తద్వ్యోమ్ని భావనామ్
ఇతడు ఇంటి, కుండ, బావి, మట్టికుండ వంటి శరీరాలను సృష్టించి, వాటిని తనదిగా భావించి, ఆ అంతరంలో ధ్యానం చేస్తాడు.
అహఙ్కారస్య తస్యాస్య నామానీమాని రాఘవ । శృణు యైర్ జగదారమ్భవిభ్రమైర్ మోహమ్ ఏత్య్ అసౌ
ఓ రాఘవా, ఈ అహంకారానికి ఉన్న పేర్లను విను. వీటి వల్ల ప్రపంచ సృష్టి, గందరగోళం కలిగి, ఈ అహంకారం మాయలో పడిపోతుంది.
జీవో బుద్ధిర్ మనశ్ చిత్తం మాయా ప్రకృతిర్ ఇత్య్ అపి । సఙ్కల్పః కలనా కాలః కలా చేత్య్ అపి విశ్రుతైః
దాన్ని జీవుడు, బుద్ధి, మనస్సు, చిత్తం, మాయ, ప్రకృతి, సంకల్పం, లెక్క, కాలం, కళ అని జ్ఞానులు పిలుస్తారు.
ఏవమాద్యైస్ తథాన్యైశ్ చ నామభిర్ బహుతాం గతైః । సహస్రరూపో ఽహఙ్కారః కల్పితార్థైర్ విజృమ్భతే
ఇలా ఎన్నో పేర్లతో, అనేక రూపాల్లో, అహంకారం ఊహించిన వస్తువులతో విస్తరిస్తూ ఉంటుంది.
భూతాకాశే తతే శూన్యే జగన్నిర్మితిభిశ్ చిరమ్ । సుఖదుఃఖాన్య్ అనుభవన్ మిథ్యైవ పురుషస్ స్థితః
ఈ భూతాకాశంలో, ఆ శూన్యంలో, మనిషి చాలా కాలం పాటు, ఈ లోక నిర్మాణాల వల్ల కలిగే సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తూ ఉంటాడు. కానీ ఇవన్నీ వాస్తవానికి ఊహే.
యథైష మిథ్యాపురుషో రక్షన్ వ్యోమాత్మశఙ్కయా । ఘటాకాశాదిషు శ్లిష్టమ్ ఏవం మా క్లేశవాన్ భవ
ఎలా ఈ మిథ్యా పురుషుడు, తాను ఆకాశమే అన్న భావనతో, గడిలోని ఆకాశం లాంటి వాటిని కాపాడుతున్నట్టు ఉంటాడో, అలాగే నువ్వు కూడా బాధపడకుండా ఉండాలి.
ఆకాశాద్ అపి విస్తీర్ణశ్ శుద్ధస్ సూక్ష్మశ్ శివశ్ శుభః । య ఆత్మా స కథం కేన రక్ష్యతే గృహ్యతే తథా
ఈ ఆత్మ ఆకాశం కంటే విస్తృతమైనది, పవిత్రమైనది, సూక్ష్మమైనది, శుభమైనది, మంగళకరమైనది. అలాంటి ఆత్మను ఎవరు ఎలా కాపాడగలరు? ఎలా పట్టుకోగలరు?
హృదయాకాశమాత్రస్య ఘటాకాశసమస్థితేః । వ్యర్థం భూతాని శోచన్తి నష్ట ఆత్మేతి సఙ్క్షయే
హృదయాకాశంలోనే నిలిచినవాడికి, గడిలోని ఆకాశంలా ఉన్నవాడికి, 'ఆత్మ పోయింది' అని భూతాలు విచారించడం వృథా. నాశన సమయంలో ఆత్మ నశించదని తెలుసుకోవాలి.
ఘటాదిషు ప్రణష్టేషు యథాకాశమ్ అఖణ్డితమ్ । తథా దేహేషు నష్టేషు దేహీ నిత్యమ్ అలోపకః
ఒక గడ్డు లేదా పాత్రలు పగిలిపోతే, అందులో ఉన్న ఆకాశం ఏమీ మారదు కదా? అలాగే, శరీరాలు నశించినా, ఆ శరీరధారి అయిన ఆత్మ ఎప్పుడూ ఏమీ కలవదు, ఎప్పుడూ అలాగే ఉంటుంది.
శుద్ధచిన్మాత్ర ఆత్మాయమ్ ఆకాశాద్ అప్య్ అణోర్ అణుః । స్వానుభూత్యంశమాత్రం హి ఖవద్ రామ న నశ్యతి
ఈ ఆత్మ అనగా స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే, అది ఆకాశం కన్నా కూడా సూక్ష్మంగా ఉంటుంది. రామా! అది తన అనుభూతిలో కొంత భాగం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది, ఆకాశంలా అది ఎప్పుడూ నశించదు.
న జాయతే న మ్రియతే క్వచిత్ కిఞ్చిత్ కదాచన । జగద్వివర్తరూపేణ కేవలం బ్రహ్మ జృమ్భతే
ఆత్మ ఎక్కడా, ఎప్పుడూ పుట్టదు, మరణించదు. ఈ జగత్తు అనేకంగా కనిపించినా, నిజానికి బ్రహ్మమే అన్ని రూపాల్లో వ్యాపించి ఉంది.
సర్వమ్ ఏకమ్ ఇదం శాన్తమ్ ఆదిమధ్యాన్తవర్జితమ్ । భావాభావవినిర్ముక్తమ్ ఇతి మత్వా సుఖీ భవ
ఈ సమస్తం ఒక్కటే, శాంతంగా ఉంది, దీనికి ఆది, మధ్య, అంతం లేవు. ఇది ఉనికి, లేనిపోవు రెండింటి నుండీ బయట ఉంది. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకుని సంతోషంగా ఉండు.
సర్వాపదాం నిలయమ్ అధ్రువమ్ అస్వతన్త్రమ్ ఆసన్నపాతమ్ అవివేకమ్ అసారమ్ అజ్ఞమ్ । బోధాద్ అహఙ్కృతిపదం సకలం విముచ్య శేషే సుబద్ధపద ఉత్తమతాం ప్రయాసి
అస్థిరంగా, బలహీనంగా, ఎప్పుడైనా కూలిపోవచ్చునన్న భయంతో, వివేకం లేకుండా, అసత్యంగా, అజ్ఞానంగా ఉండే అన్ని దుఃఖాల మూలమైన అహంకారాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, నీవు నిలకడగా ఉన్న ఉత్తమ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండాలి.
పరస్మాద్ బ్రహ్మణః పూర్వం మనః ప్రథమమ్ ఉత్థితమ్ । మననాత్మకమ్ ఆభోగి తత్స్థమ్ ఏవ స్థితిం గతమ్
పరబ్రహ్మం కన్నా ముందుగా మనస్సు ఆవిర్భవించింది. అది ఆలోచనల స్వభావంతో అనుభూతులను అనుభవించి, మళ్లీ అదే స్థితిలో లీనమైంది.
పుష్పకోశ ఇవామోదో మహోర్మిర్ ఇవ సాగరే । రశ్మిజాలమ్ ఇవాదిత్యే మనో బ్రహ్మణి రాఘవ
పుష్పపు ముక్కులో పరిమళం ఉన్నట్టు, సముద్రంలో పెద్ద అల వచ్చినట్టు, సూర్యంలో కిరణాల వలయంలా, రాఘవా, మనస్సు బ్రహ్మంలో అలా ఉంటుంది.
తస్యాదృశ్యాత్మతత్త్వస్య విస్మృత్యైవ గతం స్థితిమ్ । నాన్యయుక్త్యా గతం రామ జాతం రజ్జుభుజఙ్గవత్
దాని అసలైన స్వరూపం కనిపించదు కాబట్టి, దాన్ని మర్చిపోతే ఆ స్థితి పోతుంది. వేరే ఏ విధానంతో కాదు, రామా, పాము అని తలచిన కయ్యూరి తాడును మర్చిపోతే ఎలా ఉంటుందో అలాగే.
ఆదిత్యవ్యతిరేకేణ యో భావయతి రాఘవ । రశ్మిజాలమ్ ఇదం హ్య్ ఏతత్ తస్యాన్యద్ ఇవ భాస్వతః
రాఘవా, ఎవరైనా ఈ కిరణాల వలయాన్ని సూర్యుని నుండి వేరుగా ఊహిస్తే, అది సూర్యుడికి భిన్నమైనదిగా కనిపిస్తుంది.
కనకవ్యతిరేకేణ కేయూరం యేన భావితమ్ । కేయూరమ్ ఏవ తత్ తస్య న తస్య కనకం హి తత్
బంగారం నుండి వేరుగా కంకణాన్ని ఎవడు ఊహిస్తాడో, అతనికి అది కేవలం కంకణమే, బంగారం కాదు.