అథ కాలేన తత్ తస్య గృహం నాశమ్ ఉపాయయౌ । ఋత్వన్తరేణర్తుర్ ఇవ వాతేనేవ తరఙ్గకః
కొంతకాలం తర్వాత, అతని ఆ ఇల్లు నశించిపోయింది. కాలం మారినప్పుడు ఋతువు పోయినట్టు, గాలి తాకినప్పుడు అల విడిపోయినట్టు అది అంతమైంది.
హా గృహాకాశ నష్టం త్వం హా క్వ యాతమ్ అసి క్షణాత్ । హా హా భగ్నమ్ అసి స్వచ్ఛమ్ ఇత్య్ అథైతచ్ ఛుశోచ సః
'అయ్యో, ఇల్లులోని ఖాళీ పోయింది! అయ్యో, నీవు ఒక్కసారిగా ఎక్కడికి పోయావు? అయ్యో, నీవు స్పష్టంగా కనిపించే దానివి, ఇప్పుడు పగిలిపోయావు!' అని అతడు బాధపడ్డాడు.
ఇతి శోకం చిరం కృత్వా పునస్ తత్రైవ దుర్మతిః । కూపం చక్రే ఖరక్షార్థం కూపాకాశపరో ఽభవత్
ఇలా చాలా కాలం దుఃఖిస్తూ, ఆ మూర్ఖుడు మళ్లీ అక్కడే గాడి తవ్వి, ఆ గాడిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కాపాడాలనే ప్రయత్నంలో మునిగిపోయాడు.
తతో నాశం స కాలేన నీతః కూపో ఽపి తస్య వై । కూపాకాశమహాశోకవిధురో ఽసౌ తతో ఽభవత్
ఆ తరువాత, కాలక్రమంలో ఆ గాడి కూడా నశించిపోయింది. అప్పుడు అతడు ఆ గాడి ఖాళీ స్థలాన్ని తలచుకొని తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
కూపాకాశప్రలాపాన్తే కుమ్భం తత్రైవ సో ఽకరోత్ । కుమ్భాకాశపరో భూత్వా స్వయం నిర్వృతిమ్ ఆయయౌ
ఆ గాడి ఖాళీ స్థలాన్ని గురించి తాపత్రయం ముగిసిన తర్వాత, అక్కడే ఒక కుండి తయారు చేశాడు. ఆ కుండిలోని ఖాళీ స్థలంలో మనసు లీనమై, చివరకు తాను సంతృప్తిని పొందాడు.
కుమ్భో ఽపి తస్య కాలేన నాశం నీతో రఘూద్వహ । యామ్ ఏవ దిశమ్ ఆదత్తే దుర్భగస్ సాపి నశ్యతి
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఆ కుండి కూడా కాలక్రమంలో నశించిపోయింది. దురదృష్టవశాత్తు అతను ఏ దిశలో ప్రయాణించినా, అది కూడా అంతమవుతుంది.
కుమ్భాకాశప్రలాపాన్తే ఖరక్షార్థం చకార సః । కుణ్డం తత్రైవ తేనాసౌ కుణ్డాకాశపరో ఽభవత్
మట్టికుండలో ఉన్న ఖాళీ స్థలం గురించి చెప్పిన తరువాత, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి అక్కడే ఒక గోతిని చేసాడు. అప్పటి నుంచి ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలంలోనే మనసు పెట్టాడు.
కుణ్డమ్ అప్య్ అస్య కాలేన కాననే నాశమ్ ఆయయౌ । తేజసేవ తమస్ తేన కుణ్డాకశాం శుశోచ సః
కాలక్రమంలో ఆ గోతీ కూడా అడవిలో నశించింది. వెలుగు చీకటిలో కలిసిపోతున్నట్టు, ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కోల్పోయినందుకు అతడు బాధపడ్డాడు.
కుణ్డకాకాశశోకాన్తే ఖరక్షార్థం చకార సః । చతుశ్శాలం మహాశాలం తదాకాశపరో ఽభవత్
ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కోల్పోయిన బాధ తరువాత, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి నాలుగు స్తంభాల మందిరాన్ని నిర్మించాడు. తరువాత ఆ మందిరంలోని ఖాళీ స్థలంలోనే మనసు పెట్టాడు.
తద్ అప్య్ అస్య జహారాశు కాలః కవలితప్రజః । జీర్ణం పర్ణం యథా వాతస్ స తచ్ఛోకపరో ఽభవత్
ఆ మందిరాన్ని కూడా కాలం, అన్నింటినీ మింగే కాలమే, త్వరగా తీసుకుపోయింది. వానపాటలో వాడిపోయిన ఆకులా, ఆ మందిరాన్ని కోల్పోయిన బాధలో అతడు మునిగిపోయాడు.
చతుశ్శాలఖశోకాన్తే ఖరక్షార్థం చకార హ । కుసూలమ్ అమ్బుదాకారం తదాకాశపరస్ స్థితః
నాలుగు స్తంభాల మంటపం పోయిన బాధతో, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి మేఘం లాంటి గోదాం కట్టించాడు. ఆ గోదాం ఖాళీ స్థలంలోనే అతడు మనసు మునిగిపోయి ఉండిపోయాడు.
తద్ అప్య్ అస్య జహారాశు కాలో వాత ఇవామ్బుదమ్ । కుసూలాకాశశోకేన తేనాసౌ పర్యతప్యత
ఆ గోదాం కూడా, గాలి మేఘాన్ని ఎత్తుకుపోయినట్టు, కాలం వెంటనే తీసుకుపోయింది. దాంతో ఆ గోదాం స్థలం పోయిన బాధలో అతడు మళ్లీ తడిసి ముద్దయ్యాడు.
ఏవం గృహచతుశ్శాలకుమ్భకుణ్డకుసూలకైః । తస్యాపర్యవసానాత్మా కాలో ఽయమ్ అతివర్తతే
ఇలా ఇళ్ళు, నాలుగు స్తంభాల మంటపాలు, మట్టికుండలు, గోతులు, గోదాములు—ఇవన్నీ కలిపి, అతని అంతులేని జీవితం కాల ప్రవాహంలో సాగిపోతుంది.
ఏవం స్థితస్ స శఠధీర్ గగనం గుహాయాం గృహ్ణన్ గృహే న గగనేన కిలాత్మబుద్ధ్యా । దుఃఖాన్తరం ఘనతరం ఘనదుఃఖజాలాద్ ఆయాతి యాతి చ గతేర్ గతిమ్ అఙ్గ మూఢః
అతడు మాయతో నిండిన మనసుతో, గుహలో ఆకాశాన్ని పట్టుకున్నట్టు ఊహించుకుంటూ, నిజంగా ఇంటిలో ఆకాశాన్ని పట్టుకోలేదు. దట్టమైన బాధల వలయంలో, ఓ స్నేహితా, ఒక స్థితి నుంచి మరో స్థితికి అయోమయంలో తిరుగుతూనే ఉన్నాడు.
మిథ్యానరప్రసఙ్గేన కిం మాయాపురుషః ప్రభో । కథితో ఽయం త్వయా వ్యోమరక్షణం చ కిమ్ ఉచ్యతే
ప్రభూ, ఈ మాయా మనిషిని గురించి మాట్లాడటం有什么 ప్రయోజనం? మీరు చెప్పిన ఆ 'ఆకాశాన్ని కాపాడేవాడు' అంటే ఏమిటి?
శృణు రామ యథాభూతమ్ ఏతత్ ప్రకటయామి తే । మిథ్యాపురుషవృత్తాన్తకథనం కథయాధునా
రామా, నీవు విను. ఇది నిజంగా ఎలా ఉందో నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను. ఇప్పుడు ఆ మాయా మనిషి కథను వివరంగా చెప్తాను.
మాయాయన్త్రమయః ప్రోక్తో యః పుమాన్ రఘునన్దన । ఏనం తం త్వమ్ అహఙ్కారం విద్ధి శూన్యామ్బరోత్థితమ్
రఘువంశశిరోమణీ, మాయా యంత్రంతో తయారైన మనిషి అని ఎవరు అంటారో, అతడే ఖాళీ ఆకాశం నుంచి పుట్టిన అహంకారమని తెలుసుకో.
యస్మిన్న్ ఆకాశకోణే ఽస్మిన్ సాధో జగద్ ఇదం స్థితమ్ । తద్ అనన్తమ్ అసచ్ ఛూన్యం సర్గాదౌ భవతి స్వయమ్
సద్గుణసంపన్నుడా, ఈ ఆకాశపు మూలలో ఈ లోకం నిలిచిన చోట, అది అనంతమైనది, అసత్యమైనది, శూన్యమైనది. సృష్టి ఆరంభంలో అది తానే తాను ఉద్భవిస్తుంది.
అన్తస్స్థితసుదుర్లక్ష్యబ్రహ్మవ్యోమ్నో ఽథ శబ్దఖాత్ । తస్మాద్ ఉదేత్య్ అహఙ్కారః పూర్వం స్పన్ద ఇవానిలాత్
అంతర్లీనంగా ఉన్న, గ్రహించలేని బ్రహ్మనిలయం నుండి, అలాగే శబ్దరూపమైన ఖాళి నుండి, అహంకారం పుట్టుకొస్తుంది — అది మొదట గాలిలో అలజడిలా ఉద్భవిస్తుంది.
వృద్ధిం యాతస్ స గగనే కల్పయత్య్ ఆత్మతాం శఠః । అనాత్మాత్మాభిమానేన తేనాసౌ యతతే తతః
అది పెరిగి, ఆకాశంలో తాను నిజమైనదినని ఊహించుకుంటుంది; ఈ మోసపూరితమైనది, అను-ఆత్మను ఆత్మగా భావిస్తూ, మరింతగా ప్రయత్నిస్తుంది.
అనాత్మాత్మైకరక్షార్థం దేహాన్ నానావిధాన్ అసౌ । భూయో భూయో ఽపి నిర్నష్టాన్ దృష్ట్వేదం కురుతే జగత్
అను-ఆత్మను ఆత్మగా కాపాడుకోవాలనే ఉద్దేశంతో, అది ఎన్నో రకాల శరీరాలను సృష్టిస్తుంది; అవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ నశించినా చూసి కూడా, ఈ లోకాన్ని మళ్ళీ మళ్ళీ తయారుచేస్తుంది.
స ఏవ మాయాపురుషో మిథ్యాపురుష ఏవ సః । అసన్న్ ఏవోదితో వ్యర్థమ్ అహఙ్కారో ఽపి మాయయా
అదే మాయాపురుషుడు, అదే మిథ్యాపురుషుడు; నిజానికి అతడు లేడే, అహంకారమూ మాయ వల్ల వ్యర్థంగా ఉద్భవిస్తుంది.
గృహకుణ్డచతుశ్శాలకుమ్భాదీన్ దేహకాన్ అసౌ । కృత్వా రక్షిత ఆత్మేతి యాతి తద్వ్యోమ్ని భావనామ్
ఇతడు ఇంటి, కుండ, బావి, మట్టికుండ వంటి శరీరాలను సృష్టించి, వాటిని తనదిగా భావించి, ఆ అంతరంలో ధ్యానం చేస్తాడు.
అహఙ్కారస్య తస్యాస్య నామానీమాని రాఘవ । శృణు యైర్ జగదారమ్భవిభ్రమైర్ మోహమ్ ఏత్య్ అసౌ
ఓ రాఘవా, ఈ అహంకారానికి ఉన్న పేర్లను విను. వీటి వల్ల ప్రపంచ సృష్టి, గందరగోళం కలిగి, ఈ అహంకారం మాయలో పడిపోతుంది.
జీవో బుద్ధిర్ మనశ్ చిత్తం మాయా ప్రకృతిర్ ఇత్య్ అపి । సఙ్కల్పః కలనా కాలః కలా చేత్య్ అపి విశ్రుతైః
దాన్ని జీవుడు, బుద్ధి, మనస్సు, చిత్తం, మాయ, ప్రకృతి, సంకల్పం, లెక్క, కాలం, కళ అని జ్ఞానులు పిలుస్తారు.
ఏవమాద్యైస్ తథాన్యైశ్ చ నామభిర్ బహుతాం గతైః । సహస్రరూపో ఽహఙ్కారః కల్పితార్థైర్ విజృమ్భతే
ఇలా ఎన్నో పేర్లతో, అనేక రూపాల్లో, అహంకారం ఊహించిన వస్తువులతో విస్తరిస్తూ ఉంటుంది.
భూతాకాశే తతే శూన్యే జగన్నిర్మితిభిశ్ చిరమ్ । సుఖదుఃఖాన్య్ అనుభవన్ మిథ్యైవ పురుషస్ స్థితః
ఈ భూతాకాశంలో, ఆ శూన్యంలో, మనిషి చాలా కాలం పాటు, ఈ లోక నిర్మాణాల వల్ల కలిగే సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తూ ఉంటాడు. కానీ ఇవన్నీ వాస్తవానికి ఊహే.
యథైష మిథ్యాపురుషో రక్షన్ వ్యోమాత్మశఙ్కయా । ఘటాకాశాదిషు శ్లిష్టమ్ ఏవం మా క్లేశవాన్ భవ
ఎలా ఈ మిథ్యా పురుషుడు, తాను ఆకాశమే అన్న భావనతో, గడిలోని ఆకాశం లాంటి వాటిని కాపాడుతున్నట్టు ఉంటాడో, అలాగే నువ్వు కూడా బాధపడకుండా ఉండాలి.
ఆకాశాద్ అపి విస్తీర్ణశ్ శుద్ధస్ సూక్ష్మశ్ శివశ్ శుభః । య ఆత్మా స కథం కేన రక్ష్యతే గృహ్యతే తథా
ఈ ఆత్మ ఆకాశం కంటే విస్తృతమైనది, పవిత్రమైనది, సూక్ష్మమైనది, శుభమైనది, మంగళకరమైనది. అలాంటి ఆత్మను ఎవరు ఎలా కాపాడగలరు? ఎలా పట్టుకోగలరు?
హృదయాకాశమాత్రస్య ఘటాకాశసమస్థితేః । వ్యర్థం భూతాని శోచన్తి నష్ట ఆత్మేతి సఙ్క్షయే
హృదయాకాశంలోనే నిలిచినవాడికి, గడిలోని ఆకాశంలా ఉన్నవాడికి, 'ఆత్మ పోయింది' అని భూతాలు విచారించడం వృథా. నాశన సమయంలో ఆత్మ నశించదని తెలుసుకోవాలి.