న తృప్తిమ్ అధిగచ్ఛామి వచసాం వదతస్ తవ । ఐన్దవీనాం మరీచీనాం చకోరస్ తృషితో యథా
నీ మాటలు వినిపించినా నాకు తృప్తి కలగడం లేదు. అది పిపాసితో ఉన్న చకోరపక్షి చంద్రకాంతులు చూసినా దాహం తీరని విధంగా ఉంది.
తృప్తో ఽపి భూయః పృచ్ఛామి త్వాం ప్రశ్నమ్ ఇమమ్ ఈశ్వర । కో నామ తృప్తో ఽప్య్ అగ్రస్థం న పిబత్య్ అమృతాసవమ్
ప్రభూ, నేను తృప్తిగా ఉన్నా, మళ్లీ ఈ ప్రశ్న అడుగుతున్నాను. ఎందుకంటే, ఎవరికైనా అమృతాన్ని ముందుంచితే, తృప్తిగా ఉన్నా తాగకుండా వదిలేస్తారా?
కిమ్ ఉచ్యతే మునిశ్రేష్ఠ మిథ్యాపురుషనామకమ్ । వస్త్వ్ అవస్తూకృతజగద్వస్తుజాతం వదాశు మే
మహర్షీ, మిథ్యాపురుషుడు అనే పేరుతో ఎవరి గురించి చెప్పబడింది? నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ కలిసిన ఈ లోకాన్ని గురించి నాకు త్వరగా వివరించండి.
మిథ్యాపురుషబోధాయ శృణు రాఘవ శోభనామ్ । ఇమామ్ ఆఖ్యాయికాం హాసజననీం మదుదీరితామ్
రాఘవా, మిథ్యాపురుషుడి జ్ఞానార్థంగా నేను చెప్పబోయే ఈ హాస్యాన్ని పుట్టించే మధురమైన కథను విను.
అస్తి కశ్చిన్ మహాబాహో మాయాయన్త్రమయః పుమాన్ । బాలపేలవధీర్ మూఢో గూఢో మౌర్ఖ్యేణ కేవలమ్
ఓ మహాబాహువా, అక్కడ ఒకడు ఉన్నాడు. అతడు మాయా యంత్రాలతో తయారైనవాడు, బాల్యంగా, బలహీనంగా, మూర్ఖుడిగా, అజ్ఞానంతో పూర్తిగా మూసివేయబడ్డవాడిగా ఉన్నాడు.
స ఏకాన్తే క్వచిజ్ జాతశ్ శూన్యే తత్రైవ తిష్ఠతి । కేశోణ్డుకమ్ ఇవ వ్యోమ్ని మృగతృష్ణేవ వా మరౌ
అతడు ఎక్కడో ఒంటరిగా, శూన్యంలో పుట్టాడు. అక్కడే ఉండిపోతూ, ఆకాశంలో తల వెంట్రుకల గుండ్రపు బంతిలా, ఎడారిలో మృగమరుచికల్లా కనిపిస్తున్నాడు.
తస్మాద్ అన్యన్ న తత్రాస్తి యద్ అస్తి చ స ఏవ తత్ । యచ్ చాన్యత్ తత్ సదాభాసం న స పశ్యతి దుర్మతిః
అక్కడ వేరే ఏదీ లేదు; ఉన్నదంతా అతడే. మరేదైనా కనిపిస్తే అది ఎప్పుడూ భ్రమే, కానీ ఆ మూర్ఖుడు దాన్ని గ్రహించడు.
సఙ్కల్పస్ తస్య సఞ్జాతస్ తత్ర వృద్ధిమ్ ఉపేయుషః । ఖస్యాహం ఖమ్ అహం ఖం మే ఖం రక్షామీతి నిశ్చలః
అతనిలో ఒక ఆలోచన పుట్టింది, అక్కడ పెరిగింది— 'నేనే ఆకాశం, ఆకాశమే నేను, ఆకాశం నాదే, ఆకాశాన్ని నేను కాపాడాలి' అని అతడు స్థిరంగా భావించాడు.
ఖం స్థాపయిత్వా రక్షామి వస్త్వ్ ఇష్టం రక్ష్యమ్ ఆదరాత్ । ఇతి సఞ్చిన్తయన్ వ్యోమరక్షార్థమ్ సో ఽకరోద్ గృహమ్
నేను ఖాళీని కాపాడాలి, కావలసిన వస్తువును జాగ్రత్తగా రక్షించాలి అని ఆలోచిస్తూ, ఆ ఖాళీని కాపాడటానికి ఒక ఇల్లు కట్టాడు.
తస్య కోశే బబన్ధాస్థాం రక్షితం ఖం మయేత్య్ అసౌ । గృహాకాశేన సన్తుష్టస్ స్థితస్ స రఘునన్దన
తాను కాపాడిన ఖాళీని పెట్టెలో పెట్టి, 'నేను ఖాళీని రక్షించాను' అని అనుకున్నాడు. ఆ ఇల్లులోని ఖాళీతో సంతృప్తిగా అక్కడే ఉండిపోయాడు, రఘునందన.
అథ కాలేన తత్ తస్య గృహం నాశమ్ ఉపాయయౌ । ఋత్వన్తరేణర్తుర్ ఇవ వాతేనేవ తరఙ్గకః
కొంతకాలం తర్వాత, అతని ఆ ఇల్లు నశించిపోయింది. కాలం మారినప్పుడు ఋతువు పోయినట్టు, గాలి తాకినప్పుడు అల విడిపోయినట్టు అది అంతమైంది.
హా గృహాకాశ నష్టం త్వం హా క్వ యాతమ్ అసి క్షణాత్ । హా హా భగ్నమ్ అసి స్వచ్ఛమ్ ఇత్య్ అథైతచ్ ఛుశోచ సః
'అయ్యో, ఇల్లులోని ఖాళీ పోయింది! అయ్యో, నీవు ఒక్కసారిగా ఎక్కడికి పోయావు? అయ్యో, నీవు స్పష్టంగా కనిపించే దానివి, ఇప్పుడు పగిలిపోయావు!' అని అతడు బాధపడ్డాడు.
ఇతి శోకం చిరం కృత్వా పునస్ తత్రైవ దుర్మతిః । కూపం చక్రే ఖరక్షార్థం కూపాకాశపరో ఽభవత్
ఇలా చాలా కాలం దుఃఖిస్తూ, ఆ మూర్ఖుడు మళ్లీ అక్కడే గాడి తవ్వి, ఆ గాడిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కాపాడాలనే ప్రయత్నంలో మునిగిపోయాడు.
తతో నాశం స కాలేన నీతః కూపో ఽపి తస్య వై । కూపాకాశమహాశోకవిధురో ఽసౌ తతో ఽభవత్
ఆ తరువాత, కాలక్రమంలో ఆ గాడి కూడా నశించిపోయింది. అప్పుడు అతడు ఆ గాడి ఖాళీ స్థలాన్ని తలచుకొని తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
కూపాకాశప్రలాపాన్తే కుమ్భం తత్రైవ సో ఽకరోత్ । కుమ్భాకాశపరో భూత్వా స్వయం నిర్వృతిమ్ ఆయయౌ
ఆ గాడి ఖాళీ స్థలాన్ని గురించి తాపత్రయం ముగిసిన తర్వాత, అక్కడే ఒక కుండి తయారు చేశాడు. ఆ కుండిలోని ఖాళీ స్థలంలో మనసు లీనమై, చివరకు తాను సంతృప్తిని పొందాడు.
కుమ్భో ఽపి తస్య కాలేన నాశం నీతో రఘూద్వహ । యామ్ ఏవ దిశమ్ ఆదత్తే దుర్భగస్ సాపి నశ్యతి
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఆ కుండి కూడా కాలక్రమంలో నశించిపోయింది. దురదృష్టవశాత్తు అతను ఏ దిశలో ప్రయాణించినా, అది కూడా అంతమవుతుంది.
కుమ్భాకాశప్రలాపాన్తే ఖరక్షార్థం చకార సః । కుణ్డం తత్రైవ తేనాసౌ కుణ్డాకాశపరో ఽభవత్
మట్టికుండలో ఉన్న ఖాళీ స్థలం గురించి చెప్పిన తరువాత, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి అక్కడే ఒక గోతిని చేసాడు. అప్పటి నుంచి ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలంలోనే మనసు పెట్టాడు.
కుణ్డమ్ అప్య్ అస్య కాలేన కాననే నాశమ్ ఆయయౌ । తేజసేవ తమస్ తేన కుణ్డాకశాం శుశోచ సః
కాలక్రమంలో ఆ గోతీ కూడా అడవిలో నశించింది. వెలుగు చీకటిలో కలిసిపోతున్నట్టు, ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కోల్పోయినందుకు అతడు బాధపడ్డాడు.
కుణ్డకాకాశశోకాన్తే ఖరక్షార్థం చకార సః । చతుశ్శాలం మహాశాలం తదాకాశపరో ఽభవత్
ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కోల్పోయిన బాధ తరువాత, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి నాలుగు స్తంభాల మందిరాన్ని నిర్మించాడు. తరువాత ఆ మందిరంలోని ఖాళీ స్థలంలోనే మనసు పెట్టాడు.
తద్ అప్య్ అస్య జహారాశు కాలః కవలితప్రజః । జీర్ణం పర్ణం యథా వాతస్ స తచ్ఛోకపరో ఽభవత్
ఆ మందిరాన్ని కూడా కాలం, అన్నింటినీ మింగే కాలమే, త్వరగా తీసుకుపోయింది. వానపాటలో వాడిపోయిన ఆకులా, ఆ మందిరాన్ని కోల్పోయిన బాధలో అతడు మునిగిపోయాడు.
చతుశ్శాలఖశోకాన్తే ఖరక్షార్థం చకార హ । కుసూలమ్ అమ్బుదాకారం తదాకాశపరస్ స్థితః
నాలుగు స్తంభాల మంటపం పోయిన బాధతో, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి మేఘం లాంటి గోదాం కట్టించాడు. ఆ గోదాం ఖాళీ స్థలంలోనే అతడు మనసు మునిగిపోయి ఉండిపోయాడు.
తద్ అప్య్ అస్య జహారాశు కాలో వాత ఇవామ్బుదమ్ । కుసూలాకాశశోకేన తేనాసౌ పర్యతప్యత
ఆ గోదాం కూడా, గాలి మేఘాన్ని ఎత్తుకుపోయినట్టు, కాలం వెంటనే తీసుకుపోయింది. దాంతో ఆ గోదాం స్థలం పోయిన బాధలో అతడు మళ్లీ తడిసి ముద్దయ్యాడు.
ఏవం గృహచతుశ్శాలకుమ్భకుణ్డకుసూలకైః । తస్యాపర్యవసానాత్మా కాలో ఽయమ్ అతివర్తతే
ఇలా ఇళ్ళు, నాలుగు స్తంభాల మంటపాలు, మట్టికుండలు, గోతులు, గోదాములు—ఇవన్నీ కలిపి, అతని అంతులేని జీవితం కాల ప్రవాహంలో సాగిపోతుంది.
ఏవం స్థితస్ స శఠధీర్ గగనం గుహాయాం గృహ్ణన్ గృహే న గగనేన కిలాత్మబుద్ధ్యా । దుఃఖాన్తరం ఘనతరం ఘనదుఃఖజాలాద్ ఆయాతి యాతి చ గతేర్ గతిమ్ అఙ్గ మూఢః
అతడు మాయతో నిండిన మనసుతో, గుహలో ఆకాశాన్ని పట్టుకున్నట్టు ఊహించుకుంటూ, నిజంగా ఇంటిలో ఆకాశాన్ని పట్టుకోలేదు. దట్టమైన బాధల వలయంలో, ఓ స్నేహితా, ఒక స్థితి నుంచి మరో స్థితికి అయోమయంలో తిరుగుతూనే ఉన్నాడు.
మిథ్యానరప్రసఙ్గేన కిం మాయాపురుషః ప్రభో । కథితో ఽయం త్వయా వ్యోమరక్షణం చ కిమ్ ఉచ్యతే
ప్రభూ, ఈ మాయా మనిషిని గురించి మాట్లాడటం有什么 ప్రయోజనం? మీరు చెప్పిన ఆ 'ఆకాశాన్ని కాపాడేవాడు' అంటే ఏమిటి?
శృణు రామ యథాభూతమ్ ఏతత్ ప్రకటయామి తే । మిథ్యాపురుషవృత్తాన్తకథనం కథయాధునా
రామా, నీవు విను. ఇది నిజంగా ఎలా ఉందో నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను. ఇప్పుడు ఆ మాయా మనిషి కథను వివరంగా చెప్తాను.
మాయాయన్త్రమయః ప్రోక్తో యః పుమాన్ రఘునన్దన । ఏనం తం త్వమ్ అహఙ్కారం విద్ధి శూన్యామ్బరోత్థితమ్
రఘువంశశిరోమణీ, మాయా యంత్రంతో తయారైన మనిషి అని ఎవరు అంటారో, అతడే ఖాళీ ఆకాశం నుంచి పుట్టిన అహంకారమని తెలుసుకో.
యస్మిన్న్ ఆకాశకోణే ఽస్మిన్ సాధో జగద్ ఇదం స్థితమ్ । తద్ అనన్తమ్ అసచ్ ఛూన్యం సర్గాదౌ భవతి స్వయమ్
సద్గుణసంపన్నుడా, ఈ ఆకాశపు మూలలో ఈ లోకం నిలిచిన చోట, అది అనంతమైనది, అసత్యమైనది, శూన్యమైనది. సృష్టి ఆరంభంలో అది తానే తాను ఉద్భవిస్తుంది.
అన్తస్స్థితసుదుర్లక్ష్యబ్రహ్మవ్యోమ్నో ఽథ శబ్దఖాత్ । తస్మాద్ ఉదేత్య్ అహఙ్కారః పూర్వం స్పన్ద ఇవానిలాత్
అంతర్లీనంగా ఉన్న, గ్రహించలేని బ్రహ్మనిలయం నుండి, అలాగే శబ్దరూపమైన ఖాళి నుండి, అహంకారం పుట్టుకొస్తుంది — అది మొదట గాలిలో అలజడిలా ఉద్భవిస్తుంది.
వృద్ధిం యాతస్ స గగనే కల్పయత్య్ ఆత్మతాం శఠః । అనాత్మాత్మాభిమానేన తేనాసౌ యతతే తతః
అది పెరిగి, ఆకాశంలో తాను నిజమైనదినని ఊహించుకుంటుంది; ఈ మోసపూరితమైనది, అను-ఆత్మను ఆత్మగా భావిస్తూ, మరింతగా ప్రయత్నిస్తుంది.