నిర్భావో నిరహఙ్కారశ్ ఛిన్నగ్రన్థిః ప్రశాన్తధీః । కచో యథా స్థితో రామ తథా తిష్ఠావికారవాన్
ఆత్మభావం లేకుండా, అహంకారం లేకుండా, అంతర్గత బంధాలు తెంచుకొని, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండగా, నీటిలా స్థిరంగా ఉన్నాడు రామా! నీవు కూడా అలాగే మార్పులేకుండా ఉండు.
అహఙ్కారమ్ అసద్ విద్ధి మైనమ్ ఆశ్రయ మా త్యజ । అసతశ్ శశశృఙ్గస్య కిల త్యాగగ్రహౌ కుతః
అహంకారాన్ని అసత్యమని తెలుసుకో. దానిపై ఆధారపడకూ, దాన్ని విడిచిపెట్టు. అసత్యమైన కుందేళ్ల కొమ్ములా ఉన్న దానికి పట్టుకోవడం, వదిలిపెట్టడం ఎలా సాధ్యం?
అసమ్భవత్య్ అహఙ్కారే క్వ తే మరణజన్మనీ । నభఃక్షేత్రతయా వ్యుప్తం కేన సఙ్గృహ్యతే ఫలమ్
నీవు 'నేను' అనే భావన లేకుండా ఉన్నప్పుడు, నీకు పుట్టడం లేదా చనిపోవడం ఎక్కడ జరుగుతుంది? ఆకాశం అంతటా వ్యాపించి ఉన్న ఖాళీని ఎవరు పట్టుకోగలరు? అలాగే, ఫలితాన్ని ఎవరు పొందగలరు?
నిరంశం శాన్తసఙ్కల్పం సర్వభావాత్మకం తతమ్ । పరమాద్ అప్య్ అణోస్ సూక్ష్మం చిన్మాత్రం త్వం నిరామయమ్
నీవు విడిపోని, శాంతమైన సంకల్పంతో, అన్ని జీవుల్లో వ్యాపించి ఉన్నవాడవు. పరమసూక్ష్మమైన కణం కన్నా కూడా సూక్ష్మంగా, కేవలం చైతన్యమే, ఎలాంటి వ్యాధి లేని స్వరూపమవు.
యథామ్భసస్ తరఙ్గాది యథా హేమ్నో ఽఙ్గదాది వా । తద్ ఏవాతద్ ఇవాభాసం తథాహమ్భావనం చితః
నీటి నుంచి తరంగాలు ఎలా పుడతాయో, బంగారం నుంచి ఆభరణాలు ఎలా తయారవుతాయో, అలాగే 'నేను' అనే భావన కూడా చైతన్యంలోనే పుట్టి, అదే అయినా వేరేలా కనిపిస్తుంది.
అబోధేన జగత్ సర్వం మాయామయమ్ ఇవ స్థితమ్ । బోధేన సకలం బ్రహ్మరూపం సమ్పద్యతే ఽనఘ
అజ్ఞానంతో ఈ ప్రపంచం అంతా మాయలా కనిపిస్తుంది. జ్ఞానంతో, పాపరహితుడా, అన్నీ బ్రహ్మస్వరూపంగా మారిపోతాయి.
ద్విత్వైకత్వమతీ త్యక్త్వా శేషస్థస్ సుఖితో భవ । మా దుఃఖితో భవ వ్యర్థం త్వం మిథ్యాపురుషో యథా
రెండు, ఒకటి అనే భావనలను వదిలిపెట్టి, మిగిలిన స్థితిలో స్థిరంగా ఉండి సంతోషంగా ఉండు. నీవు వృథాగా బాధపడకూ, అబద్ధపు మనిషిలా అవ్వకూ.
మాయేయమ్ అతిదుష్పారా సాంసారీ సారతాం గతా । శరదా మిహికేవాశు బోధేనాయాతి తానవమ్
ఈ లోకం మాయతో తయారై, దాటి పోవడం చాలా కష్టం. నిజమైనదిగా కనిపిస్తున్నా, శరదృతువులో మబ్బులా, జ్ఞానంతో త్వరగా కరిగిపోతుంది.
పరమామ్ ఆగతో ఽస్మ్య్ అన్తస్ తృప్తిం జ్ఞానామృతేన తే । అవగ్రహభయాక్రాన్తస్ స్వాసారేణేవ చాతకః
నీ జ్ఞానామృతంతో నేను లోపల పరమ తృప్తిని పొందాను. వర్షం కోసం ఎదురుచూసే చాతకపక్షిలా, ఎడారి భయంతో ఒక్క నీటి చుక్కతో సంతృప్తి పొందినట్టు.
అమృతేనేవ సిక్తో ఽహమ్ అన్తర్ గచ్ఛామి శీతతామ్ । ఉపరీవ సమస్తానాం తిష్ఠామ్య్ అతులసమ్పదామ్
అమృతంతో స్నానమాడినట్టు, నేను లోపల చల్లదనాన్ని అనుభవిస్తున్నాను. పైకి చూస్తే, అందరికన్నా గొప్ప సంపదల మధ్య నిలిచినట్టు ఉంది.
న తృప్తిమ్ అధిగచ్ఛామి వచసాం వదతస్ తవ । ఐన్దవీనాం మరీచీనాం చకోరస్ తృషితో యథా
నీ మాటలు వినిపించినా నాకు తృప్తి కలగడం లేదు. అది పిపాసితో ఉన్న చకోరపక్షి చంద్రకాంతులు చూసినా దాహం తీరని విధంగా ఉంది.
తృప్తో ఽపి భూయః పృచ్ఛామి త్వాం ప్రశ్నమ్ ఇమమ్ ఈశ్వర । కో నామ తృప్తో ఽప్య్ అగ్రస్థం న పిబత్య్ అమృతాసవమ్
ప్రభూ, నేను తృప్తిగా ఉన్నా, మళ్లీ ఈ ప్రశ్న అడుగుతున్నాను. ఎందుకంటే, ఎవరికైనా అమృతాన్ని ముందుంచితే, తృప్తిగా ఉన్నా తాగకుండా వదిలేస్తారా?
కిమ్ ఉచ్యతే మునిశ్రేష్ఠ మిథ్యాపురుషనామకమ్ । వస్త్వ్ అవస్తూకృతజగద్వస్తుజాతం వదాశు మే
మహర్షీ, మిథ్యాపురుషుడు అనే పేరుతో ఎవరి గురించి చెప్పబడింది? నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ కలిసిన ఈ లోకాన్ని గురించి నాకు త్వరగా వివరించండి.
మిథ్యాపురుషబోధాయ శృణు రాఘవ శోభనామ్ । ఇమామ్ ఆఖ్యాయికాం హాసజననీం మదుదీరితామ్
రాఘవా, మిథ్యాపురుషుడి జ్ఞానార్థంగా నేను చెప్పబోయే ఈ హాస్యాన్ని పుట్టించే మధురమైన కథను విను.
అస్తి కశ్చిన్ మహాబాహో మాయాయన్త్రమయః పుమాన్ । బాలపేలవధీర్ మూఢో గూఢో మౌర్ఖ్యేణ కేవలమ్
ఓ మహాబాహువా, అక్కడ ఒకడు ఉన్నాడు. అతడు మాయా యంత్రాలతో తయారైనవాడు, బాల్యంగా, బలహీనంగా, మూర్ఖుడిగా, అజ్ఞానంతో పూర్తిగా మూసివేయబడ్డవాడిగా ఉన్నాడు.
స ఏకాన్తే క్వచిజ్ జాతశ్ శూన్యే తత్రైవ తిష్ఠతి । కేశోణ్డుకమ్ ఇవ వ్యోమ్ని మృగతృష్ణేవ వా మరౌ
అతడు ఎక్కడో ఒంటరిగా, శూన్యంలో పుట్టాడు. అక్కడే ఉండిపోతూ, ఆకాశంలో తల వెంట్రుకల గుండ్రపు బంతిలా, ఎడారిలో మృగమరుచికల్లా కనిపిస్తున్నాడు.
తస్మాద్ అన్యన్ న తత్రాస్తి యద్ అస్తి చ స ఏవ తత్ । యచ్ చాన్యత్ తత్ సదాభాసం న స పశ్యతి దుర్మతిః
అక్కడ వేరే ఏదీ లేదు; ఉన్నదంతా అతడే. మరేదైనా కనిపిస్తే అది ఎప్పుడూ భ్రమే, కానీ ఆ మూర్ఖుడు దాన్ని గ్రహించడు.
సఙ్కల్పస్ తస్య సఞ్జాతస్ తత్ర వృద్ధిమ్ ఉపేయుషః । ఖస్యాహం ఖమ్ అహం ఖం మే ఖం రక్షామీతి నిశ్చలః
అతనిలో ఒక ఆలోచన పుట్టింది, అక్కడ పెరిగింది— 'నేనే ఆకాశం, ఆకాశమే నేను, ఆకాశం నాదే, ఆకాశాన్ని నేను కాపాడాలి' అని అతడు స్థిరంగా భావించాడు.
ఖం స్థాపయిత్వా రక్షామి వస్త్వ్ ఇష్టం రక్ష్యమ్ ఆదరాత్ । ఇతి సఞ్చిన్తయన్ వ్యోమరక్షార్థమ్ సో ఽకరోద్ గృహమ్
నేను ఖాళీని కాపాడాలి, కావలసిన వస్తువును జాగ్రత్తగా రక్షించాలి అని ఆలోచిస్తూ, ఆ ఖాళీని కాపాడటానికి ఒక ఇల్లు కట్టాడు.
తస్య కోశే బబన్ధాస్థాం రక్షితం ఖం మయేత్య్ అసౌ । గృహాకాశేన సన్తుష్టస్ స్థితస్ స రఘునన్దన
తాను కాపాడిన ఖాళీని పెట్టెలో పెట్టి, 'నేను ఖాళీని రక్షించాను' అని అనుకున్నాడు. ఆ ఇల్లులోని ఖాళీతో సంతృప్తిగా అక్కడే ఉండిపోయాడు, రఘునందన.
అథ కాలేన తత్ తస్య గృహం నాశమ్ ఉపాయయౌ । ఋత్వన్తరేణర్తుర్ ఇవ వాతేనేవ తరఙ్గకః
కొంతకాలం తర్వాత, అతని ఆ ఇల్లు నశించిపోయింది. కాలం మారినప్పుడు ఋతువు పోయినట్టు, గాలి తాకినప్పుడు అల విడిపోయినట్టు అది అంతమైంది.
హా గృహాకాశ నష్టం త్వం హా క్వ యాతమ్ అసి క్షణాత్ । హా హా భగ్నమ్ అసి స్వచ్ఛమ్ ఇత్య్ అథైతచ్ ఛుశోచ సః
'అయ్యో, ఇల్లులోని ఖాళీ పోయింది! అయ్యో, నీవు ఒక్కసారిగా ఎక్కడికి పోయావు? అయ్యో, నీవు స్పష్టంగా కనిపించే దానివి, ఇప్పుడు పగిలిపోయావు!' అని అతడు బాధపడ్డాడు.
ఇతి శోకం చిరం కృత్వా పునస్ తత్రైవ దుర్మతిః । కూపం చక్రే ఖరక్షార్థం కూపాకాశపరో ఽభవత్
ఇలా చాలా కాలం దుఃఖిస్తూ, ఆ మూర్ఖుడు మళ్లీ అక్కడే గాడి తవ్వి, ఆ గాడిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కాపాడాలనే ప్రయత్నంలో మునిగిపోయాడు.
తతో నాశం స కాలేన నీతః కూపో ఽపి తస్య వై । కూపాకాశమహాశోకవిధురో ఽసౌ తతో ఽభవత్
ఆ తరువాత, కాలక్రమంలో ఆ గాడి కూడా నశించిపోయింది. అప్పుడు అతడు ఆ గాడి ఖాళీ స్థలాన్ని తలచుకొని తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
కూపాకాశప్రలాపాన్తే కుమ్భం తత్రైవ సో ఽకరోత్ । కుమ్భాకాశపరో భూత్వా స్వయం నిర్వృతిమ్ ఆయయౌ
ఆ గాడి ఖాళీ స్థలాన్ని గురించి తాపత్రయం ముగిసిన తర్వాత, అక్కడే ఒక కుండి తయారు చేశాడు. ఆ కుండిలోని ఖాళీ స్థలంలో మనసు లీనమై, చివరకు తాను సంతృప్తిని పొందాడు.
కుమ్భో ఽపి తస్య కాలేన నాశం నీతో రఘూద్వహ । యామ్ ఏవ దిశమ్ ఆదత్తే దుర్భగస్ సాపి నశ్యతి
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఆ కుండి కూడా కాలక్రమంలో నశించిపోయింది. దురదృష్టవశాత్తు అతను ఏ దిశలో ప్రయాణించినా, అది కూడా అంతమవుతుంది.
కుమ్భాకాశప్రలాపాన్తే ఖరక్షార్థం చకార సః । కుణ్డం తత్రైవ తేనాసౌ కుణ్డాకాశపరో ఽభవత్
మట్టికుండలో ఉన్న ఖాళీ స్థలం గురించి చెప్పిన తరువాత, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి అక్కడే ఒక గోతిని చేసాడు. అప్పటి నుంచి ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలంలోనే మనసు పెట్టాడు.
కుణ్డమ్ అప్య్ అస్య కాలేన కాననే నాశమ్ ఆయయౌ । తేజసేవ తమస్ తేన కుణ్డాకశాం శుశోచ సః
కాలక్రమంలో ఆ గోతీ కూడా అడవిలో నశించింది. వెలుగు చీకటిలో కలిసిపోతున్నట్టు, ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కోల్పోయినందుకు అతడు బాధపడ్డాడు.
కుణ్డకాకాశశోకాన్తే ఖరక్షార్థం చకార సః । చతుశ్శాలం మహాశాలం తదాకాశపరో ఽభవత్
ఆ గోతిలోని ఖాళీ స్థలాన్ని కోల్పోయిన బాధ తరువాత, ఉప్పు నిల్వచేయడానికి నాలుగు స్తంభాల మందిరాన్ని నిర్మించాడు. తరువాత ఆ మందిరంలోని ఖాళీ స్థలంలోనే మనసు పెట్టాడు.
తద్ అప్య్ అస్య జహారాశు కాలః కవలితప్రజః । జీర్ణం పర్ణం యథా వాతస్ స తచ్ఛోకపరో ఽభవత్
ఆ మందిరాన్ని కూడా కాలం, అన్నింటినీ మింగే కాలమే, త్వరగా తీసుకుపోయింది. వానపాటలో వాడిపోయిన ఆకులా, ఆ మందిరాన్ని కోల్పోయిన బాధలో అతడు మునిగిపోయాడు.