యథా కటకశబ్దార్థః పృథక్త్వార్హో ఽస్తి కానకే । న నామ కటకే తద్వజ్ జగచ్ఛబ్దార్థతా పరే
బంగారంలో 'వేడె' అనే పదానికి వేరుగా అర్థం ఉన్నా, నిజంగా బంగారంలో 'వేడె' అనే వస్తువు ఉండదు. అలాగే, పరమాత్మలో 'ప్రపంచం' అనే పదానికి అర్థం ఉండదు.
బ్రహ్మణ్య్ ఏవాస్త్య్ అనన్యాత్మ యథాస్థితమ్ ఇదం జగత్ । న జగచ్ఛబ్దకార్థో ఽస్తి హేమ్నీవ కటకాదితా
ఈ ప్రపంచం పరబ్రహ్మలోనే, వేరే స్వరూపం లేకుండా, యథావిధిగా ఉంది. కానీ, బంగారంలో 'వేడె'తనము లేనట్లు, బ్రహ్మంలో 'ప్రపంచం' అనే వాస్తవికత లేదు.
అసతైవాసతీ తాపనద్యేవ లహరీ చలా । మనసైవేన్ద్రజాలశ్రీర్ జాగతీ ప్రవితన్యతే
బాధల నదిలో అలగా కదిలే ఈ ప్రపంచం నిజానికి అసత్యమే. మాంత్రికుడి మాయాజాలపు మహిమలా, మనస్సు వల్లే ఇది కనిపిస్తుంది.
అవిద్యా సంసృతిర్ బన్ధో మాయా మోహో మహత్ తమః । కల్పితానీతి నామాని యస్యాస్ సకలవేదిభిః
అజ్ఞానం, జననమరణ చక్రం, బంధనం, మాయ, మోహం, గొప్ప చీకటి—ఇవి అన్నీ జ్ఞానులు ఊహించిన పేర్లే.
బన్ధస్య తావద్ రూపం త్వం కథ్యమానమ్ ఇదం శృణు । తతస్ స్వరూపం మోక్షస్య జ్ఞాస్యసీన్దుసమానన
బంధం ఎలా ఉంటుందో నేను చెప్పబోతున్నాను, నువ్వు శ్రద్ధగా విను. ఆ తరువాత ముక్తి యొక్క అసలైన స్వరూపం కూడా నీకు తెలుస్తుంది, చంద్రబింబంలాంటి ముఖమున్నవాడా.
ద్రష్టుర్ దృశ్యత్వసత్తాఙ్గ బన్ధ ఇత్య్ అభిధీయతే । ద్రష్టా దృశ్యవశాద్ బద్ధో దృశ్యాభావాద్ విముచ్యతే
దృష్టికర్త, దృష్టవస్తువు, వాటి ఉనికిని కలిపినదే బంధం అని అంటారు. దృష్టికర్త దృష్టవస్తువుపై ఆధారపడినప్పుడు బంధించబడతాడు; దృష్టవస్తువు లేకపోతే అతడు విముక్తుడవుతాడు.
జగత్ త్వమ్ అహమ్ ఇత్యాదిసర్గాత్మా దృశ్యమ్ ఉచ్యతే । యావద్ ఏతత్ సమ్భవతి తావన్ మోక్షో న విద్యతే
ఈ లోకం, 'నేను', 'నువ్వు' అని భావించడమే దృష్టవస్తువు అని అంటారు. ఇది ఉన్నంతకాలం ముక్తి ఉండదు.
నేదం నేదమ్ ఇతి వ్యర్థైః ప్రలాపైర్ నోపశామ్యతి । సఙ్కల్పజనకైర్ దృశ్యవ్యాధిః ప్రత్యుత వర్ధతే
ఇది కాదు, అది కాదు అని వృథా మాటలు చెప్పడం వల్ల ఈ దృష్టి వ్యాధి తగ్గదు; దాన్ని కలిగించే సంకల్పాలతో అది మరింత పెరుగుతుంది.
న చ తర్కభరక్షోదైర్ న తీర్థనియమాదిభిః । సతో దృశ్యస్య జగతో యస్మాద్ ఏతే విచారకాః
దార్శనిక వాదాలతోనో, తీర్థయాత్రలు వంటి నియమాలతోనో, ఈ కనిపించే జగత్తు యొక్క నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోలేం. ఇవన్నీ పరిశీలనకు మాత్రమే ఉపకరణాలు.
జగద్ దృశ్యం తు యద్య్ అస్తి న శామ్యత్య్ ఏవ తత్ క్వచిత్ । నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః
ఈ జగత్తు నిజంగా కనిపిస్తే, అది ఎక్కడా అంతరించదు. అసత్యానికి ఎప్పుడూ ఉనికి ఉండదు; సత్యమైనది ఎప్పుడూ నశించదు.
అచేత్యచిత్స్వరూపాత్మా యత్ర యత్రైష తిష్ఠతి । తత్ర తత్రాస్య దృశ్యశ్రీస్ సముదేత్య్ అప్య్ అణూదరే
చైతన్యమూ, జడత్వమూ కలిసిన ఆ పరమాత్మ ఎక్కడ ఉన్నా, అక్కడ కనిపించే జగత్తు మహిమ కూడా ఉద్భవిస్తుంది—even చిన్న అణువులోనూ.
తస్మాద్ అస్తి జగద్ దృశ్యం తత్ ప్రమృష్టమ్ ఇదం మయా । త్యక్తం తపోధ్యానజపైర్ ఇతి కాఞ్చికతృప్తివత్
అందువల్ల ఈ కనిపించే జగత్తు ఉంది. అయినా నేను దీన్ని తపస్సు, ధ్యానం, జపంతో శుద్ధి చేసి వదిలేశాను. అద్దాన్ని మెరిపించిన తరువాత సంతృప్తి పొందినట్టు.
యది నామ జగద్ దృశ్యమ్ అస్తి తత్ ప్రతిబిమ్బతి । పరమాణూదరే ఽప్య్ అస్మింశ్ చిదాదర్శే న సంశయః
ఈ కనిపించే లోకం నిజంగా ఉన్నా, అది చైతన్యమనే అద్దంలో, ఎంత చిన్న అణువులోనైనా ప్రతిబింబించక తప్పదు.
యత్ర తత్ర స్థితం రామ యథాదర్శే ప్రబిమ్బతి । అద్రిద్యూర్వీనదీశాది చిదాదర్శే తథైవ హి
ఓ రామా, అది ఎక్కడ ఉన్నా, అద్దంలో బింబించినట్లు, పర్వతాలు, భూమి, నదులు మొదలైనవి కూడా చైతన్యమనే అద్దంలో అంతే స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
తతస్ తత్ర పునర్ దుఃఖం జరా మరణజన్మనీ । భావాభావగ్రహోత్సర్గాస్ స్థూలసూక్ష్మచలాచలాః
అక్కడ మళ్లీ బాధ, వృద్ధాప్యం, మరణం, జననం, ఉండడమూ లేకపోవడమూ, పట్టుకోవడం వదిలిపెట్టడం, స్థూలమైనవి, సూక్ష్మమైనవి, కదిలే, నిలిచిపోయినవీ కలుగుతూనే ఉంటాయి.
ఇదం ప్రమార్జితం దృశ్యం మయా నాత్రాహమ్ ఆస్థితః । ఏతద్ ఏవాక్షయం బీజం సమాధౌ సంసృతిస్మృతేః
ఈ కనిపించే ప్రపంచాన్ని నేను శుభ్రం చేసుకున్నాను; ఇందులో నేను లేను. అయినా ఇదే సమాధిలో సంసారాన్ని గుర్తు చేసుకునే అక్షయమైన విత్తనం.
సతి త్వ్ అస్మిఞ్ జగద్దృశ్యే నిర్వికల్పసమాధినా । న చాక్షయసుషుప్తత్వం తుర్యం వాప్య్ ఉపపద్యతే
ఈ లోకాన్ని మనం చూస్తున్నప్పుడు, ఆ నిత్యమైన గాఢ నిద్ర స్థితి గానీ, తురీయ స్థితి గానీ, ఆలోచనలేని సమాధి గానీ కలగవు.
వ్యుత్థానే హి సమాధీనాం సుషుప్తాన్త ఇవాఖిలమ్ । జగద్దుఃఖమ్ ఇదం భాతి యథాస్థితమ్ అఖణ్డితమ్
మనస్సు సమాధి నుండి బయటపడినప్పుడు, ఈ లోకం అంతా, గాఢ నిద్ర చివర్లో కనిపించేదిలా, ఎటూ ఆగని బాధగా కనిపిస్తుంది.
ప్రాప్తం భవతి హే రామ తత్ కిం నామ సమాధిభిః । భూయో ఽనర్థనిపాతే హి క్షణసామ్యే ఽపి కిం సుఖమ్
ఓ రామా, ఆ స్థితిని సాధించిన తర్వాత, సమాధులకు ఇంకెందుకు అవసరం? ఎందుకంటే, మళ్లీ కష్టాలు వచ్చినప్పుడు, క్షణకాల సమానత్వం ఉన్నా, నిజమైన ఆనందం ఉండదు.
యది వాపి సమాధానే నిర్వికల్పే స్థితిం వ్రజేత్ । తద్ అక్షయసుషుప్తాభం తన్ మన్యే నామలం పదమ్
లేకపోతే, ఎవరైనా ఆలోచనలేని సమాధి స్థితిని చేరితే, దాన్ని నేను మలినం లేని, నిత్యమైన గాఢ నిద్రలాంటి పరమ స్థితిగా భావిస్తాను.
ప్రాప్యతే సతి దృశ్యే ఽస్మిన్ న చ తన్ నామ కేనచిత్ । యత్ర తత్ర కిలాయాతి చిత్తభ్రాన్త్యా జగద్భ్రమః
ఈ దృష్టి ఉన్నప్పుడు, ఆ స్థితిని ఎవ్వరూ పొందలేరు. మనస్సు మాయ వల్ల ఎక్కడైనా ఈ లోక భ్రమ కలుగుతుంది.
ద్రష్టాథ యది పాషాణరూపతాం భావయన్ బలాత్ । కిలాస్తే తత్ తదన్తే ఽపి భూయో ఽస్యోదేతి దృశ్యతా
దృష్టికర్త బలవంతంగా తనను రాయి లాంటి స్థితిలో నిలిపినా, ఆ స్థితి చివరికి మళ్లీ ఈ లోకాన్ని చూసే భావన వస్తుంది.
న చ పాషాణతాతుల్యా నిర్వికల్పసమాధయః । కేషాఞ్చిత్ స్థితిమ్ ఆయాన్తి సర్వైర్ ఇత్య్ అనుభూయతే
కొంతమందికి ఆలోచనలేని సమాధి రాయి లాంటి స్థితికి చేరదని, అందరికీ అనుభవంలోకి వస్తుంది.
న చ పాషాణతాతుల్యా రూఢిం యాతాస్ సమాధయః । భవన్త్య్ అగ్ర్యం పదం శాన్తం చిద్రూపమ్ అజమ్ అవ్యయమ్
రాయి లాంటి సమాధులు పరిపక్వతకు చేరవు; అవి శాంతమైన, ఉత్తమమైన, జన్మలేని, మారని, చైతన్య స్వరూపమైన స్థితిగా మారుతాయి.
తస్మాద్ యదీదం సద్ దృశ్యం తన్ న శామ్యేత్ కదాచన । శామ్యేత్ తపోజపధ్యానైర్ దృఢమ్ ఇత్య్ అజ్ఞకల్పనా
కాబట్టి, ఈ జగత్తు నిజంగా ఉన్నదైతే, అది ఎప్పుడూ అంతమవ్వదు. తపస్సు, జపం, ధ్యానం వంటివాటితో దీన్ని పూర్తిగా నశింపజేయవచ్చని అనుకోవడం, అవివేకుల ఊహ మాత్రమే.
ఆలీనవల్లరీరూపం యథా పద్మాక్షకోటరే । ఆస్తే కమలినీబీజం తథా ద్రష్టరి దృశ్యధీః
పూవు కండలో పద్మబీజం ఎలా దాగి ఉంటుందో, అలాగే చూసేవాడిలో ఈ జగత్తును చూసే భావన దాగి ఉంటుంది.
యథా రసః పదార్థేషు యథా తైలం తిలాదిషు । కుసుమేషు యథామోదస్ తథా ద్రష్టరి దృశ్యధీః
వస్తువుల్లో రుచి ఎలా ఉంటుందో, నువ్వులు మొదలైన విత్తనాల్లో నూనె ఎలా దాగి ఉంటుందో, పువ్వుల్లో పరిమళం ఎలా ఉంటుందో, అలాగే చూసేవాడిలోనే జగత్తును చూసే భావన ఉంటుంది.
యత్ర యత్ర స్థితస్యాపి కర్పూరాదేస్ సుగన్ధతా । యథోదేతి తథా దృశ్యం చిద్ధాతోర్ ఉదరే జగత్
కర్పూరం లాంటి ద్రవ్యాలు ఎక్కడ పెట్టినా, అక్కడ వాటి వాసన ఎలా వ్యాపించునో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా చైతన్యమయమైన మనస్సులోనే ఉద్భవిస్తుంది.
యథా చాత్ర తవ స్వప్నసఙ్కల్పశ్ చిత్తరాజ్యధీః । స్వానుభూత్యైవ దృష్టాన్తస్ తస్మాద్ ధృద్య్ అస్తి దృశ్యభూః
ఇక్కడ నీ కల, ఊహ, మనస్సులో రాజ్యం అన్న భావన—all ఇవన్నీ నీవు నీ అనుభవంలోనే తెలుసుకుంటావు. అలాగే, ఈ లోకంలో కనిపించే ప్రతిదీ మన హృదయంలోనే ఉంది.
తస్మాచ్ చిత్తవికల్పస్థః పిశాచో బాలకం యథా । వినిహన్త్య్ ఏవమ్ ఏషాన్తర్ ద్రష్టారం దృశ్యరూపికా
అందువల్ల, మనస్సులో ఊహించుకున్న పిశాచం ఒక చిన్నపిల్లవాడిని నాశనం చేయగలిగినట్లే, మనలో కనిపించే ఈ రూపం కూడా మనను, అంటే దర్శించేవాడిని, నాశనం చేస్తుంది.