ఆ రాజ్యసమ్పరిత్యాగాద్ వర్తమానక్షణక్రమమ్ । సర్వమ్ ఆలోక్య భూపాలో విరరామ సమాధితః
రాజ్యాన్ని పూర్తిగా వదిలినప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకూ జరిగిన ప్రతి క్షణాన్ని రాజు స్పష్టంగా చూసి, సమాధి స్థితి నుంచి బయటకు వచ్చాడు.
సమాధివిరతో హర్షవికాసినయనామ్బుజః । విసార్య తరసా బాహూ పులకోజ్జ్వలతాం గతః
సమాధి ముగిసిన వెంటనే, ఆనందంతో రాజు కన్నులు పువ్వులా వికసించాయి; వెంటనే చేతులను చాచి, ఆనందంతో ఒంటిపై రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి.
గలదఙ్గం లసత్స్నేహమ్ ఉద్యద్బాష్పం స్ఫురత్స్పృహమ్ । ఆలిలిఙ్గ చిరం కాన్తాం నకులో నకులీమ్ ఇవ
అవని దేహం వణికుతూ, ప్రేమ వెలిగిస్తూ, కన్నీళ్లు ఉప్పొంగుతూ, మనసు తపిస్తూ, అతడు తన ప్రియురాలిని ముళ్లపిల్ల తన జతను ఎలా ఆలింగనం చేసుకుంటుందో అలా దీర్ఘంగా ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.
తయోర్ ఆలిఙ్గనే తస్మింస్ తత్ర భావో బభూవ యః । న స వాసుకిజిహ్వాభిర్ వక్తుం వర్షైర్ హి శక్యతే
ఆ ఇద్దరి ఆలింగనంలో పుట్టిన ఆ అనుభూతిని, వాసుకి పాము ఎన్నో నాలుకలున్నా, ఎన్నో సంవత్సరాలు మాట్లాడినా, వివరించలేరు.
చిత్రస్థావ్ ఇవ పఙ్కేన కృతావ్ ఇవ గలత్తనూ । శైలాద్ ఇవ సముత్కీర్ణౌ శ్లిష్టావ్ ఆస్తాం చిరం ప్రియౌ
వారు ఇద్దరూ మట్టిలో చిత్రాల్లా, కరిగిపోతున్న శరీరాల్లా, కొండపై నుంచి జారిపడిన వారిలా, ఒకరినొకరు గట్టిగా పట్టుకుని చాలా సేపు అలాగే ఉన్నారు.
ముహూర్తేన గలద్ఘర్మజాలౌ పులకపీవరౌ । బాహూ విశ్లథతామ్ ఈషన్ నిన్యతుస్ తౌ శనైః ప్రియౌ
ఒక క్షణంలోనే, చెమట ధారలు కారుతూ, రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటూ ఉన్న వారి భుజాలు, ఆ ప్రేమికులు నెమ్మదిగా విడిపోతుండగా, మెల్లగా సడలిపోయాయి.
అమృతాపూర్ణహృదయం సంశూన్యహృదయోపమమ్ । ఉన్ముక్తభుజమ్ ఆస్తాం తావ్ అలక్ష్యస్థితలోచనమ్
అమృతంతో నిండిన హృదయం, ఖాళీ అయిన హృదయంలా ఉండగా, చేతులు సడలించి, చూపు ఎక్కడ నిలిచిందో తెలియని విధంగా, అతడు అక్కడే నిశ్చలంగా ఉన్నాడు.
ఘనానన్దః క్షణం స్థిత్వా తూష్ణీం ప్రణయపేశలమ్ । కాన్తాచిబుకసంలగ్నకరః ప్రోవాచ భూపతిః
ఘనానందుడు ఒక క్షణం మౌనంగా, మృదువైన ప్రేమతో నిండిన హృదయంతో నిలబడి, తన ప్రియమైనవారి కంటి కింద చెయ్యి ఉంచి, రాజును చూచి ఇలా మాట్లాడాడు.
అహో ను మధురస్ స్నిగ్ధః కాన్తశ్ చ కులయోషితామ్ । పుణ్యశ్ చరితనిష్ష్యన్దస్ స్వాదవాన్ అమృతాద్ అపి
ధన్యమైన స్త్రీల ప్రవర్తన ఎంత మధురంగా, స్నిగ్ధంగా, అందంగా ఉంటుందో! వారి సద్గుణాల ప్రవాహం అమృతాన్ని కూడా మించిపోయే రుచిని ఇస్తుంది.
కియత్ప్రమాణం తన్వఙ్గి త్వయా బాలేన్దుముగ్ధయా । అనుభూతశ్ చిరం క్లేశో భర్తుర్ అర్థేన దారుణః
సన్నని రూపం కలిగినవాడా, చిన్న చంద్రునిలా అమాయకురాలా, నీవు భర్త కోసం ఎంత కాలం, ఎంతటి కష్టాన్ని భరించావో, ఆ బాధ ఎంత తీవ్రమైందో చెప్పలేం.
ఏవం దురుత్తరాద్ అస్మాత్ సంసారకుహరాద్ అహమ్ । ఉత్తారితో యయా బుద్ధ్యా సా హి కేనోపమీయతే
ఈ లోకజీవితపు లోతైన, దుర్గమమైన అగాధంలోనుండి నన్ను బయటకు తీసిన ఈ జ్ఞానం ఎంత గొప్పదో, దానికి పోలికగా మరేదైనా ఉందా?
అరున్ధతీ శచీ గౌరీ గాయత్రీ శ్రీస్ సరస్వతీ । సమస్తాః పేలవాయన్తే తన్వ్యాస్ సత్త్వగుణశ్రియా
అరుంధతీ, శచీ, గౌరీ, గాయత్రీ, శ్రీ, సరస్వతి — వీళ్లందరూ కూడా నీ సద్గుణాల ముందు ఎంతో చిన్నవాళ్లుగా కనిపిస్తున్నారు.
ధీశ్రీకాన్తిక్షమామైత్రీకరుణాద్యాసు సున్దరి । కాన్తాస్వ్ ఆకారకాన్తాసు ప్రథమైవాసి లక్ష్యసే
అందమైనవాడా! జ్ఞానం, కాంతి, సహనం, స్నేహం, దయ వంటి గుణాలతో అలంకరించబడిన స్త్రీలందరిలో, రూపంలో, ఆకర్షణలో నువ్వే ముందున్నవాడివి.
పరేణాధ్యవసాయేన త్వయాహమ్ అవబోధితః । కేన ప్రత్యుపకారేణ తులామ్ ఏష్యన్తి మే గుణాః
నీ గొప్ప సంకల్పంతో నేను బోధించబడ్డాను. నీకు సమానంగా నా గుణాలు ఏ విధంగా ప్రతిఫలం ఇవ్వగలవు?
మోహాద్ అనాదిగహనాద్ అనన్తవిషమాద్ అపి । పతిమ్ అధ్యవసాయిన్యస్ తారయన్తి కులస్త్రియః
అది ఎంతగానో తెలియని, ఆది లేని మాయ అంధకారంలోనుండి, అంతులేని విషపూరితమైన స్థితిలోనుండికూడా, ధైర్యంగా ఉండే మంచి ఇంటి మహిళలు తమ భర్తలను రక్షిస్తారు.
శాస్త్రార్థగురుమన్త్రాది న తథోత్తారణక్షమమ్ । యథైతాస్ స్నేహశాలిన్యో భర్తౄణాం కులయోషితః
శాస్త్రార్థాలు, గురువులు, మంత్రాలు ఇవన్నీ కూడా భర్తలకు మంచి ఇంటి మహిళలు చూపించే ప్రేమలా రక్షించలేవు.
సఖా భ్రాతా సుహృద్ భృత్యో గురుర్ మన్త్రో ధనం సుఖమ్ । శాస్త్రమ్ ఆయతనం దాస్యస్ సర్వం భర్తుః కులస్త్రియః
ఒక మంచి ఇంటి భార్య భర్తకు స్నేహితురాలు, అన్నయ్య, మిత్రురాలు, సేవకురాలు, ఉపాధ్యాయురాలు, మంత్రం, ధనం, ఆనందం, శాస్త్రం, ఆశ్రయం — అన్నీ అవుతుంది.
సర్వదా సర్వయత్నేన పూజనీయాః కులాఙ్గనాః । లోకద్వయసుఖం సమ్యక్ సర్వం తాసు ప్రతిష్ఠితమ్
మంచి ఇంటి మహిళలను ఎప్పుడూ, అన్ని విధాలా గౌరవించాలి. ఎందుకంటే ఇహపరలోక సుఖమంతా వారిలోనే నిలిచి ఉంది.
నిరిచ్ఛాయాః ప్రయాతాయాః పారం సంసారవారిధేః । కథమ్ అస్యోపకారస్య కరిష్యే తే ప్రతిక్రియామ్
ఇచ్చిక కూడా లేకుండా, ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటి వెళ్లిన నీ సహాయాన్ని నేను ఎలా తిరిగి చెల్లించగలను?
మన్యే కులాఙ్గనాలోకో లోకే సర్వస్ త్వయాధునా । నారీసౌజన్యచర్చాసు వ్యపదేశ్యో భవిష్యతి
ఇప్పటి నుంచి నీ వల్ల, ఈ లోకంలో మంచి గుణాలున్న మహిళల పేర్లు, స్త్రీల సౌజన్యంపై జరిగే మాటల్లో తప్పకుండా ప్రస్తావించబడతాయని నేను అనుకుంటున్నాను.
త్వాం నిర్మితవతో ధాతుర్ గుణజాలాతిశాయినీమ్ । మన్యే ప్రకుపితా నూనమ్ అరున్ధత్యాదికాస్ స్త్రియః
నీకు సృష్టికర్త అన్ని మంచి లక్షణాలతో కలిగి ఉండేలా రూపొందించాడని నేను భావిస్తున్నాను. అందుకే అరుంధతి వంటి మహానుభావులు కూడా నిన్ను చూసి అసూయపడతారని అనిపిస్తోంది.
సతీత్వరూపసౌజన్యగుణరత్నసముద్గికే । ఏహి మే త్వద్గుణోత్కస్య పునర్ ఆలిఙ్గనం కురు
పతివ్రత, అందం, సౌజన్యం, మంచి గుణాల రత్నాల భాండాగారమైనవాడా! నీ గుణాలకు మళ్లీ ఆకర్షితుడనై ఉన్నాను. రా, నన్ను మళ్లీ ఆలింగనం చేయి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా మృగశావాక్షీం చూడాలాం స శిఖిధ్వజః । ఆలిలిఙ్గ పునర్ గాఢం నకులో నకులీమ్ ఇవ
ఇలా చెప్పి, మృగశావాక్షి అయిన చూడాలాను శిఖిధ్వజుడు మళ్ళీ గట్టిగా ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. అది మగ ముంగిస తన జతను ఎలా కౌగిలించుకుంటుందో అలా.
దేవ శుష్కక్రియాజాలపరే త్వయ్య్ ఆకులాత్మని । తథాభూవం భృశమ్ అహం త్వదర్థం దుఃఖితా కిల
ప్రభూ, నీవు ఆ ఎండబడ్డ కర్మలలో మునిగి, మనసు కలవరపడి ఉన్నప్పుడు, నీ కోసం నేను నిజంగా చాలా బాధపడ్డాను.
తేన త్వదవబోధాత్మా స్వార్థ ఏవోపపాదితః । మయా తద్ అత్ర కిం దేవః కరోతి మయి శంసనమ్
ఆ విధంగా నీకు జ్ఞానం కలిగి, నీకావలసినది నీవే సాధించావు. మరి ఈ విషయంలో నన్ను పొగడటంలో ప్రభువు ఏం చేయగలడు?
త్వయా యథా వరారోహే స్వార్థస్ సమ్పాదితశ్ శుభః । తథేదానీం సతాం సర్వాస్ సాధయన్తు కులస్త్రియః
నీవు, ఓ సుందరీ, నీ శుభమైన లక్ష్యాన్ని ఎలా సాధించావో, ఇప్పుడు మంచి కుటుంబాలలోని అన్ని సతీస్త్రీలు కూడా అలాగే సాధించగాక.
బుద్ధ్యంశైకాన్తవిశ్రాన్తజగజ్జాలక దేవ హే । అద్య తం ప్రాక్తనం కచ్చిన్ మోహం సమనుపశ్యసి
బుద్ధి తేజంతో ఈ జగత్తును నిలిపే పరమేశ్వరా! నీవు ఇప్పుడైనా ఆ పూర్వపు మాయను గుర్తు చేసుకుంటున్నావా?
ఇదం కరోమి నేదం తు ప్రాప్నోమీదమ్ ఇతస్ త్వ్ ఇతి । అన్తర్ హససి తాం కచ్చిద్ ఆశాపేలవతాం ధియః
"ఇది చేస్తాను, అది చేయను; ఇది పొందుతాను, అది కాదు" అని మనసు కలిగిన ఆశలపై నీవిప్పుడు లోపలపడి నవ్వుతున్నావా? అవి వృథా ఆశల మాదిరిగా అనిపిస్తున్నాయా?
తాస్ తుచ్ఛతృష్ణాకలనాస్ తాస్ సఙ్కల్పకుకల్పనాః । త్వయి నాద్యావలోక్యన్తే దేవ వ్యోమ్నీవ పర్వతాః
ఆ తక్కువ ఆశలు, తప్పుడు ఊహలు, వంకర ఆలోచనలు నేడు నీలో కనిపించవు దేవా! ఆకాశంలో పర్వతాలు కనిపించని విధంగా అవి నీలో లేవు.
కస్ త్వమ్ అద్యాఙ్గసమ్పన్నః కింనిష్ఠో ఽసి కిమ్ ఈహసే । కథం పశ్యసి పాశ్చాత్యం దేహావస్థాక్రమం ప్రభో
ఇప్పుడున్న నీవెవరు? నీ శక్తులన్నీ నిండుగా ఉన్న ఈ స్థితిలో నీవు ఏదిని ఆధారంగా ఉంచుకున్నావు? ఏదిని కోరుకుంటున్నావు? శరీర స్థితి మార్పులను నీవు ఎలా చూస్తున్నావు ప్రభూ?