ఉత్పద్యతే యో జగతి స ఏవ కిల వర్ధతే । స ఏవ మోక్షమ్ ఆప్నోతి స్వర్గం వా నరకం చ వా
ఈ లోకంలో ఏది పుట్టిందో అదే పెరుగుతుంది. అదే ముక్తిని, స్వర్గాన్నీ, నరకాన్నీ పొందుతుంది.
అతస్ తే స్వవబోధార్థం తత్ తావత్ కథయామ్య్ అహమ్ । ఉత్పత్తిం సంసృతావ్ ఏతి పూర్వమ్ ఏవ హి యో యథా
కాబట్టి నీకు సరిగ్గా అర్థమయ్యేలా, ఈ సంసారంలో ముందుగా ఉత్పత్తి ఎలా జరుగుతుందో నేను ఇప్పుడు చెప్తాను.
ఇదం ప్రకరణార్థం త్వం సఙ్క్షేపాచ్ ఛృణు రాఘవ । తతః ప్రకథయిష్యామి విస్తరం తే యథేప్సితమ్
ఈ విషయాన్ని గురించి ఇప్పుడు నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను రాఘవా, నీవు విను. తర్వాత నీకు కావలసినంత విస్తృతంగా వివరంగా చెప్పుతాను.
యద్ ఇదం దృశ్యతే సర్వం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । తత్ సుషుప్త ఇవ స్వప్నః కల్పాన్తే ప్రవినశ్యతి
ఈ జగత్తులో కనిపించే స్థావరజంగమమయమైన అన్ని వస్తువులు, కల్పాంతంలో, మనం గాఢ నిద్రలో చూసిన కలలా అంతా అంతరించిపోతాయి.
తతస్ స్తిమితగమ్భీరం న తేజో న తమస్ తతమ్ । అనాఖ్యమ్ అనభివ్యక్తం యత్ కిఞ్చిద్ అవశిష్యతే
ఆ తరువాత, అక్కడ మిగిలేది నిశ్శబ్దంగా, లోతుగా ఉంటుంది. అక్కడ వెలుగు లేదు, చీకటి లేదు. అది ఏమిటో చెప్పలేం, అది బయటపడదు, పేరు పెట్టలేం.
ఋతమ్ ఆత్మా పరం బ్రహ్మ సత్యమ్ ఇత్యాదికా బుధైః । కల్పితా వ్యవహారార్థం యస్య సఞ్జ్ఞా మహాత్మనః
సత్యం, ఆత్మ, పరబ్రహ్మం, నిజం అనే పేర్లు, ఆ మహాత్మునికి సూచించేందుకు, పండితులు వ్యవహారానికి అనుగుణంగా ఊహించి పెట్టారు.
స తథాభూత ఏవాత్మా స్వయమ్ అన్య ఇవోల్లసన్ । జీవతామ్ ఉపయాతీవ భావినామకదర్థనామ్
అదే ఆత్మ స్వయంగా ఉండి, వెలుగునిచ్చే మరోదానిలా కనిపిస్తుంది. భవిష్యత్తులో అనుభవించాల్సిన విషయాలకు లోనయ్యే జీవులలో ప్రవేశించినట్టు అనిపిస్తుంది.
తతస్ స జీవశబ్దార్థకలనాకులతాం గతః । మనో భవతి మౌనాత్మా మననాన్ మన్థరీభవత్
ఆ తరువాత, 'జీవుడు' అనే భావనలో చిక్కుకుని, ఆత్మ మనస్సుగా మారుతుంది. ఆ నిశ్శబ్దమైన ఆత్మ, ఆలోచనల వల్ల మందగిస్తుంది.
మనస్ సమ్పద్యతే తేన మహతః పరమాత్మనః । సుస్థిరాద్ అస్థిరాకారస్ తరఙ్గ ఇవ వారిధేః
అలా పరమాత్మ నుండి మనస్సు పుట్టుకొస్తుంది. స్థిరమైనదానిలోంచి అస్తిరమైనది ఉద్భవిస్తుంది, అది సముద్రంలో అలలెలా వస్తాయో అలా.
తత్ స్వయం స్వైరమ్ ఏవాశు సఙ్కల్పయతి నిత్యశః । తేనేయమ్ ఇన్ద్రజాలశ్రీర్ వితతేవ వితన్యతే
ఆ మనస్సు తన స్వేచ్ఛతో ఎప్పుడూ ఎన్నో కల్పనలు చేసుకుంటుంది. దానివల్లే ఈ మాయాజాలం, మాంత్రికుడి ప్రదర్శనలా, విస్తరించిపోతుంది.
యథా కటకశబ్దార్థః పృథక్త్వార్హో ఽస్తి కానకే । న నామ కటకే తద్వజ్ జగచ్ఛబ్దార్థతా పరే
బంగారంలో 'వేడె' అనే పదానికి వేరుగా అర్థం ఉన్నా, నిజంగా బంగారంలో 'వేడె' అనే వస్తువు ఉండదు. అలాగే, పరమాత్మలో 'ప్రపంచం' అనే పదానికి అర్థం ఉండదు.
బ్రహ్మణ్య్ ఏవాస్త్య్ అనన్యాత్మ యథాస్థితమ్ ఇదం జగత్ । న జగచ్ఛబ్దకార్థో ఽస్తి హేమ్నీవ కటకాదితా
ఈ ప్రపంచం పరబ్రహ్మలోనే, వేరే స్వరూపం లేకుండా, యథావిధిగా ఉంది. కానీ, బంగారంలో 'వేడె'తనము లేనట్లు, బ్రహ్మంలో 'ప్రపంచం' అనే వాస్తవికత లేదు.
అసతైవాసతీ తాపనద్యేవ లహరీ చలా । మనసైవేన్ద్రజాలశ్రీర్ జాగతీ ప్రవితన్యతే
బాధల నదిలో అలగా కదిలే ఈ ప్రపంచం నిజానికి అసత్యమే. మాంత్రికుడి మాయాజాలపు మహిమలా, మనస్సు వల్లే ఇది కనిపిస్తుంది.
అవిద్యా సంసృతిర్ బన్ధో మాయా మోహో మహత్ తమః । కల్పితానీతి నామాని యస్యాస్ సకలవేదిభిః
అజ్ఞానం, జననమరణ చక్రం, బంధనం, మాయ, మోహం, గొప్ప చీకటి—ఇవి అన్నీ జ్ఞానులు ఊహించిన పేర్లే.
బన్ధస్య తావద్ రూపం త్వం కథ్యమానమ్ ఇదం శృణు । తతస్ స్వరూపం మోక్షస్య జ్ఞాస్యసీన్దుసమానన
బంధం ఎలా ఉంటుందో నేను చెప్పబోతున్నాను, నువ్వు శ్రద్ధగా విను. ఆ తరువాత ముక్తి యొక్క అసలైన స్వరూపం కూడా నీకు తెలుస్తుంది, చంద్రబింబంలాంటి ముఖమున్నవాడా.
ద్రష్టుర్ దృశ్యత్వసత్తాఙ్గ బన్ధ ఇత్య్ అభిధీయతే । ద్రష్టా దృశ్యవశాద్ బద్ధో దృశ్యాభావాద్ విముచ్యతే
దృష్టికర్త, దృష్టవస్తువు, వాటి ఉనికిని కలిపినదే బంధం అని అంటారు. దృష్టికర్త దృష్టవస్తువుపై ఆధారపడినప్పుడు బంధించబడతాడు; దృష్టవస్తువు లేకపోతే అతడు విముక్తుడవుతాడు.
జగత్ త్వమ్ అహమ్ ఇత్యాదిసర్గాత్మా దృశ్యమ్ ఉచ్యతే । యావద్ ఏతత్ సమ్భవతి తావన్ మోక్షో న విద్యతే
ఈ లోకం, 'నేను', 'నువ్వు' అని భావించడమే దృష్టవస్తువు అని అంటారు. ఇది ఉన్నంతకాలం ముక్తి ఉండదు.
నేదం నేదమ్ ఇతి వ్యర్థైః ప్రలాపైర్ నోపశామ్యతి । సఙ్కల్పజనకైర్ దృశ్యవ్యాధిః ప్రత్యుత వర్ధతే
ఇది కాదు, అది కాదు అని వృథా మాటలు చెప్పడం వల్ల ఈ దృష్టి వ్యాధి తగ్గదు; దాన్ని కలిగించే సంకల్పాలతో అది మరింత పెరుగుతుంది.
న చ తర్కభరక్షోదైర్ న తీర్థనియమాదిభిః । సతో దృశ్యస్య జగతో యస్మాద్ ఏతే విచారకాః
దార్శనిక వాదాలతోనో, తీర్థయాత్రలు వంటి నియమాలతోనో, ఈ కనిపించే జగత్తు యొక్క నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోలేం. ఇవన్నీ పరిశీలనకు మాత్రమే ఉపకరణాలు.
జగద్ దృశ్యం తు యద్య్ అస్తి న శామ్యత్య్ ఏవ తత్ క్వచిత్ । నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః
ఈ జగత్తు నిజంగా కనిపిస్తే, అది ఎక్కడా అంతరించదు. అసత్యానికి ఎప్పుడూ ఉనికి ఉండదు; సత్యమైనది ఎప్పుడూ నశించదు.
అచేత్యచిత్స్వరూపాత్మా యత్ర యత్రైష తిష్ఠతి । తత్ర తత్రాస్య దృశ్యశ్రీస్ సముదేత్య్ అప్య్ అణూదరే
చైతన్యమూ, జడత్వమూ కలిసిన ఆ పరమాత్మ ఎక్కడ ఉన్నా, అక్కడ కనిపించే జగత్తు మహిమ కూడా ఉద్భవిస్తుంది—even చిన్న అణువులోనూ.
తస్మాద్ అస్తి జగద్ దృశ్యం తత్ ప్రమృష్టమ్ ఇదం మయా । త్యక్తం తపోధ్యానజపైర్ ఇతి కాఞ్చికతృప్తివత్
అందువల్ల ఈ కనిపించే జగత్తు ఉంది. అయినా నేను దీన్ని తపస్సు, ధ్యానం, జపంతో శుద్ధి చేసి వదిలేశాను. అద్దాన్ని మెరిపించిన తరువాత సంతృప్తి పొందినట్టు.
యది నామ జగద్ దృశ్యమ్ అస్తి తత్ ప్రతిబిమ్బతి । పరమాణూదరే ఽప్య్ అస్మింశ్ చిదాదర్శే న సంశయః
ఈ కనిపించే లోకం నిజంగా ఉన్నా, అది చైతన్యమనే అద్దంలో, ఎంత చిన్న అణువులోనైనా ప్రతిబింబించక తప్పదు.
యత్ర తత్ర స్థితం రామ యథాదర్శే ప్రబిమ్బతి । అద్రిద్యూర్వీనదీశాది చిదాదర్శే తథైవ హి
ఓ రామా, అది ఎక్కడ ఉన్నా, అద్దంలో బింబించినట్లు, పర్వతాలు, భూమి, నదులు మొదలైనవి కూడా చైతన్యమనే అద్దంలో అంతే స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
తతస్ తత్ర పునర్ దుఃఖం జరా మరణజన్మనీ । భావాభావగ్రహోత్సర్గాస్ స్థూలసూక్ష్మచలాచలాః
అక్కడ మళ్లీ బాధ, వృద్ధాప్యం, మరణం, జననం, ఉండడమూ లేకపోవడమూ, పట్టుకోవడం వదిలిపెట్టడం, స్థూలమైనవి, సూక్ష్మమైనవి, కదిలే, నిలిచిపోయినవీ కలుగుతూనే ఉంటాయి.
ఇదం ప్రమార్జితం దృశ్యం మయా నాత్రాహమ్ ఆస్థితః । ఏతద్ ఏవాక్షయం బీజం సమాధౌ సంసృతిస్మృతేః
ఈ కనిపించే ప్రపంచాన్ని నేను శుభ్రం చేసుకున్నాను; ఇందులో నేను లేను. అయినా ఇదే సమాధిలో సంసారాన్ని గుర్తు చేసుకునే అక్షయమైన విత్తనం.
సతి త్వ్ అస్మిఞ్ జగద్దృశ్యే నిర్వికల్పసమాధినా । న చాక్షయసుషుప్తత్వం తుర్యం వాప్య్ ఉపపద్యతే
ఈ లోకాన్ని మనం చూస్తున్నప్పుడు, ఆ నిత్యమైన గాఢ నిద్ర స్థితి గానీ, తురీయ స్థితి గానీ, ఆలోచనలేని సమాధి గానీ కలగవు.
వ్యుత్థానే హి సమాధీనాం సుషుప్తాన్త ఇవాఖిలమ్ । జగద్దుఃఖమ్ ఇదం భాతి యథాస్థితమ్ అఖణ్డితమ్
మనస్సు సమాధి నుండి బయటపడినప్పుడు, ఈ లోకం అంతా, గాఢ నిద్ర చివర్లో కనిపించేదిలా, ఎటూ ఆగని బాధగా కనిపిస్తుంది.
ప్రాప్తం భవతి హే రామ తత్ కిం నామ సమాధిభిః । భూయో ఽనర్థనిపాతే హి క్షణసామ్యే ఽపి కిం సుఖమ్
ఓ రామా, ఆ స్థితిని సాధించిన తర్వాత, సమాధులకు ఇంకెందుకు అవసరం? ఎందుకంటే, మళ్లీ కష్టాలు వచ్చినప్పుడు, క్షణకాల సమానత్వం ఉన్నా, నిజమైన ఆనందం ఉండదు.
యది వాపి సమాధానే నిర్వికల్పే స్థితిం వ్రజేత్ । తద్ అక్షయసుషుప్తాభం తన్ మన్యే నామలం పదమ్
లేకపోతే, ఎవరైనా ఆలోచనలేని సమాధి స్థితిని చేరితే, దాన్ని నేను మలినం లేని, నిత్యమైన గాఢ నిద్రలాంటి పరమ స్థితిగా భావిస్తాను.