సుహృత్త్వేన వనాన్తేషు పూర్వవత్ సమమ్ అఙ్గనే । వీతరాగతయా నిత్యం తపసైవ రమావహే
అంగనే, మునుపటిలాగే అడవిలో స్నేహంతో నీతో కలిసి, మనసులో ఆశలు లేకుండా, ఎప్పుడూ తపస్సులో ఆనందంగా ఉంటాను.
ఏవం సమతయా తత్ర స్థితే తస్మిఞ్ శిఖిధ్వజే । చూడాలా చిన్తయామ్ ఆస తత్సత్యేనోదితాశయా
అలా సమభావంతో శిఖిధ్వజుడు అక్కడ నిలిచినప్పుడు, చూడాలా నిజాయితీతో చెప్పిన ఆ ఉద్దేశంతో ఆలోచించసాగింది.
అహో బత పరం సామ్యం భగవాన్ అయమ్ ఆగతః । వీతరాగభయక్రోధో జీవన్ముక్తో ఽవతిష్ఠతి
ఓహో! ఎంత అద్భుతమైన సమత్వం వచ్చిందో చూడండి. ఈ మహానుభావుడు, రాగం, భయం, కోపం లేనివాడిగా, బ్రతికుండానే ముక్తుడై నిలిచాడు.
నైనం హరన్తి భోగాశా న మహత్యో ఽపి సిద్ధయః । న సుఖాని న దుఃఖాని నాపదో న చ సమ్పదః
ఆయనను భోగాల ఆశ ఆకర్షించదు, ఎంతటి మహత్తర సిద్ధులు వచ్చినా ఆయనను ప్రభావితం చేయవు. సుఖమూ, దుఃఖమూ, అపదలూ, ఐశ్వర్యమూ ఆయనను తాకవు.
చిన్తితాస్ సకలా ఏవ ప్రయాన్త్య్ ఏనమ్ అనిన్దితాః । మన్యే మహర్ద్ధయః కాన్తా నారాయణమ్ ఇవాపరమ్
ఆయనలో ఏ ఆలోచన వచ్చినా, అవి నింద లేకుండా పోతాయి. నాకు అనిపిస్తోంది — ఎంతటి మహా ఐశ్వర్యాలైనా, అవి ఎంత ఆకర్షణీయమైనా, ఆయనకు మరొక నారాయణుడిలా ఉంటాయి.
ఆత్మవృత్తాన్తమ్ అఖిలం తద్ ఏనం స్మారయామ్య్ అహమ్ । కుమ్భరూపమ్ ఇదం త్యక్త్వా చూడాలైవ భవామ్య్ అహమ్
ఆయన గత జీవితాన్ని మొత్తం గుర్తు చేస్తాను. ఎందుకంటే ఈ కుంభకారుని రూపాన్ని వదిలి, నేను నిజంగా చూడాలానే.
ఇతి సఞ్చిన్త్య చూడాలా చూడాలావపుర్ అక్షతమ్ । దర్శయామ్ ఆస తత్రాశు త్యక్త్వా మదనికావపుః
ఇలా ఆలోచించి, చూడాలా తన మదనికా రూపాన్ని వదిలేసి, అక్కడ తక్షణమే తన నిర్మలమైన స్వరూపాన్ని చూపించింది.
తస్మాన్ మదనికాదేహాచ్ చూడాలా నిర్గతేవ సా । బభావ్ ఇన్ద్వమలా ముక్తా నిర్గతేవ సముద్గకాత్
అప్పుడు, మదనికా శరీరం నుండి బయటకు వచ్చినట్లు, చూడాలా సముద్రపు గవ్వలో నుండి వెలువడిన ముత్యంలా నిష్కళంకంగా కనిపించింది.
తాం దదర్శానవద్యాఙ్గీం పురః ప్రణయపేశలామ్ । కాన్తో మదనికామ్ ఏవ చూడాలాం దయితాం స్థితామ్
అతడు తన ఎదుట మదనికా రూపంలో నిలిచిన, సర్వాంగ సుందరమైన, ప్రేమతో నిండిన తన ప్రియమైన చూడాలాను చూశాడు.
సముదితామ్ ఇవ మాధవపద్మినీమ్ ఉపగతామ్ ఇవ భూమితలాచ్ ఛ్రియమ్ । ప్రకటితామ్ ఇవ రత్నసముద్గకాత్ పరిదదర్శ నిజాం దయితాం నృపః
రాజు తన ప్రియమైనవారిని చూసాడు. ఆమె వసంతకాలంలో వికసించిన పద్మంలా, భూమిపైకి దిగిన లక్ష్మిలా, రత్నపు పెట్టె నుండి బయటపడిన మణిలా ప్రకాశిస్తూ నిలిచింది.
అథ తాం దయితాం దృష్ట్వా విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః । శిఖిధ్వజ ఉవాచేదమ్ ఆశ్చర్యాకులయా గిరా
ఆమెను చూసిన వెంటనే శిఖిధ్వజుని కళ్ళు ఆశ్చర్యంతో విప్పులయ్యాయి. ఆశ్చర్యంతో కలిసిన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు.
కా త్వమ్ ఉత్పలపత్త్రాక్షి కుతః ప్రాప్తాసి సున్దరి । కిమీహాసి కియత్కాలం కిమర్థమ్ ఇహ తిష్ఠసి
కమలదళాలాంటి కన్నులవాళ్లా, నీవెవరు? అందాలదేవీ, నువ్వెక్కడినుంచి వచ్చావు? ఇక్కడ నీకు ఏమి కావాలి? ఎంతకాలంగా ఇక్కడ ఉన్నావు? ఎందుకోసం ఇక్కడ నిలిచావు?
అఙ్గేన వ్యవహారేణ స్మితేనానునయేన చ । మమ జాయా విలాసేన చూడాలేవోపలక్ష్యసే
నీ రూపం, ప్రవర్తన, చిరునవ్వు, మధురమైన నడవడిక చూస్తే, నువ్వు నా భార్య చూడాలానే అనిపిస్తోంది.
ఏవమ్ ఏవ ప్రభో విద్ధి చూడాలాస్మి న సంశయః । అకృత్రిమేన దేహేన లబ్ధో ఽస్య్ అద్య మయా స్వయమ్
అవును ప్రభూ, నిస్సందేహంగా నేనే చూడాలా. ఈ సహజమైన శరీరంతో నేడు నేను నీ వద్దకు స్వయంగా వచ్చాను.
కుమ్భాదిదేహనిర్మాణస్ త్వాం బోధయితుమ్ ఏష మే । ప్రపఞ్చశ్ శతశాఖత్వమ్ ఇహ యాతో వనాన్తరే
కుంభుడు మొదలైన శరీరాలను సృష్టించడం నీకు జ్ఞానం కలిగించడానికే జరిగింది. ఈ అరణ్యంలో నీకోసం నేను ఎన్నో రూపాలు ధరించాను.
యదా రాజ్యం పరిత్యజ్య మోహేన తపసే వనమ్ । త్వమ్ అగాస్ తత్ప్రభృత్య్ ఏవ త్వద్బోధాయాహమ్ ఉద్యతా
నీవు మోహంలో పడి రాజ్యాన్ని వదిలి తపస్సుకోసం అడవికి వచ్చినప్పటి నుంచే, నీకు జ్ఞానం కలిగించేందుకు నేను ప్రయత్నిస్తున్నాను.
అనేన కుమ్భదేహేన మయైవం త్వం విబోధితః । మాయయా న తు కుమ్భాది కిఞ్చిత్ సత్యం మహీపతే
ఈ కుంభుడి రూపంలో నిన్ను నేను బోధించాను. మహారాజా, ఇది అంతా నా మాయ వల్లే జరిగింది. కుంభుడు మొదలైనవన్నీ నిజంగా లేవు.
బుద్ధో విదితవేద్యస్ త్వం ధ్యానేనైతద్ అఖణ్డితమ్ । సర్వం పశ్యసి తత్త్వజ్ఞ ధ్యానేనాశ్వ్ అవలోకయ
నీవు ఇప్పుడు బోధించబడి, తెలిసినదాన్ని తెలుసుకున్నవాడవు. ధ్యానం ద్వారా ఈ అఖండమైన సత్యాన్ని నీవు చూస్తున్నావు. సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడా, ధ్యానంతో అన్నిటినీ స్పష్టంగా చూడు.
అథ చూడాలయేత్య్ ఉక్తే బద్ధ్వా పరికరం నృపః । ఆత్మోదన్తమ్ అశేషేణ ధ్యానేనాలమ్ అవైక్షత
ఆ సమయంలో చూడాలా మాటలు చెప్పగానే, రాజు తన వస్త్రాన్ని బిగిగా కట్టుకుని, ధ్యానం ద్వారా తన జీవితం మొత్తం స్పష్టంగా చూశాడు.
ఆ స్వరాజ్యపరిత్యాగాచ్ చూడాలాదర్శనావధిమ్ । సర్వం ముహూర్తధ్యానేన స్వాత్మోదన్తం దదర్శ సః
స్వరాజ్యాన్ని వదిలిన దశ నుంచి చూడాలాను మళ్లీ చూసిన వరకూ తన జీవిత కథ అంతా ఒక్క క్షణంలో ధ్యానం ద్వారా రాజు పూర్తిగా గ్రహించాడు.
ఆ రాజ్యసమ్పరిత్యాగాద్ వర్తమానక్షణక్రమమ్ । సర్వమ్ ఆలోక్య భూపాలో విరరామ సమాధితః
రాజ్యాన్ని పూర్తిగా వదిలినప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకూ జరిగిన ప్రతి క్షణాన్ని రాజు స్పష్టంగా చూసి, సమాధి స్థితి నుంచి బయటకు వచ్చాడు.
సమాధివిరతో హర్షవికాసినయనామ్బుజః । విసార్య తరసా బాహూ పులకోజ్జ్వలతాం గతః
సమాధి ముగిసిన వెంటనే, ఆనందంతో రాజు కన్నులు పువ్వులా వికసించాయి; వెంటనే చేతులను చాచి, ఆనందంతో ఒంటిపై రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి.
గలదఙ్గం లసత్స్నేహమ్ ఉద్యద్బాష్పం స్ఫురత్స్పృహమ్ । ఆలిలిఙ్గ చిరం కాన్తాం నకులో నకులీమ్ ఇవ
అవని దేహం వణికుతూ, ప్రేమ వెలిగిస్తూ, కన్నీళ్లు ఉప్పొంగుతూ, మనసు తపిస్తూ, అతడు తన ప్రియురాలిని ముళ్లపిల్ల తన జతను ఎలా ఆలింగనం చేసుకుంటుందో అలా దీర్ఘంగా ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.
తయోర్ ఆలిఙ్గనే తస్మింస్ తత్ర భావో బభూవ యః । న స వాసుకిజిహ్వాభిర్ వక్తుం వర్షైర్ హి శక్యతే
ఆ ఇద్దరి ఆలింగనంలో పుట్టిన ఆ అనుభూతిని, వాసుకి పాము ఎన్నో నాలుకలున్నా, ఎన్నో సంవత్సరాలు మాట్లాడినా, వివరించలేరు.
చిత్రస్థావ్ ఇవ పఙ్కేన కృతావ్ ఇవ గలత్తనూ । శైలాద్ ఇవ సముత్కీర్ణౌ శ్లిష్టావ్ ఆస్తాం చిరం ప్రియౌ
వారు ఇద్దరూ మట్టిలో చిత్రాల్లా, కరిగిపోతున్న శరీరాల్లా, కొండపై నుంచి జారిపడిన వారిలా, ఒకరినొకరు గట్టిగా పట్టుకుని చాలా సేపు అలాగే ఉన్నారు.
ముహూర్తేన గలద్ఘర్మజాలౌ పులకపీవరౌ । బాహూ విశ్లథతామ్ ఈషన్ నిన్యతుస్ తౌ శనైః ప్రియౌ
ఒక క్షణంలోనే, చెమట ధారలు కారుతూ, రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటూ ఉన్న వారి భుజాలు, ఆ ప్రేమికులు నెమ్మదిగా విడిపోతుండగా, మెల్లగా సడలిపోయాయి.
అమృతాపూర్ణహృదయం సంశూన్యహృదయోపమమ్ । ఉన్ముక్తభుజమ్ ఆస్తాం తావ్ అలక్ష్యస్థితలోచనమ్
అమృతంతో నిండిన హృదయం, ఖాళీ అయిన హృదయంలా ఉండగా, చేతులు సడలించి, చూపు ఎక్కడ నిలిచిందో తెలియని విధంగా, అతడు అక్కడే నిశ్చలంగా ఉన్నాడు.
ఘనానన్దః క్షణం స్థిత్వా తూష్ణీం ప్రణయపేశలమ్ । కాన్తాచిబుకసంలగ్నకరః ప్రోవాచ భూపతిః
ఘనానందుడు ఒక క్షణం మౌనంగా, మృదువైన ప్రేమతో నిండిన హృదయంతో నిలబడి, తన ప్రియమైనవారి కంటి కింద చెయ్యి ఉంచి, రాజును చూచి ఇలా మాట్లాడాడు.
అహో ను మధురస్ స్నిగ్ధః కాన్తశ్ చ కులయోషితామ్ । పుణ్యశ్ చరితనిష్ష్యన్దస్ స్వాదవాన్ అమృతాద్ అపి
ధన్యమైన స్త్రీల ప్రవర్తన ఎంత మధురంగా, స్నిగ్ధంగా, అందంగా ఉంటుందో! వారి సద్గుణాల ప్రవాహం అమృతాన్ని కూడా మించిపోయే రుచిని ఇస్తుంది.
కియత్ప్రమాణం తన్వఙ్గి త్వయా బాలేన్దుముగ్ధయా । అనుభూతశ్ చిరం క్లేశో భర్తుర్ అర్థేన దారుణః
సన్నని రూపం కలిగినవాడా, చిన్న చంద్రునిలా అమాయకురాలా, నీవు భర్త కోసం ఎంత కాలం, ఎంతటి కష్టాన్ని భరించావో, ఆ బాధ ఎంత తీవ్రమైందో చెప్పలేం.