సదాచారక్రమః ప్రోక్తో మయైష రఘునన్దన । తథోపవేశ్యతే సమ్యగ్ అయం జ్ఞానక్రమో ఽధునా
రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్న రామా, నేను ఇప్పటివరకు సదాచార విధానాన్ని వివరించాను. ఇప్పుడు జ్ఞానమార్గాన్ని సరిగ్గా వివరించబోతున్నాను.
ఇదం యశస్యమ్ ఆయుష్యం పురుషార్థఫలప్రదమ్ । తజ్జ్ఞాద్ ఆప్తాత్మశాస్త్రార్థాచ్ ఛ్రోతవ్యం కిల ధీమతా
ఇది పేరుపొందినది, ఆయుష్కరమైనది, మానవ జీవిత ఫలితాలను ప్రసాదించేది. అందుకే, జ్ఞానమున్నవాడు విశ్వసనీయుడైన, ఆత్మశాస్త్రార్థాన్ని తెలుసుకున్నవాడి నుండి దీన్ని వినాలి.
శ్రుత్వా తు బుద్ధినైర్మల్యాద్ బలాద్ యాస్యసి సత్పదమ్ । యథా కతకసంశ్లేషాత్ ప్రసాదమ్ అవశం పయః
వినిన తర్వాత, నీ బుద్ధి స్వచ్ఛత వల్ల నీవు తప్పకుండా సత్యస్థితిని పొందుతావు. ఇది కటకబీజం నీటిలో కలిసినప్పుడు నీరు సహజంగా స్వచ్ఛమయ్యే విధంగా జరుగుతుంది.
విదితవేద్యమ్ ఇదం హి మనో మునే వివశమ్ ఏవ హి యాతి పరం పదమ్ । యద్ అవబుద్ధమ్ అఖణ్డితమ్ ఉత్తమం తదవబోధదశాం న జహాతి హి
మహర్షీ, మనస్సు తెలిసినదాన్ని పూర్తిగా గ్రహించినపుడు, అది అనివార్యంగా పరమపదాన్ని చేరుతుంది. ఒకసారి అత్యుత్తమమైన, విడిపోని జ్ఞానాన్ని పొందిన తర్వాత, ఆ అవగాహన స్థితిని అది వదలదు.
వాగ్భాభిర్ బ్రహ్మవిద్ బ్రహ్మ భాతి స్వప్న ఇవాత్మని । యద్ ఇదం తత్ స్వశబ్దార్థైర్ యో యద్ వేత్తి స వేత్తు తత్
బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు, తన మాటల ద్వారా బ్రహ్మమేలా కనిపిస్తాడో, అది మనం కలలో మనల్ని మనం చూస్తామేలా ఉంటుంది. ఈ ప్రపంచం ఏదైతే ఉందో, అది దాని పేరుతోనే అర్థమవుతుంది. ఎవరు ఏది తెలుసుకుంటారో, వారు అదే తెలుసుకోవాలి.
న్యాయేనానేన సర్వస్మిన్ సర్గే బ్రహ్మామ్బరే సతి । కిమ్ ఇదం కస్య వక్షీతి చోద్యచఞ్చుర్ నిరాకృతః
ఈ విధమైన తర్కంతో, సృష్టిలో ఎక్కడైనా బ్రహ్మాంబరం ఉన్నప్పుడు, 'ఇది ఏమిటి? ఇది ఎవరిది?' అనే ప్రశ్నలు అర్థంలేనివే అవుతాయి.
అహం తావద్ యథాజ్ఞానం యథావస్తు యథాక్రమమ్ । యథాస్వభావం వచ్మీదం తత్ సర్వం శ్రూయతాం బుధాః
నేను తెలిసినంతవరకు, నిజంగా, క్రమంగా, దాని స్వభావాన్ని అనుసరించి, ఇది అంతా చెప్పబోతున్నాను. జ్ఞానులు వినండి.
స్వప్నవత్ పశ్యతి జగచ్ చిన్నభో దేహవిన్మయమ్ । స్వప్నసంసారదృష్టాన్తా ఇహైవాన్తస్ సమన్వితాః
మనిషి కలలో ప్రపంచాన్ని చూస్తాడిలా, చైతన్యం ఈ శరీరమయమైన లోకాన్ని చూస్తుంది. ఇక్కడే కల, సంసారం రెండింటి ఉదాహరణలు కలిసే ఉన్నాయి.
ముముక్షువ్యవహారోక్తిమయాత్ ప్రకరణాద్ అను । అథోత్పత్తిప్రకరణం మయేదం పరికథ్యతే
ముక్తికోరువారి ఆచరణ గురించి చెప్పిన భాగం తరువాత, ఇప్పుడు ఉత్పత్తి అనే అంశాన్ని నేను పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను.
బన్ధో ఽయం దృశ్యసద్భావో దృశ్యాభావే న బన్ధనమ్ । న సమ్భవతి దృశ్యం తు యథేదం తచ్ ఛృణు క్రమాత్
ఈ బంధనం అనేది కనిపించేదానికి ఉండటమే. కనిపించేదానికీ లేనప్పుడు బంధం ఉండదు. ఆ కనిపించేది ఎలా కలుగుతుంది అనేది ఇప్పుడు వరుసగా విను.
ఉత్పద్యతే యో జగతి స ఏవ కిల వర్ధతే । స ఏవ మోక్షమ్ ఆప్నోతి స్వర్గం వా నరకం చ వా
ఈ లోకంలో ఏది పుట్టిందో అదే పెరుగుతుంది. అదే ముక్తిని, స్వర్గాన్నీ, నరకాన్నీ పొందుతుంది.
అతస్ తే స్వవబోధార్థం తత్ తావత్ కథయామ్య్ అహమ్ । ఉత్పత్తిం సంసృతావ్ ఏతి పూర్వమ్ ఏవ హి యో యథా
కాబట్టి నీకు సరిగ్గా అర్థమయ్యేలా, ఈ సంసారంలో ముందుగా ఉత్పత్తి ఎలా జరుగుతుందో నేను ఇప్పుడు చెప్తాను.
ఇదం ప్రకరణార్థం త్వం సఙ్క్షేపాచ్ ఛృణు రాఘవ । తతః ప్రకథయిష్యామి విస్తరం తే యథేప్సితమ్
ఈ విషయాన్ని గురించి ఇప్పుడు నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను రాఘవా, నీవు విను. తర్వాత నీకు కావలసినంత విస్తృతంగా వివరంగా చెప్పుతాను.
యద్ ఇదం దృశ్యతే సర్వం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । తత్ సుషుప్త ఇవ స్వప్నః కల్పాన్తే ప్రవినశ్యతి
ఈ జగత్తులో కనిపించే స్థావరజంగమమయమైన అన్ని వస్తువులు, కల్పాంతంలో, మనం గాఢ నిద్రలో చూసిన కలలా అంతా అంతరించిపోతాయి.
తతస్ స్తిమితగమ్భీరం న తేజో న తమస్ తతమ్ । అనాఖ్యమ్ అనభివ్యక్తం యత్ కిఞ్చిద్ అవశిష్యతే
ఆ తరువాత, అక్కడ మిగిలేది నిశ్శబ్దంగా, లోతుగా ఉంటుంది. అక్కడ వెలుగు లేదు, చీకటి లేదు. అది ఏమిటో చెప్పలేం, అది బయటపడదు, పేరు పెట్టలేం.
ఋతమ్ ఆత్మా పరం బ్రహ్మ సత్యమ్ ఇత్యాదికా బుధైః । కల్పితా వ్యవహారార్థం యస్య సఞ్జ్ఞా మహాత్మనః
సత్యం, ఆత్మ, పరబ్రహ్మం, నిజం అనే పేర్లు, ఆ మహాత్మునికి సూచించేందుకు, పండితులు వ్యవహారానికి అనుగుణంగా ఊహించి పెట్టారు.
స తథాభూత ఏవాత్మా స్వయమ్ అన్య ఇవోల్లసన్ । జీవతామ్ ఉపయాతీవ భావినామకదర్థనామ్
అదే ఆత్మ స్వయంగా ఉండి, వెలుగునిచ్చే మరోదానిలా కనిపిస్తుంది. భవిష్యత్తులో అనుభవించాల్సిన విషయాలకు లోనయ్యే జీవులలో ప్రవేశించినట్టు అనిపిస్తుంది.
తతస్ స జీవశబ్దార్థకలనాకులతాం గతః । మనో భవతి మౌనాత్మా మననాన్ మన్థరీభవత్
ఆ తరువాత, 'జీవుడు' అనే భావనలో చిక్కుకుని, ఆత్మ మనస్సుగా మారుతుంది. ఆ నిశ్శబ్దమైన ఆత్మ, ఆలోచనల వల్ల మందగిస్తుంది.
మనస్ సమ్పద్యతే తేన మహతః పరమాత్మనః । సుస్థిరాద్ అస్థిరాకారస్ తరఙ్గ ఇవ వారిధేః
అలా పరమాత్మ నుండి మనస్సు పుట్టుకొస్తుంది. స్థిరమైనదానిలోంచి అస్తిరమైనది ఉద్భవిస్తుంది, అది సముద్రంలో అలలెలా వస్తాయో అలా.
తత్ స్వయం స్వైరమ్ ఏవాశు సఙ్కల్పయతి నిత్యశః । తేనేయమ్ ఇన్ద్రజాలశ్రీర్ వితతేవ వితన్యతే
ఆ మనస్సు తన స్వేచ్ఛతో ఎప్పుడూ ఎన్నో కల్పనలు చేసుకుంటుంది. దానివల్లే ఈ మాయాజాలం, మాంత్రికుడి ప్రదర్శనలా, విస్తరించిపోతుంది.
యథా కటకశబ్దార్థః పృథక్త్వార్హో ఽస్తి కానకే । న నామ కటకే తద్వజ్ జగచ్ఛబ్దార్థతా పరే
బంగారంలో 'వేడె' అనే పదానికి వేరుగా అర్థం ఉన్నా, నిజంగా బంగారంలో 'వేడె' అనే వస్తువు ఉండదు. అలాగే, పరమాత్మలో 'ప్రపంచం' అనే పదానికి అర్థం ఉండదు.
బ్రహ్మణ్య్ ఏవాస్త్య్ అనన్యాత్మ యథాస్థితమ్ ఇదం జగత్ । న జగచ్ఛబ్దకార్థో ఽస్తి హేమ్నీవ కటకాదితా
ఈ ప్రపంచం పరబ్రహ్మలోనే, వేరే స్వరూపం లేకుండా, యథావిధిగా ఉంది. కానీ, బంగారంలో 'వేడె'తనము లేనట్లు, బ్రహ్మంలో 'ప్రపంచం' అనే వాస్తవికత లేదు.
అసతైవాసతీ తాపనద్యేవ లహరీ చలా । మనసైవేన్ద్రజాలశ్రీర్ జాగతీ ప్రవితన్యతే
బాధల నదిలో అలగా కదిలే ఈ ప్రపంచం నిజానికి అసత్యమే. మాంత్రికుడి మాయాజాలపు మహిమలా, మనస్సు వల్లే ఇది కనిపిస్తుంది.
అవిద్యా సంసృతిర్ బన్ధో మాయా మోహో మహత్ తమః । కల్పితానీతి నామాని యస్యాస్ సకలవేదిభిః
అజ్ఞానం, జననమరణ చక్రం, బంధనం, మాయ, మోహం, గొప్ప చీకటి—ఇవి అన్నీ జ్ఞానులు ఊహించిన పేర్లే.
బన్ధస్య తావద్ రూపం త్వం కథ్యమానమ్ ఇదం శృణు । తతస్ స్వరూపం మోక్షస్య జ్ఞాస్యసీన్దుసమానన
బంధం ఎలా ఉంటుందో నేను చెప్పబోతున్నాను, నువ్వు శ్రద్ధగా విను. ఆ తరువాత ముక్తి యొక్క అసలైన స్వరూపం కూడా నీకు తెలుస్తుంది, చంద్రబింబంలాంటి ముఖమున్నవాడా.
ద్రష్టుర్ దృశ్యత్వసత్తాఙ్గ బన్ధ ఇత్య్ అభిధీయతే । ద్రష్టా దృశ్యవశాద్ బద్ధో దృశ్యాభావాద్ విముచ్యతే
దృష్టికర్త, దృష్టవస్తువు, వాటి ఉనికిని కలిపినదే బంధం అని అంటారు. దృష్టికర్త దృష్టవస్తువుపై ఆధారపడినప్పుడు బంధించబడతాడు; దృష్టవస్తువు లేకపోతే అతడు విముక్తుడవుతాడు.
జగత్ త్వమ్ అహమ్ ఇత్యాదిసర్గాత్మా దృశ్యమ్ ఉచ్యతే । యావద్ ఏతత్ సమ్భవతి తావన్ మోక్షో న విద్యతే
ఈ లోకం, 'నేను', 'నువ్వు' అని భావించడమే దృష్టవస్తువు అని అంటారు. ఇది ఉన్నంతకాలం ముక్తి ఉండదు.
నేదం నేదమ్ ఇతి వ్యర్థైః ప్రలాపైర్ నోపశామ్యతి । సఙ్కల్పజనకైర్ దృశ్యవ్యాధిః ప్రత్యుత వర్ధతే
ఇది కాదు, అది కాదు అని వృథా మాటలు చెప్పడం వల్ల ఈ దృష్టి వ్యాధి తగ్గదు; దాన్ని కలిగించే సంకల్పాలతో అది మరింత పెరుగుతుంది.
న చ తర్కభరక్షోదైర్ న తీర్థనియమాదిభిః । సతో దృశ్యస్య జగతో యస్మాద్ ఏతే విచారకాః
దార్శనిక వాదాలతోనో, తీర్థయాత్రలు వంటి నియమాలతోనో, ఈ కనిపించే జగత్తు యొక్క నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోలేం. ఇవన్నీ పరిశీలనకు మాత్రమే ఉపకరణాలు.
జగద్ దృశ్యం తు యద్య్ అస్తి న శామ్యత్య్ ఏవ తత్ క్వచిత్ । నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః
ఈ జగత్తు నిజంగా కనిపిస్తే, అది ఎక్కడా అంతరించదు. అసత్యానికి ఎప్పుడూ ఉనికి ఉండదు; సత్యమైనది ఎప్పుడూ నశించదు.