విచారయాచార్యపరమ్పరాణాం మతేన సత్యేన సితేన తావత్ । యావద్ విశుద్ధాం స్వయమ్ ఏవ బుద్ధామ్ అనన్తరూపాం పరతామ్ ఉపైషి
ఆచార్యుల పరంపర అభిప్రాయాలను పరిశీలిస్తూ, వారి మాటల్లోని నిజాయితీ, స్పష్టతను గ్రహిస్తూ, నీవు స్వయంగా శుద్ధమైన, రూపరహితమైన, పరమమైన జ్ఞాన స్థితిని చేరుకుంటావు.
ఆర్యసఙ్గమయుక్త్యాదౌ ప్రజ్ఞాం వృద్ధిం నయేద్ బలాత్ । తతో మహాపురుషతా మహాపురుషలక్షణైః
మంచి మనుషులతో సాంగత్యం, తర్కాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా జ్ఞానం బలవంతంగా పెరుగుతుంది. ఆ తరువాత, మహాపురుషుని లక్షణాలతో కూడిన గొప్ప స్థితి కలుగుతుంది.
యో యో యేన గుణేనేహ పురుషః ప్రవిరాజతే । శిక్షేత తం తమ్ ఏవాశు తస్మాద్ బుద్ధివివృద్ధయే
ఈ లోకంలో ఎవరి దగ్గర ఏ మంచి లక్షణం కనిపిస్తే, ఆ గుణాన్ని వెంటనే నేర్చుకోవాలి. అలా చేస్తే మన బుద్ధి అభివృద్ధి చెందుతుంది.
మహాపురుషతా త్వ్ ఏషా శమాదిగుణశాలినీ । సమ్యగ్జ్ఞానం వినా రామ సిద్ధిమ్ ఏతి న కస్యచిత్
శాంతి వంటి మంచి లక్షణాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప మనసు కలిగినవాడు నిజమైన జ్ఞానం లేకుండా, ఓ రామా, ఎవరూ పరిపూర్ణతను సాధించలేరు.
జ్ఞానాచ్ ఛమాదయో యాన్తి వృద్ధిం సత్పురుషక్రమాత్ । శ్లాఘనీయాః ఫలేనాన్తర్ వృష్టేర్ ఇవ నవాఙ్కురాః
జ్ఞానం వల్ల శాంతి మొదలైన మంచి లక్షణాలు మంచి వ్యక్తుల ద్వారా పెరుగుతాయి. అవి లోపల మంచి ఫలితాన్ని ఇస్తాయి, వర్షం వల్ల పుట్టే కొత్త మొక్కలవలె.
శమాదిభ్యో గుణేభ్యశ్ చ వర్ధతే జ్ఞానమ్ ఉత్తమమ్ । అన్నాత్మకేభ్యో యజ్ఞేభ్యశ్ శాలివృష్టిర్ ఇవోత్తమా
శాంతి మొదలైన మంచి లక్షణాల వల్ల ఉత్తమమైన జ్ఞానం పెరుగుతుంది. అన్నంతో చేసే యజ్ఞాల వల్ల ఉత్తమమైన బియ్యం పంట పండినట్లు.
గుణాశ్ శమాదయో జ్ఞానాచ్ ఛమాదిభ్యస్ తథా జ్ఞతా । పరస్పరం వివర్ధేతే ఏతే ఽబ్దసరసీ యథా
శాంతి వంటి మంచి లక్షణాలు జ్ఞానం వల్ల కలుగుతాయి. అలాగే, శాంతి మొదలైన గుణాలు ఉన్నప్పుడు జ్ఞానం పెరుగుతుంది. ఇవి పరస్పరం పెంపొందుతూ, నది సముద్రాన్ని నింపినట్లు ఒకదాని వల్ల మరొకటి అభివృద్ధి చెందుతాయి.
జ్ఞానం సత్పురుషాచారాజ్ జ్ఞానాత్ సత్పురుషక్రమః । పరస్పరం గతౌ వృద్ధిం జ్ఞానసత్పురుషక్రమౌ । ఏకో ఽపి నైతయోస్ తావత్ పురుషస్యేహ సిధ్యతి
జ్ఞానం మంచివాళ్ల ప్రవర్తన వల్ల వస్తుంది. అలాగే, జ్ఞానం ఉన్నప్పుడు మంచివారి మార్గం స్పష్టమవుతుంది. ఈ రెండూ పరస్పరం అభివృద్ధి చెందుతూ ముందుకు సాగుతాయి. వీటిలో ఒక్కటి మాత్రమే ఉంటే మనిషికి సంపూర్ణ ఫలితం దక్కదు.
యథా కలమరక్షిణ్యా గీత్యా వితతతారయా । ఖగోత్సాదేన సహితో గీతానన్దః ప్రసాధ్యతే
ఒక మంచి గాయని పాడే పాటకు పక్షి మధురంగా అరచడం తోడైతే ఆ పాట ఆనందం మరింత పెరుగుతుంది.
జ్ఞానసత్పురుషేహాభ్యామ్ అకర్త్రా కర్తృరూపిణా । తథా పుంసా నిరిచ్ఛేన సమమ్ ఆసాద్యతే పదమ్
అలాగే, జ్ఞానం మరియు మంచివారి సాంగత్యం ద్వారా, కోరికలు లేకుండా, తాను చేయడంలేదనే భావనతో ఉన్నవాడు పరమపదాన్ని పొందుతాడు.
సదాచారక్రమః ప్రోక్తో మయైష రఘునన్దన । తథోపవేశ్యతే సమ్యగ్ అయం జ్ఞానక్రమో ఽధునా
రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్న రామా, నేను ఇప్పటివరకు సదాచార విధానాన్ని వివరించాను. ఇప్పుడు జ్ఞానమార్గాన్ని సరిగ్గా వివరించబోతున్నాను.
ఇదం యశస్యమ్ ఆయుష్యం పురుషార్థఫలప్రదమ్ । తజ్జ్ఞాద్ ఆప్తాత్మశాస్త్రార్థాచ్ ఛ్రోతవ్యం కిల ధీమతా
ఇది పేరుపొందినది, ఆయుష్కరమైనది, మానవ జీవిత ఫలితాలను ప్రసాదించేది. అందుకే, జ్ఞానమున్నవాడు విశ్వసనీయుడైన, ఆత్మశాస్త్రార్థాన్ని తెలుసుకున్నవాడి నుండి దీన్ని వినాలి.
శ్రుత్వా తు బుద్ధినైర్మల్యాద్ బలాద్ యాస్యసి సత్పదమ్ । యథా కతకసంశ్లేషాత్ ప్రసాదమ్ అవశం పయః
వినిన తర్వాత, నీ బుద్ధి స్వచ్ఛత వల్ల నీవు తప్పకుండా సత్యస్థితిని పొందుతావు. ఇది కటకబీజం నీటిలో కలిసినప్పుడు నీరు సహజంగా స్వచ్ఛమయ్యే విధంగా జరుగుతుంది.
విదితవేద్యమ్ ఇదం హి మనో మునే వివశమ్ ఏవ హి యాతి పరం పదమ్ । యద్ అవబుద్ధమ్ అఖణ్డితమ్ ఉత్తమం తదవబోధదశాం న జహాతి హి
మహర్షీ, మనస్సు తెలిసినదాన్ని పూర్తిగా గ్రహించినపుడు, అది అనివార్యంగా పరమపదాన్ని చేరుతుంది. ఒకసారి అత్యుత్తమమైన, విడిపోని జ్ఞానాన్ని పొందిన తర్వాత, ఆ అవగాహన స్థితిని అది వదలదు.
వాగ్భాభిర్ బ్రహ్మవిద్ బ్రహ్మ భాతి స్వప్న ఇవాత్మని । యద్ ఇదం తత్ స్వశబ్దార్థైర్ యో యద్ వేత్తి స వేత్తు తత్
బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు, తన మాటల ద్వారా బ్రహ్మమేలా కనిపిస్తాడో, అది మనం కలలో మనల్ని మనం చూస్తామేలా ఉంటుంది. ఈ ప్రపంచం ఏదైతే ఉందో, అది దాని పేరుతోనే అర్థమవుతుంది. ఎవరు ఏది తెలుసుకుంటారో, వారు అదే తెలుసుకోవాలి.
న్యాయేనానేన సర్వస్మిన్ సర్గే బ్రహ్మామ్బరే సతి । కిమ్ ఇదం కస్య వక్షీతి చోద్యచఞ్చుర్ నిరాకృతః
ఈ విధమైన తర్కంతో, సృష్టిలో ఎక్కడైనా బ్రహ్మాంబరం ఉన్నప్పుడు, 'ఇది ఏమిటి? ఇది ఎవరిది?' అనే ప్రశ్నలు అర్థంలేనివే అవుతాయి.
అహం తావద్ యథాజ్ఞానం యథావస్తు యథాక్రమమ్ । యథాస్వభావం వచ్మీదం తత్ సర్వం శ్రూయతాం బుధాః
నేను తెలిసినంతవరకు, నిజంగా, క్రమంగా, దాని స్వభావాన్ని అనుసరించి, ఇది అంతా చెప్పబోతున్నాను. జ్ఞానులు వినండి.
స్వప్నవత్ పశ్యతి జగచ్ చిన్నభో దేహవిన్మయమ్ । స్వప్నసంసారదృష్టాన్తా ఇహైవాన్తస్ సమన్వితాః
మనిషి కలలో ప్రపంచాన్ని చూస్తాడిలా, చైతన్యం ఈ శరీరమయమైన లోకాన్ని చూస్తుంది. ఇక్కడే కల, సంసారం రెండింటి ఉదాహరణలు కలిసే ఉన్నాయి.
ముముక్షువ్యవహారోక్తిమయాత్ ప్రకరణాద్ అను । అథోత్పత్తిప్రకరణం మయేదం పరికథ్యతే
ముక్తికోరువారి ఆచరణ గురించి చెప్పిన భాగం తరువాత, ఇప్పుడు ఉత్పత్తి అనే అంశాన్ని నేను పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను.
బన్ధో ఽయం దృశ్యసద్భావో దృశ్యాభావే న బన్ధనమ్ । న సమ్భవతి దృశ్యం తు యథేదం తచ్ ఛృణు క్రమాత్
ఈ బంధనం అనేది కనిపించేదానికి ఉండటమే. కనిపించేదానికీ లేనప్పుడు బంధం ఉండదు. ఆ కనిపించేది ఎలా కలుగుతుంది అనేది ఇప్పుడు వరుసగా విను.
ఉత్పద్యతే యో జగతి స ఏవ కిల వర్ధతే । స ఏవ మోక్షమ్ ఆప్నోతి స్వర్గం వా నరకం చ వా
ఈ లోకంలో ఏది పుట్టిందో అదే పెరుగుతుంది. అదే ముక్తిని, స్వర్గాన్నీ, నరకాన్నీ పొందుతుంది.
అతస్ తే స్వవబోధార్థం తత్ తావత్ కథయామ్య్ అహమ్ । ఉత్పత్తిం సంసృతావ్ ఏతి పూర్వమ్ ఏవ హి యో యథా
కాబట్టి నీకు సరిగ్గా అర్థమయ్యేలా, ఈ సంసారంలో ముందుగా ఉత్పత్తి ఎలా జరుగుతుందో నేను ఇప్పుడు చెప్తాను.
ఇదం ప్రకరణార్థం త్వం సఙ్క్షేపాచ్ ఛృణు రాఘవ । తతః ప్రకథయిష్యామి విస్తరం తే యథేప్సితమ్
ఈ విషయాన్ని గురించి ఇప్పుడు నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను రాఘవా, నీవు విను. తర్వాత నీకు కావలసినంత విస్తృతంగా వివరంగా చెప్పుతాను.
యద్ ఇదం దృశ్యతే సర్వం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । తత్ సుషుప్త ఇవ స్వప్నః కల్పాన్తే ప్రవినశ్యతి
ఈ జగత్తులో కనిపించే స్థావరజంగమమయమైన అన్ని వస్తువులు, కల్పాంతంలో, మనం గాఢ నిద్రలో చూసిన కలలా అంతా అంతరించిపోతాయి.
తతస్ స్తిమితగమ్భీరం న తేజో న తమస్ తతమ్ । అనాఖ్యమ్ అనభివ్యక్తం యత్ కిఞ్చిద్ అవశిష్యతే
ఆ తరువాత, అక్కడ మిగిలేది నిశ్శబ్దంగా, లోతుగా ఉంటుంది. అక్కడ వెలుగు లేదు, చీకటి లేదు. అది ఏమిటో చెప్పలేం, అది బయటపడదు, పేరు పెట్టలేం.
ఋతమ్ ఆత్మా పరం బ్రహ్మ సత్యమ్ ఇత్యాదికా బుధైః । కల్పితా వ్యవహారార్థం యస్య సఞ్జ్ఞా మహాత్మనః
సత్యం, ఆత్మ, పరబ్రహ్మం, నిజం అనే పేర్లు, ఆ మహాత్మునికి సూచించేందుకు, పండితులు వ్యవహారానికి అనుగుణంగా ఊహించి పెట్టారు.
స తథాభూత ఏవాత్మా స్వయమ్ అన్య ఇవోల్లసన్ । జీవతామ్ ఉపయాతీవ భావినామకదర్థనామ్
అదే ఆత్మ స్వయంగా ఉండి, వెలుగునిచ్చే మరోదానిలా కనిపిస్తుంది. భవిష్యత్తులో అనుభవించాల్సిన విషయాలకు లోనయ్యే జీవులలో ప్రవేశించినట్టు అనిపిస్తుంది.
తతస్ స జీవశబ్దార్థకలనాకులతాం గతః । మనో భవతి మౌనాత్మా మననాన్ మన్థరీభవత్
ఆ తరువాత, 'జీవుడు' అనే భావనలో చిక్కుకుని, ఆత్మ మనస్సుగా మారుతుంది. ఆ నిశ్శబ్దమైన ఆత్మ, ఆలోచనల వల్ల మందగిస్తుంది.
మనస్ సమ్పద్యతే తేన మహతః పరమాత్మనః । సుస్థిరాద్ అస్థిరాకారస్ తరఙ్గ ఇవ వారిధేః
అలా పరమాత్మ నుండి మనస్సు పుట్టుకొస్తుంది. స్థిరమైనదానిలోంచి అస్తిరమైనది ఉద్భవిస్తుంది, అది సముద్రంలో అలలెలా వస్తాయో అలా.
తత్ స్వయం స్వైరమ్ ఏవాశు సఙ్కల్పయతి నిత్యశః । తేనేయమ్ ఇన్ద్రజాలశ్రీర్ వితతేవ వితన్యతే
ఆ మనస్సు తన స్వేచ్ఛతో ఎప్పుడూ ఎన్నో కల్పనలు చేసుకుంటుంది. దానివల్లే ఈ మాయాజాలం, మాంత్రికుడి ప్రదర్శనలా, విస్తరించిపోతుంది.