విచేరతుస్ తౌ సుహృదౌ క్వచిద్ ధూలివిధూసరౌ । క్వచిచ్ చన్దనదిగ్ధాఙ్గౌ క్వచిద్ భస్మానురఞ్జితౌ
ఆ ఇద్దరు స్నేహితులు ఎక్కడో ఎక్కడో సంచరిస్తూ, కొన్నిసార్లు దుమ్ముతో పూర్తిగా కప్పబడి, మరికొన్ని సందర్భాల్లో చందనం పూసుకుని, ఇంకొన్ని సార్లు బూడిదతో అలంకరించుకుని తిరిగారు.
క్వచిద్ దివ్యామ్బరధరౌ చీరామ్బరధరౌ క్వచిత్ । క్వచిత్ పల్లవసఞ్ఛన్నౌ క్వచిత్ కుసుమమణ్డితౌ
కొన్నిసార్లు వారు దివ్య వస్త్రాలు ధరించి ఉండేవారు, మరికొన్ని సార్లు చెక్కపొదిగిన వస్త్రాలు వేసుకుని, ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో ఆకులతో కప్పబడి, మరికొన్ని సార్లు పువ్వులతో అలంకరించబడి ఉండేవారు.
దినైః కతిపయైర్ ఏవ గతచిత్తతయా తయా । సత్త్వోదాత్తతయా చైవ రాజా కుమ్భవద్ ఆబభౌ
కొన్ని రోజుల్లోనే, మనస్సు పూర్తిగా వేరుపడటం వల్ల, స్వభావం పవిత్రంగా మారడం వల్ల, ఆ రాజు కుంభంలా ప్రశాంతంగా కనిపించసాగాడు.
అథ తం సురగర్భాభం చూడాలా సా శిఖిధ్వజమ్ । దృష్ట్వా శోభామ్ ఉపగతం చిన్తయామ్ ఆస మానినీ
ఆ సమయంలో, చూడాలా గర్వభావంతో, దేవతల కుమారుడిలా ప్రకాశిస్తున్న శిఖిధ్వజుని అందాన్ని చూసి లోలోపల ఆలోచించసాగింది.
అయం పతిర్ అనిన్ద్యాత్మా తథేమా వనభూమయః । ఇయం స్థితిర్ అనాయాసా యో న కామీ స వఞ్చితః
నా భర్త నిర్దోషి, అలాగే ఈ అడవి ప్రదేశాలు కూడా నిందలేనివే. ఇలాంటి స్థితి సులభంగా లభిస్తుంది. ఎవడైతే కోరికలు లేకుండా ఉంటాడో, వాడే నిజంగా మోసపోయినవాడవుతాడు.
జీవన్ముక్తధియాం భోగే యథాప్రాప్తమ్ అతిష్ఠతామ్ । ఏకగ్రహాత్మికా తుచ్ఛా మూఢతైవోదితా భవేత్
జీవితంలోనే విముక్తి పొందినవారు, దొరికిన ఆనందాలను స్వీకరించేవారు, ఒక్క దృష్టితో ఉండడాన్ని చిన్నదిగా భావిస్తారు. అలాంటి సంకుచిత మనస్తత్వం మూర్ఖత్వం వల్లే కలుగుతుంది.
నిజః పతిర్ అనిన్ద్యాత్మా నిరాధిత్వం నవం వయః । గృహాణి పుష్పజాలాని సా హతా యా న కామినీ
తన భర్త నిర్దోషిగా, నిరాశ్రయంగా, యవ్వనంతో ఉండగా, పూలహారాలను స్వీకరించని, కోరికలు లేని ఆడది నిజంగా నష్టపోయినదే.
వనపుష్పలతాగేహే స్వాయత్తే భర్తరి ప్రియే । రమతే యా న నిర్దుఃఖా సా హతైవ దురఙ్గనా
అడవి పూలతాడుల గుడిసెలో, తనకు లోనైన ప్రియమైన భర్తతో, దుఃఖం లేకుండా ఆనందించని ఆడది నిజంగా దురదృష్టవంతురాలు.
వశ్యం వివాహితం కాన్తం పతిమ్ ఆసాద్య నిర్జనే । స్త్రీ సతీ యా న రమతే తాం ధిగ్ అస్తు దురఙ్గనామ్
ఒక స్త్రీ, తనకు పూర్తిగా అంకితమైన, వివాహం అయిన భర్తను ఒంటరిగా పొందినప్పుడు కూడా, అతనితో ఆనందించకపోతే, అలాంటి స్త్రీని నిజంగా చెడ్డవాడని పిలవాలి.
సముజ్ఝతా యథాప్రాప్తమ్ అపి వేద్యవిదా సతా । అనిన్ద్యం స్వమ్ ఉదారార్థం కిం తజ్జ్ఞేన కృతం భవేత్
ఒక జ్ఞానిగానీ, విద్యావంతుడిగానీ, నిందించదగని మంచి వస్తువును సంపాదించినా, దాన్ని మంచి పనికోసం ఉపయోగించకపోతే, అందులో ఏమి గొప్పతనం ఉంటుంది?
తత్ కఞ్చిద్ రచయామ్య్ ఆశు ప్రపఞ్చం ప్రజ్ఞయా నవమ్ । యేనాయం భూపతిర్ భర్తా రమతే మయి మానదః
అందుకే, నా బుద్ధితో కొత్తగా ఏదైనా మాయను త్వరగా సృష్టిస్తాను. దాని వలన ఈ రాజు, నా భర్త, నాకు గౌరవం ఇచ్చేవాడు, నాలో ఆనందిస్తాడు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య చూడాలా కుమ్భవేషధరా పతిమ్ । ప్రాహ కాననగుల్మస్థా కోకిలం కోకిలా యథా
ఇలా ఆలోచించిన చూడాల, మునివేషంలో అడవిలోని పొదల్లో దాగి, తన భర్తతో, కోయిల ఆడపక్షి雄పక్షితో మాట్లాడినట్లు, మృదువుగా మాట్లాడింది.
చైత్రమాసస్య శుక్లే ఽయం ప్రతిపద్దివసస్ సుహృత్ । అద్యాస్థానం మహారమ్భం స్వర్గే భవతి వై హరేః
ఈ రోజు చైత్రమాసంలో శుక్లపక్షం మొదటి రోజు, మిత్రులకు ఎంతో ప్రీతికరమైన రోజు. ఈ రోజున పరలోకంలో హరిదేవునికి గొప్ప ఉత్సవం జరుగుతుంది.
సన్నిధానం మయా తత్ర కర్తవ్యం పితుర్ అగ్రతః । యథాస్థితా హి నియతిర్ న సన్త్యాజ్యా కదాచన
నాన్నగారి సమక్షంలో నేను అక్కడ ఉండాలి. ఎందుకంటే విధి ఎలా ఉన్నా, దాన్ని ఎప్పుడూ వదిలేయడం సాధ్యం కాదు.
ప్రతిపాలయితవ్యం మే త్వయేహాద్య వనావనౌ । క్రీడతా ధ్యానపుష్పాభ్యాం సముద్వేగమ్ అగచ్ఛతా
ఈ రోజు నువ్వు ఇక్కడ ఈ అడవి తోటలో నన్ను ఎదురుచూస్తూ, ధ్యానపుష్పాలతో ఆడుకుంటూ, మనసు కలవరపడకుండా ఉండాలి.
ఆగచ్ఛామి దినాన్తే ఽద్య నిర్వికల్పం నభస్తలాత్ । స్వర్గాద్ అతితరామ్ ఏవ త్వత్సఙ్గో మమ తుష్టయే
ఈ రోజు సాయంత్రం నేను ఆకాశం నుంచి సందేహాలు లేకుండా తిరిగి వస్తాను. అయినా, నీతో ఉండటం నాకు స్వర్గానికన్నా ఎక్కువ ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా మఞ్జరీం కుమ్భో దదౌ మిత్రాయ కౌసుమీమ్ । ప్రీతయే స్వామ్ ఇవ ప్రీతిం కాన్తాం నన్దనవృక్షజామ్
ఇలా చెప్పి, కుంభుడు తన మిత్రుడికి ఆ పుష్పమంజరిని ఇచ్చాడు. అది అతని ఆనందానికి, మనసుకు ఎంతో ఇష్టమైనదాన్ని, నందనవనంలో పుట్టిన ప్రియమైనదాన్ని ఇచ్చినట్టుగా ఇచ్చాడు.
ఆగన్తవ్యం త్వయా శీఘ్రమ్ ఏవం వదతి భూపతౌ । పుప్లువే చ వనాద్ వ్యోమ శరన్ముగ్ధపయోదవత్
"నీవు త్వరగా రావాలి," అని భూపతి చెప్పి, అటునుంచి అడవిలోంచి ఆకాశంలోకి, శరదృతువులో గాలికి ఆకర్షితమైన మేఘంలా ఎగిరిపోయాడు.
పుష్పజాలం జహౌ వ్యోమ వ్రజన్ కుసుమదామజమ్ । విసారి వనవాతేన హిమం హైమ ఇవామ్బుదః
అతడు ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, పుష్పదామం అడవి గాలికి చెదిరిపోయి, బంగారు మేఘం నుంచి మంచు జారిపోతున్నట్టు, అక్కడే పడిపోయింది.
శిఖిధ్వజో వ్రజన్తం తం దదర్శాదర్శనం గతమ్ । ఉన్నిద్రో ఽబ్దం యథా బర్హీ సత్ప్రీతిర్ హి సుదుస్త్యజా
శిఖిధ్వజుడు అతడిని వెళ్ళిపోతుండగా, కనబడకుండా పోయినవాడిని, మయూరం మేఘాన్ని చూసి మాయమైపోయినట్టు, తిట్టగా చూశాడు. ఎందుకంటే నిజమైన ప్రీతి వదలడం చాలా కష్టం.
శిఖిధ్వజదృశామ్ అన్తే వ్యోమ్ని కుమ్భవపుర్ జహౌ । సానావర్తేవ వారిశ్రీర్ ముగ్ధా స్వం రూపమ్ ఆయయౌ
శిఖిధ్వజుని చూపు చివరికి, ఆకాశంలో కుంభుని రూపం కనుమరుగైంది. కొండపై నుంచి నీటి అందం జారిపోతున్నట్టు, అతని అసలైన స్వరూపం ప్రత్యక్షమైంది.
ప్రాప మఞ్జరితాకారకల్పవృక్షోపమం పురమ్ । స్ఫురత్పతాకమ్ ఆత్మీయం స్వర్గరమ్యం దివః పథా
ఆకాశ మార్గంలో, పుష్పమంజుల్లతో అలంకరించబడిన కల్పవృక్షంలా, పతాకలతో ప్రకాశించే, స్వర్గానికి సమానంగా ఆనందదాయకమైన తన స్వంత పట్టణానికి చేరుకున్నాడు.
అన్తఃపురమ్ అదృశ్యైవ వివేశ లలనాకులమ్ । మధుమాసమహాలక్ష్మీర్ లసల్లతమ్ ఇవ ద్రుమమ్
ఎవరూ చూడకుండా, అనేక స్త్రీలతో నిండిన అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించాడు. వసంత ఋతువు మహాలక్ష్మి వికసించే చెట్టులోకి ప్రవేశించినట్టు అతడు లోపలికి వెళ్లాడు.
రాజకార్యాణ్య్ అశేషాణి తత్ర సమ్పాద్య సత్వరమ్ । శిఖిధ్వజవనం గన్తుం పునర్ ఆపుప్లువే నభః
అక్కడ రాజకార్యాలన్నింటినీ త్వరగా పూర్తిచేసి, మళ్లీ శిఖిధ్వజుని అరణ్యంలోకి వెళ్లేందుకు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
ఉల్లఙ్ఘ్య గగనాధ్వానం సమం దినకరాంశుభిః । శిఖిధ్వజవనం శైలే దదర్శ గగనే స్థితా
ఆకాశ మార్గాన్ని దాటి, సూర్యకిరణాలతో కలిసి, ఆ పర్వతంపై ఉన్న నీలకంఠపతాకా ఆశ్రమాన్ని ఆమె ఆకాశంలో నిలబడి చూచింది.
తం దృష్ట్వా కుమ్భరూపం తత్ పునర్ జగ్రాహ సత్వరమ్ । శిఖిధ్వజస్య పురతః పపాత చ ఖపుష్పవత్
ఆ కుంభ రూపాన్ని చూసి, ఆమె వెంటనే దానిని మళ్లీ స్వీకరించి, ఆకాశంలో నుండి పువ్వు పడినట్లు, నీలకంఠపతాకుని ముందరకి దిగింది.
తత్ర మ్లానద్యుతి ముఖం చకారాఖిన్నమానసమ్ । ఇన్దుం సనీహారమ్ ఇవ యామా ఖిన్నమ్ ఇవామ్బుజమ్
అక్కడ ఆమె ముఖం వెలుగు కోల్పోయి, ముదురుగా మారింది; మనసు అలసిపోయింది. అది చుట్టూ ప్రకాశం తగ్గిన చంద్రునిలా, రాత్రి అలసిన తామరపువ్వులా కనిపించింది.
తం దృష్ట్వా తాదృగాకారం సముత్తస్థౌ శిఖిధ్వజః । బభూవ ఖిన్నచేతాశ్ చ సమువాచేదమ్ ఆదృతః
ఆయనను అలా అలసిన రూపంలో చూసి, నీలకంఠపతాకుడు లేచి, మనసు బాధతో, గౌరవంగా ఇలా అన్నాడు:
దేవపుత్ర నమస్ తే ఽస్తు విమనా ఇవ లక్ష్యసే । కుమ్భస్ త్వం త్యజ సంరమ్భమ్ ఇదమ్ ఆసనమ్ ఆస్యతామ్
దేవపుత్రా, నీకు నమస్కారం. నీవు ఏదో మనసు దిగులుగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నావు. కుంభా, ఆ కలవరాన్ని వదిలిపెట్టి, ఈ ఆసనంలో కూర్చో.
సన్తో విదితవేద్యా యే తే హి హర్షవిషాదజామ్ । నాశ్రయన్తి స్థితిం స్వస్థాః పద్మా ఇవ జలార్ద్రతామ్
ఏవైతే సత్యాన్ని నిజంగా తెలుసుకున్నవారు, వారు ఆనందం గానీ, దుఃఖం గానీ పట్టించుకోరు; వారు తాము సుఖంగా ఉంటారు, నీటిని తాకని కమలాలు లాగా.