భవద్వితీర్ణయా యోగయుక్త్యా విశ్రాన్తవాన్ అహమ్ । యథా సాధో తథా మన్యే స్వర్గే విశ్రమణం కుతః
మీరు నేర్పిన యోగమార్గంతో నేను నిజమైన విశ్రాంతిని పొందాను. ఓ మహాత్మా, స్వర్గంలో ఎక్కడా ఇలాంటి విశ్రాంతి ఉండదని నేను భావిస్తున్నాను.
తామ్ ఏవ స్వస్థితిం స్వచ్ఛామ్ అవలమ్బ్య ప్రకాశినీమ్ । విహరేహ యథాకామం స్వర్గే భూమితలే ఽథ వా
అదే స్వచ్ఛమైన, ప్రకాశవంతమైన స్వస్థితిని ఆధారంగా చేసుకుని, మీరు కోరినట్లు ఇక్కడా, లేక స్వర్గంలోనైనా, భూమిపై అయినా సంతోషంగా జీవించండి.
పరే పదే మహానన్దే కచ్చిద్ విశ్రాన్తవాన్ అసి । ఇదం భేదమయం దుఃఖం కచ్చిత్ సన్త్యక్తవాన్ అసి
ఆ పరమానంద స్థితిలో మీరు నిజంగా విశ్రాంతి పొందారా? ఈ భేదభావంతో కూడిన బాధను మీరు పూర్తిగా వదిలేశారా?
కచ్చిద్ ఆపాతరమ్యేభ్యస్ సఙ్కల్పేభ్యో రతిర్ భృశమ్ । నిర్మూలతాం గతా రాజన్న్ ఓఘతీరలతేవ తే
ఓ రాజా, మొదట మోహకంగా కనిపించే ఆ సంకల్పాలపై మీ ఆసక్తి నిజంగా పూర్తిగా పోయిందా? నదికట్టపై పెరిగిన లతలా అవి మీలో నుంచి పూర్తిగా తొలగిపోయాయా?
హేయాదేయదశాతీతం శాన్తం సమసమస్థితి । యథాప్రాప్తేష్వ్ అనుద్వేగి కచ్చిత్ తవ మనస్ స్థితమ్
నీ మనస్సు ఏదైనా వదిలిపెట్టడం లేదా ఆశించడం అనే భావాలకు దాటి, శాంతంగా, సమంగా, ఎదురయ్యే ఏ విషయానికీ కలవరపడకుండా నిలిచి ఉందా?
త్వత్ప్రసాదేన భగవన్ దృష్టా దృశ్యాతిగా గతిః । ప్రాప్తస్ సంసారసీమాన్తో లబ్ధో లబ్ధవ్యనిశ్చయః
భగవంతుడా, నీ కృప వల్ల నేను కనిపించే ప్రపంచాన్ని దాటి వెళ్లే మార్గాన్ని చూశాను. సంసారం యొక్క చివరను చేరుకున్నాను, సాధించవలసినది ఏమిటో స్పష్టంగా తెలిసింది.
చిరాయాతిచిరేణైవ విశ్రాన్తాస్ స్మో నిరామయాః । లబ్ధం లబ్ధవ్యమ్ అఖిలం తృప్తాస్ స్మశ్ చిరమ్ అక్షతాః
చాలా కాలం తర్వాత మేము విశ్రాంతిని పొందాము, ఎలాంటి బాధలు లేవు. సాధించవలసినది అన్నీ సాధించాము, చాలా కాలంగా తృప్తిగా, ఏమాత్రం హాని లేకుండా ఉన్నాము.
నోపదేష్టవ్యమ్ అస్మాకం కిఞ్చిద్ అప్య్ ఉపయుజ్యతే । సర్వత్రైవాతితృప్తాస్ స్మస్ సంస్థితాస్ స్మో గతజ్వరమ్
ఇప్పుడు మాకు ఏ ఉపదేశమూ అవసరం లేదు, ఏదీ ఉపయోగపడదు. ఎక్కడ చూసినా మేము పూర్తిగా తృప్తిగా, స్థిరంగా, ఎలాంటి బాధ లేకుండా ఉన్నాము.
జ్ఞాతమ్ అజ్ఞాతమ్ అప్రాప్తం సమ్ప్రాప్తం త్యక్తమ్ ఆశ్రితమ్ । త్వత్త్వం పరత్వం మత్త్వం మే ఖస్యేవాస్తి న కిఞ్చన
తెలిసినది, తెలియనిది, అందుకోనిది, అందుకున్నది, వదిలినది, అంగీకరించినది—నీదీ, పరదీ, నాదీ—నాకు ఇవన్నీ ఆకాశంలో లేనట్టే, ఏదీ మిగలలేదు.
నిస్సంసృతిర్ విగతమోహభయాభిరామో నిత్యోదితస్ సమసమాశయసర్వసోమ్యః । సర్వాత్మకస్ సకలసఙ్కలనావిముక్త ఆకాశకోశవిశదశ్ శమమ్ ఆస్థితో ఽస్మి
నేను సంసారబంధనాల నుంచి విముక్తుడను, మాయ, భయం, ఆశలు లేని ఆనందంగా ఉన్నాను, ఎప్పుడూ జాగృతుడిని, సమభావంతో, అందరికీ మాధుర్యంగా ఉంటాను. అన్ని కలయికల నుంచి విడిపోతూ, ఆకాశపు విశాలతలా నిర్మలంగా, శాంతిలో స్థిరమై ఉన్నాను.
ఇత్య్ అధ్యాత్మవిచిత్రాభిః కథాభిస్ తౌ పరస్పరమ్ । ఆసతాం వేద్యవేత్తారౌ ముహూర్తత్రితయం వనే
ఇలా ఆధ్యాత్మికమైన అద్భుతమైన మాటలతో, ఆ ఇద్దరూ—తెలిసినవాడు, తెలిసినదాన్ని తెలుసుకునేవాడు—అరణ్యంలో మూడు ఘడియల పాటు కలిసి కూర్చున్నారు.
తత ఉత్థాయ కస్మింశ్చిత్ స్నాతౌ సరససారసే । సరోవరే వనే చైవ విహృతౌ నన్దనోపమే
ఆ తరువాత వారు లేచి, అరణ్యంలో ఉన్న ఒక సరస్సులో స్నానం చేసి, నందనవనంతో సమానమైన ఆ అడవిలో సంచరించారు.
తేనాచారేణ తాభిశ్ చ కథాభిస్ తౌ వనేచరౌ । నీతవన్తౌ దినాన్య్ అష్టౌ తాసు కాననవీథిషు
అలాంటి ప్రవర్తనతో, ఆ సంభాషణలతో, ఆ ఇద్దరు అరణ్యంలో సంచరిస్తూ, ఆ అడవి దారుల్లో ఎనిమిది రోజులు గడిపారు.
అథ కుమ్భ ఉవాచాన్యద్ వనం యావో గిరావ్ ఇతి । తద్ ఓం ఇతి నృపో మత్వా తావ్ ఉభౌ ప్రవిచేరతుః
అప్పుడు కుంభుడు, 'ఇంకొక అడవికి, ఆ పర్వతానికి పోదాం' అని అన్నాడు. రాజు 'ఓం' అని అంగీకరించి, ఇద్దరూ కలిసి అక్కడికి వెళ్లేందుకు బయలుదేరారు.
వనాన్య్ అనేకరూపాణి జఙ్గలాని తటాని చ । సరాంసి గుల్మజాలాని శృఙ్గాణి గహనాని చ
వారు అనేకరకాల అడవులు, పొడవాటి పొదలు, నదికట్టలు, చెరువులు, ముల్లుబొడిపాటి పొదలు, దట్టమైన కొండ శిఖరాలు ఇలా ఎన్నో ప్రదేశాలు దాటి వెళ్లారు.
నదీర్ దేశాంస్ తథా గ్రామాన్ నగరాణి పురాణి చ । మరూన్ ఘోరాన్ గిరీన్ కుఞ్జాంస్ తీర్థాన్య్ ఆయతనాని చ
వారు నదులు, ప్రాంతాలు, గ్రామాలు, పురాతన నగరాలు, భయంకరమైన ఎడారులు, పర్వతాలు, వనప్రాంతాలు, తీర్థాలు, ఆలయాలు కూడా దాటి వెళ్లారు.
సమమ్ ఏవ సమస్నేహౌ సమవేషౌ స్థితావ్ ఉభౌ । సమసత్తౌ సమోత్సాహౌ సస్నతుస్ తస్థతుస్ తథా
ఇద్దరూ సమానమైన ప్రేమతో, ఒకేలా కనిపిస్తూ, ఒకే ఉత్సాహంతో, ఒకే మనసుతో, కలిసి స్నానం చేసి అక్కడే నిలిచారు.
ఆనర్చతుః పితౄన్ దేవాన్ బుభుజాతే చ రాఘవ । సమం తల్పే చ శిశ్యాతే సమబుద్ధీ బభూవతుః
రాఘవా! వారు పితృదేవతలను పూజించి, కలిసి భోజనం చేసి, ఒకే మంచంపై పడుకుని, ఒకే ఆలోచనతో ఉన్నారు.
తమాలవనషణ్డేషు మన్దారగహనేషు చ । దమ్పతీ స్నిగ్ధహృదయౌ సుహృదౌ తౌ విరేజతుః
తమాలవనాల్లో, మందారవనాల్లో, ఆ దంపతులు ప్రేమతో, స్నేహంతో, కలిసి వెలిగిపోయారు.
ఇదం గ్రాహ్యమ్ ఇదం నేతి వికల్పకలనా మనః । న జహార తయో రామ వాత్యేవ విబుధాచలమ్
రామా! 'ఇది కావాలి, ఇది వద్దు' అని మనసు చేసే తేడాలు వారికి ఏమీ కలగలేదు; గాలి పర్వతాన్ని కదిలించలేనట్టు, వారి మనస్సు స్థిరంగా ఉండిపోయింది.
విచేరతుస్ తౌ సుహృదౌ క్వచిద్ ధూలివిధూసరౌ । క్వచిచ్ చన్దనదిగ్ధాఙ్గౌ క్వచిద్ భస్మానురఞ్జితౌ
ఆ ఇద్దరు స్నేహితులు ఎక్కడో ఎక్కడో సంచరిస్తూ, కొన్నిసార్లు దుమ్ముతో పూర్తిగా కప్పబడి, మరికొన్ని సందర్భాల్లో చందనం పూసుకుని, ఇంకొన్ని సార్లు బూడిదతో అలంకరించుకుని తిరిగారు.
క్వచిద్ దివ్యామ్బరధరౌ చీరామ్బరధరౌ క్వచిత్ । క్వచిత్ పల్లవసఞ్ఛన్నౌ క్వచిత్ కుసుమమణ్డితౌ
కొన్నిసార్లు వారు దివ్య వస్త్రాలు ధరించి ఉండేవారు, మరికొన్ని సార్లు చెక్కపొదిగిన వస్త్రాలు వేసుకుని, ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో ఆకులతో కప్పబడి, మరికొన్ని సార్లు పువ్వులతో అలంకరించబడి ఉండేవారు.
దినైః కతిపయైర్ ఏవ గతచిత్తతయా తయా । సత్త్వోదాత్తతయా చైవ రాజా కుమ్భవద్ ఆబభౌ
కొన్ని రోజుల్లోనే, మనస్సు పూర్తిగా వేరుపడటం వల్ల, స్వభావం పవిత్రంగా మారడం వల్ల, ఆ రాజు కుంభంలా ప్రశాంతంగా కనిపించసాగాడు.
అథ తం సురగర్భాభం చూడాలా సా శిఖిధ్వజమ్ । దృష్ట్వా శోభామ్ ఉపగతం చిన్తయామ్ ఆస మానినీ
ఆ సమయంలో, చూడాలా గర్వభావంతో, దేవతల కుమారుడిలా ప్రకాశిస్తున్న శిఖిధ్వజుని అందాన్ని చూసి లోలోపల ఆలోచించసాగింది.
అయం పతిర్ అనిన్ద్యాత్మా తథేమా వనభూమయః । ఇయం స్థితిర్ అనాయాసా యో న కామీ స వఞ్చితః
నా భర్త నిర్దోషి, అలాగే ఈ అడవి ప్రదేశాలు కూడా నిందలేనివే. ఇలాంటి స్థితి సులభంగా లభిస్తుంది. ఎవడైతే కోరికలు లేకుండా ఉంటాడో, వాడే నిజంగా మోసపోయినవాడవుతాడు.
జీవన్ముక్తధియాం భోగే యథాప్రాప్తమ్ అతిష్ఠతామ్ । ఏకగ్రహాత్మికా తుచ్ఛా మూఢతైవోదితా భవేత్
జీవితంలోనే విముక్తి పొందినవారు, దొరికిన ఆనందాలను స్వీకరించేవారు, ఒక్క దృష్టితో ఉండడాన్ని చిన్నదిగా భావిస్తారు. అలాంటి సంకుచిత మనస్తత్వం మూర్ఖత్వం వల్లే కలుగుతుంది.
నిజః పతిర్ అనిన్ద్యాత్మా నిరాధిత్వం నవం వయః । గృహాణి పుష్పజాలాని సా హతా యా న కామినీ
తన భర్త నిర్దోషిగా, నిరాశ్రయంగా, యవ్వనంతో ఉండగా, పూలహారాలను స్వీకరించని, కోరికలు లేని ఆడది నిజంగా నష్టపోయినదే.
వనపుష్పలతాగేహే స్వాయత్తే భర్తరి ప్రియే । రమతే యా న నిర్దుఃఖా సా హతైవ దురఙ్గనా
అడవి పూలతాడుల గుడిసెలో, తనకు లోనైన ప్రియమైన భర్తతో, దుఃఖం లేకుండా ఆనందించని ఆడది నిజంగా దురదృష్టవంతురాలు.
వశ్యం వివాహితం కాన్తం పతిమ్ ఆసాద్య నిర్జనే । స్త్రీ సతీ యా న రమతే తాం ధిగ్ అస్తు దురఙ్గనామ్
ఒక స్త్రీ, తనకు పూర్తిగా అంకితమైన, వివాహం అయిన భర్తను ఒంటరిగా పొందినప్పుడు కూడా, అతనితో ఆనందించకపోతే, అలాంటి స్త్రీని నిజంగా చెడ్డవాడని పిలవాలి.
సముజ్ఝతా యథాప్రాప్తమ్ అపి వేద్యవిదా సతా । అనిన్ద్యం స్వమ్ ఉదారార్థం కిం తజ్జ్ఞేన కృతం భవేత్
ఒక జ్ఞానిగానీ, విద్యావంతుడిగానీ, నిందించదగని మంచి వస్తువును సంపాదించినా, దాన్ని మంచి పనికోసం ఉపయోగించకపోతే, అందులో ఏమి గొప్పతనం ఉంటుంది?