నభసా స్వపురం ప్రాప్య వివేశాన్తఃపురం క్షణాత్ । దృశ్యా బభూవ లోకస్య నృపకర్మ చకార సా
ఆమె ఆకాశమార్గంలో తన నగరానికి చేరుకుని, క్షణంలో అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, ప్రజలకు దర్శనమిచ్చి, రాజకార్యాలు నిర్వహించింది.
వాసరత్రితయేనాపి పునర్ అమ్బరమ్ ఏత్య సా । బభూవ కుమ్భో యోగేన శిఖిధ్వజవనం యయౌ
మూడు రోజులు గడిచిన తర్వాత, ఆమె మళ్లీ ఆకాశంలోకి వెళ్లి, యోగబలంతో కుంభ రూపాన్ని ధరించి, శిఖిధ్వజుని అడవికి వెళ్లింది.
తథా తత్రైవ తం భూపమ్ అపశ్యద్ వనభూమిగా । నిర్వికల్పసమాధిస్థం సముత్కీర్ణమ్ ఇవ ద్రుమాత్
అక్కడ, ఆమె ఆ రాజును అడవిలో నేలపై కూర్చొని, ఏ ఆలోచనలూ లేకుండా సమాధిలో లీనమై, చెట్టు మీద నుంచి పడిపోయినట్టు కనిపించింది.
అహో ను ఖలు భో దిష్ట్యా విశ్రాన్తో ఽయమ్ ఇహాత్మని । స్థితస్ స్వస్థస్ సమశ్ శాన్త ఇత్య్ ఉవాచ పురః ప్రభోః
అయ్యో! ఎంత అదృష్టం! ఈయన తనలోనే విశ్రాంతి పొందాడు, స్థిరంగా, ఆరోగ్యంగా, సమంగా, ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు అని ఆమె ప్రభువు ఎదుట చెప్పింది.
తద్ ఏనం తావద్ ఏతస్మాద్ బోధయామి పరాత్ పదాత్ । ఇదానీమ్ ఏవ కిం దేహత్యాగమ్ ఏష కరోతి వై
ఇప్పుడు ఈయన పరమ స్థితిలో ఉన్నాడు. నేను ఆయనను ఈ స్థితి నుంచి మేల్కొలుపుదామా? ఆయన ఇప్పుడే శరీరం వదిలిపెట్టబోతున్నాడా?
కఞ్చిత్ కాలం స్ఫురిత్వేహ రాజ్యేన విపినేన వా । సమమ్ ఏవ గమిష్యావస్ త్యక్తదేహావ్ ఇమౌ శమమ్
ఇక్కడ కొంతకాలం రాజ్యంలోనైనా, అడవిలోనైనా గడిపిన తర్వాత, మన ఇద్దరం శరీరం వదిలి, కలిసే శాంతిలోకి వెళ్ళిపోతాం.
తద్ యావద్ ఏషో విచలం పరిణామం న గచ్ఛతి । అనేనాభ్యాసయోగేన తావద్ ఆబోధయామ్య్ అహమ్
ఈయన మనస్సు ఎప్పటికీ చలించక, మార్పుకు లోనవకపోతే, నేను ఈ సాధనతో మళ్లీ మళ్లీ ఆయనను జాగృతం చేయడాన్ని కొనసాగిస్తాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య చూడాలా సింహనాదం చకార సా । భూయో భూయః ప్రభోర్ అగ్రే వనేచరభయప్రదమ్
అలా ఆలోచించిన చూడాలా, ప్రభువు ముందే సింహగర్జనలా పలుమార్లు గట్టిగా అరవడం వల్ల అడవిలో ఉన్నవారికి భయం కలిగింది.
న చచాల శిలేవాద్రౌ యదా నాదేన తేన సః । భూయో భూయః కృతేనాపి తదా సా తం వ్యచాలయత్
ఆ గర్జన విన్నా, అతను కొండమీద ఉన్న రాయి లా కదలలేదు; ఆమె మళ్లీ మళ్లీ అరవినా, అతడిని కదిలించలేకపోయింది.
చాలితః పాతితో ఽప్య్ ఏష యదా న బుబుధే నృపః । తదా సఞ్చిన్తయామ్ ఆస చూడాలా కుమ్భరూపిణీ
అతడిని కదిలించినా, పడవేసినా, ఆ రాజు ఏమాత్రం గ్రహించలేదు. అప్పుడు చూడాలా కుంభకారిణి రూపంలో ఆలోచించసాగింది.
అహో పరిణతస్ సాధుస్ స్వపదే భగవాన్ అయమ్ । తద్ ఏనం హి కయా యుక్త్యా సామ్ప్రతం బోధయామ్య్ అహమ్
అయ్యో, ఎంత స్థిరంగా, ఎంత మంచిగా ఈ భాగ్యశాలి తన స్వస్థితిలో ఉన్నాడు! ఇప్పుడు ఇతడిని ఎలా జాగృతం చేయాలి అని నేను ఆలోచిస్తున్నాను.
అథ వైనం మహాత్మానం కిమర్థం బోధయామ్య్ అహమ్ । విదేహం బోధమ్ ఆసాద్య తిష్ఠత్వ్ ఏష యథాసుఖమ్
లేదా, ఈ గొప్ప మనిషిని నేను ఎందుకు మేల్కొలపాలి? శరీరభావం లేకుండా జ్ఞానం పొందిన తర్వాత ఇతడు తన ఇష్టానుసారం ఉండ пусть.
అహమ్ అప్య్ అఙ్గనాదేహమ్ ఇమం త్యక్త్వా పరం పదమ్ । అపునర్జననాయైవ గచ్ఛామీహ హి కిం మమ
నేను కూడా ఈ స్త్రీ శరీరాన్ని వదిలి, మరలా పుట్టకూడని పరమ స్థితికి వెళ్ళిపోతాను—ఇక్కడ నాకు ఇంకేముంది?
ఇతి సఞ్చిన్త్య దేహం స్వం త్యక్తుమ్ అభ్యుద్యతా సతీ । పునస్ సఞ్చిన్తయామ్ ఆస చూడాలా సా మహాసతీ
ఇలా నిర్ణయించుకుని తన శరీరాన్ని వదిలేయాలని సిద్ధపడిన ఆ మహాసతీ చూడాలా, మళ్ళీ ఆలోచించసాగింది.
ఆలోకయామి వై తావద్ ఏనం దేహం మహీపతేః । యద్య్ అస్య సత్త్వశేషో ఽస్తి బోధబీజం హృదన్తరే
ఈ రాజు శరీరాన్ని నేను జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తాను. ఇంకా ప్రాణశక్తి మిగిలి ఉందా, లేదా హృదయంలో జ్ఞానపు విత్తనం ఏమైనా ఉందా అని చూడాలి.
తత్ కాలేనైష భగవాన్ సమ్ప్రబోధమ్ ఉపైష్యతి । మూలకోశరసాలీనం పుష్పజాలం మధావ్ ఇవ
అలా ఉంటే, కాలక్రమంలో ఈ ధన్యుడు మళ్లీ చైతన్యంతో లేచి వస్తాడు. వసంతంలో, మూలాల్లోని రసంతో పుష్పగుచ్ఛం పుట్టినట్లే.
తదేహ విహరఞ్ జీవన్ముక్త ఏకో భవత్య్ అయమ్ । మైకో భవత్వ్ ఏష ఇతి మన్యే గచ్ఛామి నో శమమ్
ఇలా ఈ శరీరంలో ఉండగానే ఇతడు ఒంటరిగా జీవన్ముక్తుడవుతాడు. ఇతడు ఇలానే ఒంటరిగా ఉండాలని నేను అనుకుంటున్నాను. నాకు మాత్రం మనశ్శాంతి రావడం లేదు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య చూడాలా స్పర్శేన నయనేన చ । పతిమ్ ఆలోక్య సాశఙ్కమ్ ఉవాచ వరవర్ణినీ
ఇలా ఆలోచించి, చూడాలా తన భర్తను కొంత ఆందోళనతో చూడగా, తన చేతితో, కన్నుతో స్పర్శించి, అందంగా మెరిసిపోతూ ఇలా మాటలాడింది.
అస్త్య్ ఏవ సత్త్వశేషో ఽస్య హృది సమ్బోధకారణమ్ । కాయో ఽయమ్ అగలద్రూపో నేమం దేహం త్యజామ్య్ అహమ్
ఈ హృదయంలో ఇంకా కొంత ప్రాణశక్తి మిగిలి ఉంది, అది జాగరణకు కారణం. ఈ శరీరం కదలకుండా ఉన్నా, నేను దీన్ని వదిలిపెట్టను.
భృశం సంశాన్తచిత్తస్య కాష్ఠలోష్టసమస్థితేః । సత్త్వశేషః కథం బ్రహ్మఞ్ జ్ఞాయతే ధ్యానశాలినః
ఓ బ్రహ్మన్, మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా, కలప లేదా మట్టి లాగా స్థిరంగా, ధ్యానంలో లీనమైనవాడిలో ఆ ప్రాణశక్తి మిగిలి ఉందని ఎలా తెలుసుకోవచ్చు?
ప్రబోధకారణం యస్య దుర్లక్ష్యాణువపుర్ హృది । విద్యతే సత్త్వశేషో ఽన్తర్ బీజే పుష్పఫలం యథా
ఎవరికి హృదయంలో కనిపించని, సూక్ష్మంగా ఉండే జాగరణకు కారణమైన ప్రాణశక్తి మిగిలి ఉంటుందో, అది విత్తనంలో పువ్వు, ఫలం ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
చిత్తస్పన్దవిముక్తస్య తస్యాస్పన్దితసచ్చితః । ద్విత్వైకత్వవిహీనస్య సమస్యాచలసంస్థితేః
ఎవరి చిత్తం కదలికల నుంచి విముక్తమై, స్థిరంగా, ద్వంద్వం లేక ఏకత్వం లేకుండా, సంపూర్ణ నిశ్చలతలో స్థితమై ఉంటుందో, వారు అలా ఉంటారు.
కాయస్ సమసమాభోగో న గ్లాయతి న హృష్యతి । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి సమమ్ ఏవావతిష్ఠతే
శరీరం సమతా స్థితిలో ఉన్నప్పుడు అలసటకు గురికాదు, ఆనందించదు కూడా. అది మాయమవదు, కొత్తగా ఉద్భవించదు, ఎప్పుడూ ఒకేలా స్థిరంగా ఉంటుంది.
ద్విత్వైకత్వాదియుక్తస్య యస్య ప్రస్పన్దతే మనః । తస్య దేహో ఽన్యతామ్ ఏతి నాస్పన్దస్య కదాచన
ఎవరికి మనస్సు ద్వైతం లేదా అద్వైతం వంటి భావాలతో కదలుతుందో, అతని శరీరం మార్పులకు లోనవుతుంది. కానీ ఎవరి మనస్సు స్థిరంగా ఉంటుందో, వారి శరీరం ఎప్పుడూ మారదు.
చిత్తస్పన్దో హి సర్వేషాం కారణం జగతస్ స్థితేః । రామ భావవికారాణాం కుసుమానాం యథా మధుః
రామా, ఈ లోకంలో అన్ని మార్పులకు కారణం మనస్సు కదలికే. పువ్వుల నుంచి తేనె ఏర్పడినట్లు, మనస్సు కదలిక వల్లే జగత్తు నిలుస్తుంది.
యస్మిన్ ప్రస్పన్దతే దేహే చిత్తం స హి ముహుర్ ముహుః । హర్షగ్లపనసమ్మోహవశమ్ ఏతి రఘూద్వహ
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఎక్కడ మనస్సు కదలిక ఉంటుందో ఆ శరీరం మళ్లీ మళ్లీ ఆనందం, అలసట, మోహం వంటి భావాలకు లోనవుతుంది.
చిత్తే ప్రశమమ్ ఆయాతే కాయో యస్ సత్త్వవాన్ స్థితః । బాధతే నామ్బరస్యేవ తస్య భావవికారభూః
మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ స్థిరమైన మనిషి శరీరం ఎలాంటి బాధలకు లోనవదు; ఆకాశాన్ని మేఘాలు తాకలేని విధంగా, అతని శరీరాన్ని ఎలాంటి మార్పులు కలవరపెట్టవు.
వీచ్యాది న యథోదేతి సమాయా జలసన్తతేః । తథా న దృశ్యతే దోషస్ సమాయాస్ సత్త్వసంస్థితేః
ఎలా నిశ్చలమైన నీటిలో అలలు, తరంగాలు లేవని, అలాగే సమతలో స్థితి చెందినవాడిలో లోపాలు కనిపించవు.
సత్త్వస్యానుపలమ్భో ఽస్తి నాన్యస్ స్వోపశమాద్ ఋతే । యావద్ భావి సమం సత్త్వం కాలాచ్ ఛామ్యతి కేవలమ్
స్వంత ప్రశాంతత వల్లే మన స్థితి కనిపించదు; సమత భావం ఉన్నంత కాలం అది నిశ్చలంగా ఉంటూ, చివరికి కాలక్రమంలో అంతరించిపోతుంది.
దేహే యస్మింస్ తు నో చిత్తం నాపి సత్త్వం చ విద్యతే । స తాపహిమవద్ రామ పఞ్చత్వేన విలీయతే
ఓ రామా, ఎక్కడా మనస్సు లేదా జీవశక్తి లేనప్పుడు, ఆ శరీరం వేడి ముందు మంచు ఎలా కరిగిపోతుందో అలా ఐదు భూతాలలో కలిసిపోతుంది.