చిద్వ్యోమ్నో నభసో ఽప్య్ అచ్ఛాత్ సర్వే భావాస్ సముత్థితాః । తత్రైవ చ లయం యాన్తి తత్రైవాస్స్వ రమస్వ చ
అన్ని విషయాలు చైతన్యాకాశం నుండే ఉద్భవిస్తాయి, ఆకాశం కన్నా కూడా స్పష్టంగా. అవన్నీ అక్కడే లయమవుతాయి. అందుకే నీవు అక్కడే ఉండి, ఆనందించు.
ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి సఙ్కల్పా బ్రహ్మబిన్దవః । బిన్దూఞ్ శిఖిధ్వజ త్యక్త్వా పూర్ణమేఘం సమాశ్రయ
‘ఇది చేయాలి, ఇది చేయకూడదు’ అనే సంకల్పాలు పరబ్రహ్మ స్వరూపంలో చిన్న చిన్ని బిందువుల వంటివి. ఓ శిఖిధ్వజా, ఆ బిందువులను వదిలిపెట్టి, సంపూర్ణమైన మేఘాన్ని ఆశ్రయించు.
ఇష్టం మే ప్రార్థయస్వేతి యథైవ ప్రార్థ్యతే సఖీ । స్త్రియా తథైవ న కథం దయితః ప్రార్థ్యతే స్వయమ్
ఎవరైనా స్నేహితురాలిని, 'నాకు ఇష్టమైనది కోరుకో' అని అడిగినట్టు, ఆమెను కోరతారు. కానీ ప్రియురాలిని మాత్రం ప్రియుడు అలా అడగడు.
సఙ్కల్పరచితాన్ ఏతాన్ భావాన్ ఆపాతభాసురాన్ । న గృహ్ణన్తి మహాత్మానః ప్రాజ్ఞా జలరవీన్ ఇవ
మనసులో ఊహించుకున్న, మొదట చూపులో మెరిసే భావాలను మహాత్ములు, జ్ఞానులు పట్టించుకోరు. అవి నీటి శబ్దాన్ని పట్టుకోవడంలా అసాధ్యం.
స్వర్గమోక్షాదిఫలదం యత్ కిఞ్చిత్ సమమ్ ఏవ తత్ । త్యక్త్వా సమసమాభాసో యో ఽస్య్ అసావ్ ఏవ వై భవ
స్వర్గం, మోక్షం లాంటి ఫలితాలు ఇచ్చే ఏదైనా విషయమూ ఒకేలా ఉంటుంది. వాటిని వదిలేసి, సమంగా కనిపించే వాడిగా మారు.
సన్తం సత్త్వేన నాశేన నశ్యన్తం విగతస్పృహః । పదార్థౌఘమ్ ఇమం గృహ్ణంస్ తిష్ఠాస్పన్దితచిత్తభూః
ఏదీ నిజమైనదో, ఏదీ నశించేదో తెలుసుకొని, ఆశలు లేకుండా, వస్తువుల ప్రవాహంలో మనస్సు కదలకుండా స్థిరంగా ఉండు.
అపరిస్పన్దచిత్తస్య సంసృతిర్ నేహ బాధతే । పౌరుషప్రభవా సాధో విపన్ నీతిమతో యథా
మనస్సు అశాంతిగా లేకుండా నిశ్చలంగా ఉన్నవానికి ఈ లోకజీవితం ఎలాంటి బాధను కలిగించదు. ఓ సద్గుణవంతుడా, ఇది మనుష్యుని స్వంత ప్రయత్నంతోనే కలుగుతుంది; నడవడిలో తెలివిగలవాడికి ఎలా జరుగుతుందో అలాగే.
యాని యానీహ దుఃఖాని ప్రస్ఫురన్తి జగత్త్రయే । చేతశ్చాపలజాన్య్ ఏవ తాని తాని మహీపతే
ఓ రాజా, ఈ మూడు లోకాల్లో ఏ బాధలు ఉత్పన్నమవుతున్నాయో అవన్నీ మనస్సు చంచలత వల్లే కలుగుతున్నవి.
స్థిరం శాన్తం గతస్పన్దం యస్య చిత్తమ్ అచాపలమ్ । స విభుస్ స మహానన్దీ సామ్రాజ్యస్య స భాజనమ్
యవనికలేని, నిశ్చలమైన, శాంతమైన, చంచలత లేని మనస్సు ఉన్నవాడు నిజమైన అధిపతి, అతడు పరమానందంతో ఉంటుంది, రాజ్యానికి యోగ్యుడవుతాడు.
అథ చేతసి తత్త్వజ్ఞ స్పన్దాస్పన్దౌ తద్ ఏకతామ్ । నీత్వా తిష్ఠ యథాకామమ్ ఐక్యమ్ ఆగత్య శాశ్వతమ్
కాబట్టి, ఓ తత్త్వజ్ఞా, మనస్సులోని కదలికను, నిశ్చలతను ఒకటిగా చేసి, శాశ్వత ఐక్యాన్ని పొందిన తర్వాత, నీ ఇష్టానుసారం స్థిరంగా ఉండు.
కథమ్ ఐక్యవిధిం యాతస్ స్పన్దాస్పన్దావ్ ఇమౌ విభో । సర్వసంశయవిచ్ఛేదకారిన్న్ ఏతద్ వదాశు మే
ప్రభూ! ఈ చలనము, అచలనము రెండూ ఎలా ఒక్కటిగా కలిసిపోతాయో, ఆ ఐక్యమార్గాన్ని ఎలా సాధించాలో నాకు త్వరగా చెప్పండి. మీరు అన్ని సందేహాలను తొలగించేవారు.
ఏకం వస్తు జగత్ సర్వం చిన్మాత్రం వార్ ఇవామ్బుధిః । తద్ ఏవ స్పన్దతే నో వా శుద్ధం వారీవ వీచిభిః
ఈ జగత్తంతా ఒక్కటే, అది శుద్ధమైన చైతన్యమే, సముద్రంలో నీటిలా. అలలు ఉన్నా లేకున్నా నీరు ఎలా స్వచ్ఛంగా ఉంటుందో, అదే ఒక్కటే కదలినా లేదా నిలిచిపోయినా, అది శుద్ధంగా ఉంటుంది.
బ్రహ్మ చిన్మాత్రమ్ అమలం సత్యమ్ ఇత్యాదినామభిః । యద్ గీతం తద్ ఇదం మూఢః పశ్యత్య్ అఙ్గ జగత్తయా
బ్రహ్మం, చైతన్యం, అమలమైనది, సత్యం అని ఎన్నో పేర్లతో పాడబడే అదే పరమార్థాన్ని, ఓ మిత్రమా, మూర్ఖులు ఈ జగత్తుగా చూస్తారు.
నిస్స్పన్ద ఏవ సర్వస్మిన్ సర్గే తస్మాద్ ధి సంసృతిః । పరిస్పన్దో హి వీచ్యాదిస్ తద్ అస్పన్దం సమం పరమ్
ఈ సృష్టిలో ఎక్కడ చూసినా నిజంగా నిశ్చలతే ఉంది. కదలిక వల్లే సంసారం ఏర్పడుతుంది. అలలు మొదలైనవి కదలికలు, కానీ నిశ్చలతే పరమ సమత్వ స్థితి.
చితస్ స ఏవ చేత్ స్పన్దస్ తథాస్పన్దశ్ చ భావితః । ఏకరూపతయా నామ తత్ తద్ అప్య్ అచలం శివమ్
ఈ చైతన్యం అదే. ఆ చైతన్యంలో కదలిక ఉన్నా, లేకున్నా రెండూ ఒకటే అని భావించాలి. అవన్నీ కూడా మారని, శుభమైన పరమార్థమే.
సర్గశ్ చిత్స్పన్దమాత్రాత్మా సమ్యగ్దృష్టో విలీయతే । ఉదేత్య్ అసమ్యగ్దృష్టాత్మా రజ్జ్వాం సర్పభ్రమో యథా
ఈ సృష్టి అనేది చైతన్య కదలిక మాత్రమే. దాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకుంటే అది లయమైపోతుంది. తప్పుగా గ్రహిస్తే, అది మళ్లీ ఉద్భవిస్తుంది. ఇది కట్టలో పాము ఉన్నట్టు భ్రమ కలగడంలా.
సస్పన్దా చిచ్ చిదభిధా నిస్స్పన్దా త్వ్ ఇయమ్ ఆతతా । తుర్యాతీతపదారూఢా వాచా వక్తుం న పార్యతే
కదిలే చైతన్యాన్ని 'చిత్' అంటారు. కానీ ఈ కదలిక లేని చైతన్యం అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంటుంది. అది తురీయాతీత స్థితికి చేరినప్పుడు మాటలతో చెప్పలేము.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కసన్తతాభ్యాసయోగతః । కాలేనామలతాం యాతే చేతసీన్దావ్ ఇవోదితే
శాస్త్రాలు, సద్జనుల సాంగత్యం, నిరంతర సాధన, కాలం గడిచే కొద్దీ మనస్సు పూర్ణచంద్రునిలా నిర్మలంగా మారుతుంది.
ఏతత్ కేవలమ్ ఆభాతం స్వానుభూతిగిరాతతమ్ । కథ్యతే స్వానుభూతేస్ తు స్వయం స్వం రూపమ్ ఆత్మనా
ఇది కేవలం తన అనుభవంలో వెలుగుచూపినదే. మనసులో నిక్షిప్తమైన అనుభూతిని మాటలతో చెప్పగలం కానీ, నిజంగా తెలుసుకున్నప్పుడు ప్రతి ఒక్కరూ తానే తన స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
ప్రాప్తో ఽసి భావం స్వమ్ అనాదిమధ్యమ్ అత్రైవ తిష్ఠేష్టపదే నివిష్టః । నీరూపనిర్భేదమహాచిదాత్మా జాతో ఽసి సాధో ఖలు వీతశోకః
నీవు ఆది లేక మధ్యలేని నీ స్వభావాన్ని పొందావు. నీవు కోరుకున్న స్థితిలో స్థిరంగా ఉండు. నీవు భేదాలు లేని, మహత్తరమైన చైతన్యమై, దుఃఖం లేని వాడవయ్యావు.
ఇతి తే కథితం సర్వం శిఖిధ్వజ మహీపతే । యథేదమ్ ఉత్థితం సర్వం యథా చ ప్రవిలీయతే
ఓ శిఖిధ్వజ మహారాజా! ఈ లోకమంతా ఎలా ఉద్భవించిందో, ఎలా లయమవుతుందో నీకు పూర్తిగా వివరించాను.
ఏతచ్ ఛ్రుత్వా చ బుద్ధ్వా చ మత్వా చ మునినాయక । యథేచ్ఛసి తథా తిష్ఠ దృష్టస్పష్టపదః పదే
ఇవి విని, గ్రహించి, ఆలోచించిన తర్వాత, ఓ మునులలోక నాయకా! నీవు స్పష్టంగా తెలిసిన స్థితిలో, నీ ఇష్టానుసారం ఉండు.
స్వర్గం గచ్ఛామ్య్ అహం తత్ర కాలే ఽస్మిన్ నారదో మునిః । బ్రహ్మలోకాత్ సమాయాతో భవత్య్ అమరసంసదమ్
నేను ఇప్పుడు స్వర్గానికి వెళ్తున్నాను. ఈ సమయంలో నారదుడు అనే ముని బ్రహ్మలోకం నుంచి వచ్చి అమరుల సభలో ఉంటాడు.
న మాం పశ్యతి చేత్ తత్ర తత్ కోపమ్ ఉపగచ్ఛతి । నోద్వేజనీయా భవ్యేన గురవో హి కదాచన
అక్కడ నన్ను నారదుడు చూడకపోతే, అతడు కోపపడతాడు. కానీ మంచి గురువులు ఇలాంటి విషయాలకు ఎప్పుడూ కలవరపడరు.
త్యక్తసఙ్కల్పలేఖేన న కిఞ్చిద్ అభివాఞ్ఛతా । త్వయాత్మన్య్ ఏవ వస్తవ్యం దృష్టిర్ ఏషైవ పావనీ
ఏ ఆశలు లేకుండా, ఏదీ కోరుకోకుండా, నీవు నీలోనే స్థిరంగా ఉండాలి. ఇలాంటి దృష్టి మనసును పవిత్రం చేస్తుంది.
ఇతి యావత్ ప్రతివచః పుష్పహస్తశ్ శిఖిధ్వజః । ప్రణామాయ దదాత్య్ ఏష తావద్ అన్తర్ధిమ్ ఆయయౌ
పుష్పాలు చేతిలో పట్టుకుని శిఖిధ్వజుడు సమాధానం చెప్పి నమస్కరించబోతున్నంతలో, ఆ క్షణంలోనే అతడు కనబడకుండా పోయాడు.
ప్రతిభాసగతం వస్తు యథైవాగ్రే న దృశ్యతే । న దృష్టవాంస్ తథా కుమ్భమ్ అగ్రే రాజా శిఖిధ్వజః
ఒక కలలో కనిపించిన వస్తువు, తర్వాత కనిపించదని మనం అనుభవించేదే. అలాగే, రాజు శిఖిధ్వజుడు కూడా ముందుగా కుంభుడిని చూడలేదు.
గతే కుమ్భే మహీపాలః పరం విస్మయమ్ ఆయయౌ । తద్ ఏవ చిన్తయంశ్ చిత్రం చిత్రార్పిత ఇవాభవత్
కుంభుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, ఆ రాజు గొప్ప ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు. ఆ విచిత్రాన్ని మనసులో తలచుకుంటూ, రంగురంగుల చిత్రంలో లయమైపోయినట్టు అయ్యాడు.
ఇతి సఞ్చిన్తయామ్ ఆస చిత్రం విలసితం విధేః । యత్ కుమ్భవ్యపదేశేన బోధితో ఽస్మి చిరాద్ అయమ్
ఈ విధంగా ఆ రాజు తనలో తాను ఆలోచించుకున్నాడు: 'విధి ఆటలు ఎంత అద్భుతంగా ఉంటాయో! ఇన్ని రోజులకు కుంభుడు అనే వాడి ద్వారా నాకు జ్ఞానం కలిగింది.'
క్వ నారదసుతః కుమ్భః క్వాహం నామ శిఖిధ్వజః । కేవలం కాలయుక్త్యైవమ్ అహం సమ్ప్రతిబోధితః
'నారదుని కుమారుడు కుంభుడు ఎక్కడ? నేను శిఖిధ్వజుడు అనే వాడిని ఎక్కడ? కాలం తీరుచేతనే నాకు ఇలా బోధ కలిగింది.'