ఇతి మే కథయాశేషమ్ అన్యైశ్ చ వచనాంశుభిః । హార్దం తమో మే నిపుణమ్ ఏవమ్ప్రాయైః ప్రమార్జయ
ఇలా మీరు పూర్తిగా వివరించి, ఇతర మంచి మాటలతో కూడిన బోధనల ద్వారా నా హృదయంలో ఉన్న ఆ అంతర్లీనమైన అజ్ఞానాంధకారాన్ని పూర్తిగా తొలగించండి.
యథా వదసి ధర్మజ్ఞ తత్ తథైవ హి నాన్యథా । చిత్తం హి జీవన్ముక్తానాం నాస్త్య్ అఙ్కుర ఇవాశ్మనామ్
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడా, మీరు చెప్పింది నిజమే, వేరేలా కాదు. జీవన్ముక్తులలో మనస్సు ఉండదు, రాయిలో మొలక పుట్టదని చెప్పినట్లే.
పునర్జననయోగ్యా యా వాసనా ఘనవాసనా । సా ప్రోక్తా చిత్తశబ్దేన న సా తజ్జ్ఞస్య విద్యతే
పునర్జన్మానికి కారణమయ్యే బలమైన వాసనలను 'మనస్సు' అని అంటారు. అయితే, ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవారికి అలాంటి వాసనలు ఉండవు.
యయా వాసనయా తజ్జ్ఞా విహరన్తీహ కర్మసు । తాం త్వం సత్త్వాభిధాం విద్ధి పునర్జననవర్జితామ్
ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడు ఇక్కడ కర్మల్లో నడిచే వాసనను 'సత్త్వం' అని తెలుసుకో. అది పునర్జన్మానికి దూరంగా ఉంటుంది.
జీవన్ముక్తా మహాత్మానస్ సత్త్వస్థాస్ సంయతేన్ద్రియాః । విహరన్తి గతాసఙ్గం న చిత్తస్థాః కదాచన
జీవన్ముక్తులు, అంటే మహాత్ములు, సత్త్వంలో స్థిరంగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, అసక్తిగా సంచరిస్తారు. వారు ఎప్పుడూ మనస్సులో స్థిరించరు.
మూఢం చిత్తం చిత్తమ్ ఆహుః ప్రబుద్ధం సత్త్వమ్ ఉచ్యతే । అప్రబుద్ధా హి చిత్తస్థాస్ సత్త్వస్థా హి మహాధియః
మూఢమైన మనస్సును 'మనస్సు' అంటారు; జ్ఞానంతో నిండిన మనస్సును 'సత్త్వం' అంటారు. మనస్సులో స్థిరించినవారు అవివేకులు, సత్త్వంలో స్థిరించినవారు నిజమైన జ్ఞానులు.
భూయః ప్రజాయతే చిత్తం సత్త్వం భూయో న జాయతే । అప్రబుద్ధస్య బన్ధో ఽస్తి న ప్రబుద్ధస్య భూపతే
మనస్సు మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుతుంది, కాని నిజమైన స్వరూపం ఎప్పుడూ పుట్టదు. రాజా! అవగాహన లేనివారికి బంధనం ఉంటుంది, అవగాహన కలిగినవారికి కాదు.
సత్త్వవాన్ అసి సఞ్జాతో మహాత్యాగీ స్థితో భవాన్ । అశేషేణ త్వయా త్యక్తం చిత్తమ్ అద్యేతి వేద్మ్య్ అహమ్
నీవు నిజమైన స్వరూపాన్ని పొందావు, గొప్ప త్యాగి గా నిలిచావు. నీవు ఈ రోజు పూర్తిగా మనస్సును వదిలిపెట్టావని నాకు తెలుసు.
సమస్తవాసనాముక్తో రాజన్ రాజేవ రాజసే । ఆకాశసామ్యమ్ ఆయాతం మన్యే తవ మునే మనః
రాజా! నీవు అన్ని వాసనల నుండి విముక్తుడవై, రాజులా పరిపాలిస్తున్నావు. మునీంద్రా! నీ మనస్సు ఆకాశంలా విశాలంగా, స్వతంత్రంగా మారిందని నేను భావిస్తున్నాను.
శమం ప్రాప్తో ఽసి పరమం శుద్ధస్ సమసమస్థితిః । మన్దరాహననోన్ముక్తో యథా క్షీరమహార్ణవః
నీవు పరమ శాంతిని పొందావు, పవిత్రంగా, సమతా స్థితిలో నిలిచావు. మంద్ర పర్వతంతో మథించబడని పాల సముద్రంలా నీవు ప్రశాంతంగా ఉన్నావు.
పరిత్యక్తా త్వయా రాజ్యాద్ వాసనా తపసస్ తథా । కాననాచ్ చ శరీరాచ్ చ శుభాశుభఫలాద్ అపి
నీవు రాజ్యానికి, తపస్సుకు, అరణ్యవాసానికి, ఈ శరీరానికి, మంచిది చెడిదీ అనే ఫలితాలకూ ఆశను పూర్తిగా వదిలేసావు.
నిరీహో విగతాసఙ్గస్ త్యక్తచిత్తో వివాసనః । సమ్పన్నస్ త్వం మహాబాహో మహాత్యాగిపదం గతః
నీకు ఇక ఏదీ కావాలన్న కోరిక లేదు, ఎలాంటి బంధమూ లేదు, మనస్సు కూడా పూర్తిగా వదిలేసావు, లోపల దాచుకున్న ఆశలు కూడా లేవు. ఓ మహాబాహువా! నీవు గొప్ప త్యాగ స్థితిని చేరుకున్నావు.
అయం స హి మహాత్యాగస్ సర్వం యత్ర సముజ్ఝితమ్ । స్వర్గాపవర్గచిత్తాది తపోదానఫలాద్య్ అపి
అన్నిటినీ వదిలేయడం, స్వర్గం, మోక్షం, మనస్సులోని భావాలు, తపస్సు, దానం, వాటి ఫలితాలకూ ఆశ లేకపోవడం — ఇదే నిజమైన పరమ త్యాగం.
ప్రబుద్ధయేద్ధయా సాధో ధియా పరమబోధయా । తపో నామ కియన్మాత్రదుఃఖక్షయకరం భవేత్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! పరిపూర్ణమైన జ్ఞానంతో నీవు మేల్కొన్నావు. తపస్సు అనే దానికీ, కొంతమంది బాధలు తీరడమే ఫలితం.
క్షయాతిశయనిర్ముక్తం యత్ సుఖం సమతామయమ్ । తత్ సత్ తద్ వస్తు తత్ కిఞ్చిన్ న తు స్వర్గాది భఙ్గురమ్
ఎక్కువతక్కువలు లేని, సమతా భావంతో నిండిన ఆనందమే నిజమైనది, అదే శాశ్వతమైనది. స్వర్గాది లాంటి నశ్వరమైన సుఖాలు అసలు సుఖాలు కావు.
భావాభావతులారూఢస్ స్థితాధివ్యాధివేధితః । స్వర్గో నామ కిమానన్దస్ సో ఽపి సన్దేహమ్ ఆస్థితః
ఉండడమా లేనిదామా అనే సందేహంలో ఉన్న స్వర్గం, స్థిరతా అస్తిరతలతో బాధపడే స్వర్గం—అలాంటి ఆనందం ఏమిటి? అది కూడా అనిశ్చితమే.
అప్రాప్తస్వార్థసంసిద్ధేః క్రియాకాణ్డశ్ శుభో భవేత్ । యేన నాసాదితం హేమ రీతిం కిం స పరిత్యజేత్
తన నిజమైన లక్ష్యం సాధించని వారికి శుభకర్మలు ఉపయోగపడతాయి. ఇంకా బంగారం దొరకకముందే దానిని వెదకడం ఎందుకు వదిలేయాలి?
చూడాలాదిసమాసఙ్గాద్ భవేజ్ జ్ఞత్వం సుఖేన తే । తత్ కిమర్థమ్ అనర్థే ఽస్మిన్ నిమగ్నస్ త్వం తపోమయే
చూడాలాదేవి వంటి జ్ఞానుల సాంగత్యంతో సులభంగా జ్ఞానం పొందవచ్చు. అలాంటప్పుడు ఫలితం లేని తపస్సులో నీవు ఎందుకు మునిగిపోతున్నావు?
ఆశ్రమాదివికల్పాంశసాధ్యస్యాస్య కుకర్మణః । ఆద్యన్తౌ పశ్య సుమతే మధ్య ఏవ రమస్వ మా
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఆశ్రమాది భేదాలతో జరిగే ఈ అపవిత్రమైన కార్యానికి ఆరంభం, ముగింపు రెండింటినీ గమనించు. కానీ మధ్యలో మాత్రమే ఉండి, మిగతా చోట ఎక్కడా ఆగిపోకూడదు.
యత ఏతే సమాయాతా యస్మిన్ పరిణమన్తి చ । తపోరూపా వికల్పాంశాస్ తత్ర బద్ధపదో భవ
ఈ తపస్సుల రూపమైన భేదాలు ఎక్కడ ఉద్భవించి, ఎక్కడ కలిసిపోతాయో, అదే స్థలంలో నీవు నిలబడిపో.
చిద్వ్యోమ్నో నభసో ఽప్య్ అచ్ఛాత్ సర్వే భావాస్ సముత్థితాః । తత్రైవ చ లయం యాన్తి తత్రైవాస్స్వ రమస్వ చ
అన్ని విషయాలు చైతన్యాకాశం నుండే ఉద్భవిస్తాయి, ఆకాశం కన్నా కూడా స్పష్టంగా. అవన్నీ అక్కడే లయమవుతాయి. అందుకే నీవు అక్కడే ఉండి, ఆనందించు.
ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి సఙ్కల్పా బ్రహ్మబిన్దవః । బిన్దూఞ్ శిఖిధ్వజ త్యక్త్వా పూర్ణమేఘం సమాశ్రయ
‘ఇది చేయాలి, ఇది చేయకూడదు’ అనే సంకల్పాలు పరబ్రహ్మ స్వరూపంలో చిన్న చిన్ని బిందువుల వంటివి. ఓ శిఖిధ్వజా, ఆ బిందువులను వదిలిపెట్టి, సంపూర్ణమైన మేఘాన్ని ఆశ్రయించు.
ఇష్టం మే ప్రార్థయస్వేతి యథైవ ప్రార్థ్యతే సఖీ । స్త్రియా తథైవ న కథం దయితః ప్రార్థ్యతే స్వయమ్
ఎవరైనా స్నేహితురాలిని, 'నాకు ఇష్టమైనది కోరుకో' అని అడిగినట్టు, ఆమెను కోరతారు. కానీ ప్రియురాలిని మాత్రం ప్రియుడు అలా అడగడు.
సఙ్కల్పరచితాన్ ఏతాన్ భావాన్ ఆపాతభాసురాన్ । న గృహ్ణన్తి మహాత్మానః ప్రాజ్ఞా జలరవీన్ ఇవ
మనసులో ఊహించుకున్న, మొదట చూపులో మెరిసే భావాలను మహాత్ములు, జ్ఞానులు పట్టించుకోరు. అవి నీటి శబ్దాన్ని పట్టుకోవడంలా అసాధ్యం.
స్వర్గమోక్షాదిఫలదం యత్ కిఞ్చిత్ సమమ్ ఏవ తత్ । త్యక్త్వా సమసమాభాసో యో ఽస్య్ అసావ్ ఏవ వై భవ
స్వర్గం, మోక్షం లాంటి ఫలితాలు ఇచ్చే ఏదైనా విషయమూ ఒకేలా ఉంటుంది. వాటిని వదిలేసి, సమంగా కనిపించే వాడిగా మారు.
సన్తం సత్త్వేన నాశేన నశ్యన్తం విగతస్పృహః । పదార్థౌఘమ్ ఇమం గృహ్ణంస్ తిష్ఠాస్పన్దితచిత్తభూః
ఏదీ నిజమైనదో, ఏదీ నశించేదో తెలుసుకొని, ఆశలు లేకుండా, వస్తువుల ప్రవాహంలో మనస్సు కదలకుండా స్థిరంగా ఉండు.
అపరిస్పన్దచిత్తస్య సంసృతిర్ నేహ బాధతే । పౌరుషప్రభవా సాధో విపన్ నీతిమతో యథా
మనస్సు అశాంతిగా లేకుండా నిశ్చలంగా ఉన్నవానికి ఈ లోకజీవితం ఎలాంటి బాధను కలిగించదు. ఓ సద్గుణవంతుడా, ఇది మనుష్యుని స్వంత ప్రయత్నంతోనే కలుగుతుంది; నడవడిలో తెలివిగలవాడికి ఎలా జరుగుతుందో అలాగే.
యాని యానీహ దుఃఖాని ప్రస్ఫురన్తి జగత్త్రయే । చేతశ్చాపలజాన్య్ ఏవ తాని తాని మహీపతే
ఓ రాజా, ఈ మూడు లోకాల్లో ఏ బాధలు ఉత్పన్నమవుతున్నాయో అవన్నీ మనస్సు చంచలత వల్లే కలుగుతున్నవి.
స్థిరం శాన్తం గతస్పన్దం యస్య చిత్తమ్ అచాపలమ్ । స విభుస్ స మహానన్దీ సామ్రాజ్యస్య స భాజనమ్
యవనికలేని, నిశ్చలమైన, శాంతమైన, చంచలత లేని మనస్సు ఉన్నవాడు నిజమైన అధిపతి, అతడు పరమానందంతో ఉంటుంది, రాజ్యానికి యోగ్యుడవుతాడు.
అథ చేతసి తత్త్వజ్ఞ స్పన్దాస్పన్దౌ తద్ ఏకతామ్ । నీత్వా తిష్ఠ యథాకామమ్ ఐక్యమ్ ఆగత్య శాశ్వతమ్
కాబట్టి, ఓ తత్త్వజ్ఞా, మనస్సులోని కదలికను, నిశ్చలతను ఒకటిగా చేసి, శాశ్వత ఐక్యాన్ని పొందిన తర్వాత, నీ ఇష్టానుసారం స్థిరంగా ఉండు.