అద్య పక్వకషాయస్ త్వమ్ అద్యైవాజ్ఞానసఙ్క్షయీ । అద్యైవ సోపదేశ్యస్ త్వమ్ అద్యైవాసి ప్రబుద్ధవాన్
ఈ రోజు నీ లోపాలు పండిపోయాయి, ఈ రోజు నీ అజ్ఞానం పోయింది, ఈ రోజు నీవు బోధించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నావు, ఈ రోజు నీవు పూర్తిగా మేల్కొన్నావు.
శుభాశుభానాం సర్వేషాం కర్మణామ్ అద్య సఙ్క్షయః । సత్సఙ్గవ్యపదేశేన తవ నిష్పత్తిమ్ ఆగతః
ఈ రోజు నీకు జరిగిన సత్సంగం వల్ల, నీకు మంచీ చెడు అన్నీ కర్మలు పూర్తిగా తీరిపోయాయి.
యావద్ అస్య దినస్యైష పూర్వో భాగో మహీపతే । తావచ్ చేతో హ్య్ అహమ్ ఇతి తవాజ్ఞానం బభూవ హ
ఓ రాజా, ఈ రోజు ఉదయం వరకు నీ మనసు 'నేనే' అనే అజ్ఞానంలో మునిగిపోయింది. అదే నీ అజ్ఞానం.
ఇదానీం మద్వచోబోధాచ్ చేతసి క్షయమ్ ఆగతే । హృదయాత్ సమ్పరిత్యక్తే సమ్ప్రబుద్ధో ఽసి భూపతే
ఇప్పుడు నా మాటల వల్ల నీ మనసులో ఆ అజ్ఞానం పోయి, హృదయం నుంచి పూర్తిగా తొలగిపోయింది. రాజా, నీవు ఇప్పుడు నిజంగా మేల్కొన్నావు.
హృది యావన్ మనస్సత్తా తావద్ అజ్ఞానసంస్థితిః । చిత్తే చిత్తతయా త్యక్తే జ్ఞానస్యాభ్యుదయో భవేత్
మనస్సు హృదయంలో ఉన్నంతవరకు అజ్ఞానం కొనసాగుతుంది. మనస్సును చైతన్యంలో పూర్తిగా విడిచిపెట్టినప్పుడు జ్ఞానం ఉదయిస్తుంది.
ద్విత్వైకత్వదృశౌ చిత్తం తద్ ఏవాజ్ఞానమ్ ఉచ్యతే । ఏతయోర్ యో లయో దృష్ట్యోస్ తజ్ జ్ఞానం సా పరా గతిః
రెండు వేరు అని, ఒక్కటే అని భావించే మనస్సే అజ్ఞానం. ఈ రెండు భావనలు పూర్తిగా లయమైపోయినప్పుడు జ్ఞానం కలుగుతుంది. అదే పరమ స్థితి.
ప్రబుద్ధో ఽసి విముక్తో ఽసి త్యక్తం చిత్తం త్వయా నృప । సద్ ఏవ సత్తయాత్తం హి త్వయా త్యక్తమ్ అసత్ పదమ్
ఓ రాజా! నీవు మేలుకున్నవాడివి, విముక్తుడివి, ఎందుకంటే నీవు మనస్సును విడిచిపెట్టావు. నిజమైనదాన్ని నిజంగా స్వీకరించి, అసత్యాన్ని పూర్తిగా వదిలేశావు.
వీతశోకో నిరాయాసో నిస్సఙ్గో నిత్యమ్ ఆత్మవాన్ । మహోదయో మునిర్ మౌనీ ఖరూపస్ తిష్ఠ నిర్మలః
బాధ లేకుండా, శ్రమ లేకుండా, అసక్తిగా, ఎప్పుడూ ఆత్మలో స్థిరంగా, గొప్ప సాధనతో, మౌనంగా, ఆకాశంలా అచంచలంగా, నిర్మలుడిగా ఉండు.
ఏవం హి భగవఞ్ జన్తోర్ మూర్ఖస్యైవాస్తి చిత్తభూః । న ప్రబుద్ధస్య తజ్జ్ఞస్య చిత్తమ్ అస్తి కిల ప్రభో
భగవంతుడా, నిజంగా ఈ మనస్సు అనే స్థానం మూర్ఖుడికే ఉంటుంది. కానీ, జ్ఞానం పొంది, పూర్తిగా మేల్కొన్నవాడికి మనస్సు అనేది అసలు ఉండదు ప్రభూ.
జీవన్ముక్తాస్ త ఏతే హి విహరన్తి కథం వద । అవిద్యమానమనసో యుష్మదాద్యాస్ తథా నరాః
మీరు లాంటి జీవన్ముక్తులు, అంటే ఈ లోకంలోనే విముక్తి పొందినవారు, మనస్సు లేకుండా ఎలా జీవిస్తున్నారు? దయచేసి చెప్పండి.
ఇతి మే కథయాశేషమ్ అన్యైశ్ చ వచనాంశుభిః । హార్దం తమో మే నిపుణమ్ ఏవమ్ప్రాయైః ప్రమార్జయ
ఇలా మీరు పూర్తిగా వివరించి, ఇతర మంచి మాటలతో కూడిన బోధనల ద్వారా నా హృదయంలో ఉన్న ఆ అంతర్లీనమైన అజ్ఞానాంధకారాన్ని పూర్తిగా తొలగించండి.
యథా వదసి ధర్మజ్ఞ తత్ తథైవ హి నాన్యథా । చిత్తం హి జీవన్ముక్తానాం నాస్త్య్ అఙ్కుర ఇవాశ్మనామ్
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడా, మీరు చెప్పింది నిజమే, వేరేలా కాదు. జీవన్ముక్తులలో మనస్సు ఉండదు, రాయిలో మొలక పుట్టదని చెప్పినట్లే.
పునర్జననయోగ్యా యా వాసనా ఘనవాసనా । సా ప్రోక్తా చిత్తశబ్దేన న సా తజ్జ్ఞస్య విద్యతే
పునర్జన్మానికి కారణమయ్యే బలమైన వాసనలను 'మనస్సు' అని అంటారు. అయితే, ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవారికి అలాంటి వాసనలు ఉండవు.
యయా వాసనయా తజ్జ్ఞా విహరన్తీహ కర్మసు । తాం త్వం సత్త్వాభిధాం విద్ధి పునర్జననవర్జితామ్
ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడు ఇక్కడ కర్మల్లో నడిచే వాసనను 'సత్త్వం' అని తెలుసుకో. అది పునర్జన్మానికి దూరంగా ఉంటుంది.
జీవన్ముక్తా మహాత్మానస్ సత్త్వస్థాస్ సంయతేన్ద్రియాః । విహరన్తి గతాసఙ్గం న చిత్తస్థాః కదాచన
జీవన్ముక్తులు, అంటే మహాత్ములు, సత్త్వంలో స్థిరంగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, అసక్తిగా సంచరిస్తారు. వారు ఎప్పుడూ మనస్సులో స్థిరించరు.
మూఢం చిత్తం చిత్తమ్ ఆహుః ప్రబుద్ధం సత్త్వమ్ ఉచ్యతే । అప్రబుద్ధా హి చిత్తస్థాస్ సత్త్వస్థా హి మహాధియః
మూఢమైన మనస్సును 'మనస్సు' అంటారు; జ్ఞానంతో నిండిన మనస్సును 'సత్త్వం' అంటారు. మనస్సులో స్థిరించినవారు అవివేకులు, సత్త్వంలో స్థిరించినవారు నిజమైన జ్ఞానులు.
భూయః ప్రజాయతే చిత్తం సత్త్వం భూయో న జాయతే । అప్రబుద్ధస్య బన్ధో ఽస్తి న ప్రబుద్ధస్య భూపతే
మనస్సు మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుతుంది, కాని నిజమైన స్వరూపం ఎప్పుడూ పుట్టదు. రాజా! అవగాహన లేనివారికి బంధనం ఉంటుంది, అవగాహన కలిగినవారికి కాదు.
సత్త్వవాన్ అసి సఞ్జాతో మహాత్యాగీ స్థితో భవాన్ । అశేషేణ త్వయా త్యక్తం చిత్తమ్ అద్యేతి వేద్మ్య్ అహమ్
నీవు నిజమైన స్వరూపాన్ని పొందావు, గొప్ప త్యాగి గా నిలిచావు. నీవు ఈ రోజు పూర్తిగా మనస్సును వదిలిపెట్టావని నాకు తెలుసు.
సమస్తవాసనాముక్తో రాజన్ రాజేవ రాజసే । ఆకాశసామ్యమ్ ఆయాతం మన్యే తవ మునే మనః
రాజా! నీవు అన్ని వాసనల నుండి విముక్తుడవై, రాజులా పరిపాలిస్తున్నావు. మునీంద్రా! నీ మనస్సు ఆకాశంలా విశాలంగా, స్వతంత్రంగా మారిందని నేను భావిస్తున్నాను.
శమం ప్రాప్తో ఽసి పరమం శుద్ధస్ సమసమస్థితిః । మన్దరాహననోన్ముక్తో యథా క్షీరమహార్ణవః
నీవు పరమ శాంతిని పొందావు, పవిత్రంగా, సమతా స్థితిలో నిలిచావు. మంద్ర పర్వతంతో మథించబడని పాల సముద్రంలా నీవు ప్రశాంతంగా ఉన్నావు.
పరిత్యక్తా త్వయా రాజ్యాద్ వాసనా తపసస్ తథా । కాననాచ్ చ శరీరాచ్ చ శుభాశుభఫలాద్ అపి
నీవు రాజ్యానికి, తపస్సుకు, అరణ్యవాసానికి, ఈ శరీరానికి, మంచిది చెడిదీ అనే ఫలితాలకూ ఆశను పూర్తిగా వదిలేసావు.
నిరీహో విగతాసఙ్గస్ త్యక్తచిత్తో వివాసనః । సమ్పన్నస్ త్వం మహాబాహో మహాత్యాగిపదం గతః
నీకు ఇక ఏదీ కావాలన్న కోరిక లేదు, ఎలాంటి బంధమూ లేదు, మనస్సు కూడా పూర్తిగా వదిలేసావు, లోపల దాచుకున్న ఆశలు కూడా లేవు. ఓ మహాబాహువా! నీవు గొప్ప త్యాగ స్థితిని చేరుకున్నావు.
అయం స హి మహాత్యాగస్ సర్వం యత్ర సముజ్ఝితమ్ । స్వర్గాపవర్గచిత్తాది తపోదానఫలాద్య్ అపి
అన్నిటినీ వదిలేయడం, స్వర్గం, మోక్షం, మనస్సులోని భావాలు, తపస్సు, దానం, వాటి ఫలితాలకూ ఆశ లేకపోవడం — ఇదే నిజమైన పరమ త్యాగం.
ప్రబుద్ధయేద్ధయా సాధో ధియా పరమబోధయా । తపో నామ కియన్మాత్రదుఃఖక్షయకరం భవేత్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! పరిపూర్ణమైన జ్ఞానంతో నీవు మేల్కొన్నావు. తపస్సు అనే దానికీ, కొంతమంది బాధలు తీరడమే ఫలితం.
క్షయాతిశయనిర్ముక్తం యత్ సుఖం సమతామయమ్ । తత్ సత్ తద్ వస్తు తత్ కిఞ్చిన్ న తు స్వర్గాది భఙ్గురమ్
ఎక్కువతక్కువలు లేని, సమతా భావంతో నిండిన ఆనందమే నిజమైనది, అదే శాశ్వతమైనది. స్వర్గాది లాంటి నశ్వరమైన సుఖాలు అసలు సుఖాలు కావు.
భావాభావతులారూఢస్ స్థితాధివ్యాధివేధితః । స్వర్గో నామ కిమానన్దస్ సో ఽపి సన్దేహమ్ ఆస్థితః
ఉండడమా లేనిదామా అనే సందేహంలో ఉన్న స్వర్గం, స్థిరతా అస్తిరతలతో బాధపడే స్వర్గం—అలాంటి ఆనందం ఏమిటి? అది కూడా అనిశ్చితమే.
అప్రాప్తస్వార్థసంసిద్ధేః క్రియాకాణ్డశ్ శుభో భవేత్ । యేన నాసాదితం హేమ రీతిం కిం స పరిత్యజేత్
తన నిజమైన లక్ష్యం సాధించని వారికి శుభకర్మలు ఉపయోగపడతాయి. ఇంకా బంగారం దొరకకముందే దానిని వెదకడం ఎందుకు వదిలేయాలి?
చూడాలాదిసమాసఙ్గాద్ భవేజ్ జ్ఞత్వం సుఖేన తే । తత్ కిమర్థమ్ అనర్థే ఽస్మిన్ నిమగ్నస్ త్వం తపోమయే
చూడాలాదేవి వంటి జ్ఞానుల సాంగత్యంతో సులభంగా జ్ఞానం పొందవచ్చు. అలాంటప్పుడు ఫలితం లేని తపస్సులో నీవు ఎందుకు మునిగిపోతున్నావు?
ఆశ్రమాదివికల్పాంశసాధ్యస్యాస్య కుకర్మణః । ఆద్యన్తౌ పశ్య సుమతే మధ్య ఏవ రమస్వ మా
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఆశ్రమాది భేదాలతో జరిగే ఈ అపవిత్రమైన కార్యానికి ఆరంభం, ముగింపు రెండింటినీ గమనించు. కానీ మధ్యలో మాత్రమే ఉండి, మిగతా చోట ఎక్కడా ఆగిపోకూడదు.
యత ఏతే సమాయాతా యస్మిన్ పరిణమన్తి చ । తపోరూపా వికల్పాంశాస్ తత్ర బద్ధపదో భవ
ఈ తపస్సుల రూపమైన భేదాలు ఎక్కడ ఉద్భవించి, ఎక్కడ కలిసిపోతాయో, అదే స్థలంలో నీవు నిలబడిపో.