పదార్థాభావసంసిద్ధౌ వేదనం నోపపద్యతే । కారణాభావతో నిత్యమ్ అహమ్భావస్య నోదయః
వస్తువులు లేవని స్పష్టమైతే, అనుభూతి కలగదు. కారణం లేకపోతే, ఎప్పుడూ 'నేను' అనే భావన పుట్టదు.
అహమ్భావానుదయతస్ సంసారః కస్య కీదృశః । సంసారాభావతస్ సర్వం పరమ్ ఏవావశిష్యతే
'నేను' అనే భావన లేకపోతే, ఎవరికీ, ఎలాంటి సంసారం ఉంటుంది? సంసారం లేకపోతే, చివరికి పరమాత్మ మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
యచ్ చేదం భాసతే తత్ సత్ పరమ్ ఏవాత్మని స్థితమ్ । పరం పరే పరాపూర్ణం సమమ్ ఏవ విజృమ్భతే
ఈ ప్రకాశించేది పరమార్థం, అది మన అంతరాత్మలో స్థిరంగా ఉంటుంది. అది సర్వోన్నతమైనది, పరిపూర్ణమైనది, అన్ని చోట్ల సమంగా వెలుగుతుంటుంది.
తేన నిస్తిమితం సర్వం శైలోత్కీర్ణమ్ ఇవాచలమ్ । విద్ధి రశ్మిమయాకారమ్ ఇవ బ్రహ్మ జగత్ స్థితమ్
దాని వల్ల ఈ జగత్తు అంతా అంచు లేకుండా, ఒక పర్వతంలా అచలంగా ఉంటుంది. ఈ జగత్తు పరబ్రహ్మస్వరూపంగా, కాంతిరశ్ములతో నిండినదిగా ఉన్నదని తెలుసుకో.
పురసఙ్కల్పకే నష్టే సఙ్కల్పనగరస్య యత్ । రూపం తద్ విద్ధి జగతః ఖాద్ అచ్ఛం సదసన్మయమ్
ఆలోచనలను సృష్టించేవాడు లేనప్పుడు, ఆ ఆలోచనల నగరానికి ఉండే రూపమే జగత్తు. అది ఆకాశంలా నిర్మలంగా, ఉండడమూ లేకపోవడమూ కలిసినదిగా తెలుసుకో.
ఛాయాపురుషవత్ స్పన్ది శాన్తం నిర్మననం జగత్ । జగచ్ఛబ్దార్థరహితం యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఒక నీడ మనిషిలా, ఈ జగత్తు కదిలిపోతూ కూడా శాంతంగా, సృష్టి లేకుండా ఉంటుంది. 'జగత్' అనే పదానికి అర్థం లేకుండా, ఆ జగత్తును చూస్తాడే నిజంగా చూస్తాడు.
రూపాలోకమనస్కారా నీరసా గతభావనాః । సమ్యగ్జ్ఞానవతో యస్య నిర్వాణం తం విదుర్ బుధాః
రూపాలు, వెలుగులు, మనస్సులో కలిగే భావనలు — ఇవన్నీ రుచి లేని, ఊహలు లేని, అసలు ఆకర్షణ లేని వంటివే. ఎవరికైతే నిజమైన జ్ఞానం కలిగిందో, అటువంటి వారు ముక్తిని పొందారని జ్ఞానులు చెబుతారు.
యథాస్తి వాతో నిస్స్పన్దో యథాస్తి ఖమ్ అనీలిమ । యథా హేమాసన్నివేశమ్ అస్తి బ్రహ్మాజగత్ తథా
ఎలా గాలికి కదలిక లేకుండా ఉండగలదో, ఎలా ఆకాశానికి నీలిమ లేకుండా ఉండగలదో, ఎలా బంగారం తన ఆకారంలో ఉండగలదో, అలాగే బ్రహ్మం ఈ జగత్తుగా ఉండిపోతుంది.
నీరసా అసదాభాసా జగత్ప్రత్యయకారిణః । రూపాలోకమనస్కారాస్ సన్తీమే బ్రహ్మరూపిణః
ఇవి రుచి లేని, వాస్తవంగా లేనివిగా కనిపించే, జగత్తు అనిపించే రూపాలు, వెలుగులు, మనస్సులో కలిగే భావనలు — ఇవన్నీ బ్రహ్మ స్వరూపంగా ఉన్నాయి.
ఊర్మిశబ్దార్థరహితం యాదృగ్ అమ్బు బహూర్మ్య్ అపి । సర్గశబ్దార్థరహితం తాదృగ్ బ్రహ్మాపి సర్గవత్
ఎలా అలలు ఎన్నో ఉన్నా, నీటికి అలల శబ్దార్థం ఉండదో, అలాగే బ్రహ్మం సృష్టిగా కనిపించినా, దానికి సృష్టి అనే భావం ఉండదు.
సర్గ ఏవ పరం బ్రహ్మ పరం బ్రహ్మైవ సర్గదృక్ । సర్గశబ్దార్థరహితో వాక్యార్థస్ త్వ్ ఏష శాశ్వతః
సృష్టి అనేదే పరబ్రహ్మం, పరబ్రహ్మమే సృష్టిని చూస్తుంది. లేదా, 'సృష్టి' అనే అర్థం లేకపోయినా, ఇది శాశ్వతమైన వాస్తవం.
బ్రహ్మశబ్దార్థసమ్పత్తౌ సర్గశబ్దార్థధీః కుతః । సర్గశబ్దార్థసమ్పత్తౌ బ్రహ్మశబ్దార్థధీః కుతః
బ్రహ్మం అనే పదార్థాన్ని పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, సృష్టి అనే భావన మనసుకు ఎలా వస్తుంది? అలాగే, సృష్టి అనే అర్థాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, బ్రహ్మం అనేది మనసుకు ఎలా తెలుస్తుంది?
సమస్తశబ్దశబ్దార్థభావనాభావనోదయే । శుద్ధం కిమ్ అపి చిద్వ్యోమ బ్రహ్మశబ్దేన కథ్యతే
అన్ని పదాలు, వాటి అర్థాల గురించిన ఆలోచనలు పూర్తిగా మాయమైపోయినప్పుడు, ఒక పవిత్రమైన, వర్ణించలేని చైతన్యాకాశం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది. దానినే 'బ్రహ్మం' అని పిలుస్తారు.
సమ్యగ్దర్శనసంసిద్ధావ్ ఉభయోర్ అప్య్ అవేదనే । యచ్ ఛిష్టమ్ అజరం శాన్తం తతో వాగ్ వినివర్తతే
సంపూర్ణమైన జ్ఞానం కలిగినపుడు, రెండింటినీ వేరుచేయడం ఉండదు. అప్పుడు మిగిలేది వృద్ధాప్యం లేని, శాంతమైనది. దాని దగ్గరికి మాటలు చేరవు.
సంశాన్తసర్వాత్మకవేదనౌఘమ్ అస్తీదమ్ ఏకాత్మకమ్ అచ్ఛరూపమ్ । యథాస్థితం సర్వజగత్ ఖరూపం పాషాణరూపం చ పరం జ్ఞరూపమ్
అన్ని జ్ఞాన తరంగాలు శాంతించిపోయినప్పుడు, ఒక్కటి మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది — అది నిర్మలమైన స్వరూపం. ఈ జగత్తు యథాతథంగా ఉన్నదంతా, అది ఆకాశ స్వభావం, రాయి లాంటి స్థిరత, ఇంకా పరమ జ్ఞాన స్వరూపం.
ఏవం చైతన్ మహాబుద్ధే యాదృశం కారణం పరమ్ । తాదృశం కార్యమ్ ఏవేదం జగద్ ఇత్య్ ఏవ వేద్మ్య్ అహమ్
ఓ మహాబుద్ధిశాలి! ఎలాంటి పరమ కారణం ఉంటే, దానికి తగిన ఫలితమే వస్తుంది. ఈ జగత్తు కూడా అంతే అని నేను బాగా తెలుసు.
యత్ర కారణతా తత్ర కార్యం సముపపద్యతే । యన్ న కారణమ్ ఏవాదౌ తస్మాత్ కార్యం కుతో భవేత్
ఎక్కడ కారణం ఉంటే, అక్కడే ఫలితం కలుగుతుంది. మొదట కారణం లేని చోట, ఫలితం ఎలా కలుగుతుంది?
నేహాస్తి కారణం కిఞ్చిన్ న చ కార్యం కదాచన । విద్యమానమ్ ఇదం సర్వం శివం శాన్తమ్ అజం జగత్
ఇక్కడ ఏ కారణం లేదు, ఎప్పుడూ ఫలితమూ లేదు. కనబడుతున్నదంతా శాంతమైనది, జననం లేని శివ స్వరూపమైన జగత్తే.
జాయతే కారణాత్ కార్యం యత్ తత్ కారణవద్ భవేత్ । యన్ న జాయత ఏవేహ తస్మిన్ సదృశతా కుతః
ఏదైనా పని ఒక కారణం వల్ల పుట్టుకొస్తుంది, అది ఆ కారణాన్ని పోలి ఉంటుంది. కానీ ఇక్కడ ఏది పుట్టకపోతే, దానికి ఏదైనా పోలిక ఎలా ఉంటుంది?
బీజమ్ ఏవ న యస్యాస్తి తత్ కథం వద జాయతే । అప్రతర్క్యమ్ అనాఖ్యం చ యన్ న తస్యేహ బీజతా
విత్తనం లేనప్పుడు ఏదైనా ఎలా పుడుతుంది చెప్పు. ఊహించలేని, వివరించలేని దానికి విత్తనం అనే స్వభావం ఉండదు.
దేశకాలవశాత్ సర్వా హేతుమత్యః ప్రమోపమాః । అకర్తృ బ్రహ్మ విషయః ప్రమాకారణయోః కథమ్
ప్రతి ఉపమానానికి కారణం స్థలం, కాలానికి లోబడి ఉంటుంది. కానీ చేయువాడు లేని బ్రహ్మం విషయంలో ఉపమానం లేదా కారణం ఎలా ఉంటుంది?
అకర్తృకర్మకరణే నాస్తి కారణతా శివే । తస్మాద్ అకారణం నాస్తి జగచ్ఛబ్దార్థవేదనమ్
చేయువాడు, చేయి, సాధనం లేనప్పుడు శివత్వంలో కారణం ఉండదు. అందువల్ల 'లోకం' అనే పదానికి అర్థాన్ని తెలుసుకోవడానికి కారణం ఉండదు.
బ్రహ్మైవ స్వం స్వరూపం సద్ యత్ స్థితం ధారయత్ తతమ్ । అసమ్యగ్దర్శివిషయం తద్ ఏవ జగద్ ఆచితమ్
బ్రహ్మమే తన నిజ స్వరూపంగా ఎక్కడికక్కడ వ్యాపించి, నిలిచి, ఈ జగత్తుని ఆధారంగా ఉంచుతుంది. కానీ, అది సరిగ్గా గ్రహించని వారికి అదే జగత్తుగా కనిపిస్తుంది.
చిన్మాత్రమ్ అజరం శాన్తం యద్ ఏకం తత్ ప్రగీయతే । తేనైవాజం జగద్బ్రహ్మ సచ్ ఛాన్తం బుధ్యతే వపుః
ఏకైకమైన, శాశ్వతమైన, ప్రశాంతమైన, నిత్యమైన ఆ చైతన్యమే స్తుతించబడుతుంది. అదే జన్మలేని బ్రహ్మ ద్వారా ఈ జగత్తు, సచ్చిదానంద స్వరూపంగా, ప్రశాంతంగా తన రూపంగా గ్రహించబడుతుంది.
అస్య స్వ ఏవ యో భావశ్ చేతసః పృథివీపతే । స ఏవ నాశః కథితశ్ చానుభూతశ్ చ పణ్డితైః
ఓ భూమిపతి! మనస్సు యొక్క స్వభావమే దాని లయమని, ఇదే విషయాన్ని పండితులు చెప్పినదీ, అనుభవించినదీ కూడా.
చిత్తం నాశస్వభావం త్వం విద్ధి నాశాత్మకం నృప । క్షణనాశాయ సఙ్కల్పశ్ చిత్తశబ్దేన కథ్యతే
ఓ రాజా! మనస్సు స్వభావం నశ్వరమే, దాని అంతరార్థం లయమే అని తెలుసుకో. క్షణంలో నశించే సంకల్పమే 'మనస్సు' అనే పదంతో సూచించబడుతుంది.
అసఙ్కల్పనమాత్రేణ సమ్యగ్జ్ఞానోదయం వినా । సఙ్కల్పః క్షీయతే సిద్ధ్యై స్వయమ్ ఏవాసదాత్మకః
మనస్సులో ఊహలు లేకుండా ఉండగానే, నిజమైన జ్ఞానం కలగకపోయినా, ఆ ఊహలు తానే తానే పోతాయి. ఎందుకంటే అవి అసలు నిజమైనవే కావు, స్వయంగా అస్తిత్వం లేనివే.
నామ్నైవాఙ్గీకృతాభావం యద్ అవిద్యేతి కథ్యతే । విద్యమానం కథం తత్ స్యాచ్ చిత్తం తామరసేక్షణ
అవిద్య అని పిలవబడేది, అసలు లేనిదాన్ని పేరుతో ఒప్పుకోవడమే. కమలనేత్రా! లేనిది మనస్సులో ఎలా ఉంటుంది చెప్పు.
హస్తావ్ ఉత్క్షిప్య యో బ్రూతే శూద్రో ఽస్మీతి భృశం గిరా । కథం స విప్రో భవతి విప్రత్వం తస్య కీదృశమ్
ఎవరైనా చేతులు పైకి ఎత్తి, 'నేను శూద్రుడిని' అని గొప్పగా చెప్పినా, అతడు బ్రాహ్మణుడు ఎలా అవుతాడు? అతనికి బ్రాహ్మణత్వం అంటే ఏమిటి?
వివృత్తధాతుర్ అత్యుచ్చైర్ మృతో ఽస్మీతి విరౌతి యః । మృతమ్ ఏవాఙ్గ తం విద్ధి జీవితం తస్య తు భ్రమః
శరీర ధాతువులు ఆగిపోయి, 'నేను చనిపోయాను' అని ఎవరైనా బిగ్గరగా అరుస్తే, అతడిని నిజంగా చనిపోయినవాడిగా తెలుసుకో. అతడికి బ్రతికున్న భావన మాయ మాత్రమే.