అకారణం కారణిభిర్ బోధార్థమ్ ఉపమీయతే । ఉపమానైస్ తూపమేయసదృశైర్ ఏకదేశతః
కారణం లేని దానిని, అర్థం తెలుసుకోవాలనుకునేవారు కారణాలతో ఉన్న వాటితో పోల్చుతారు. కానీ, ఉపమానాల ద్వారా, అసలు విషయానికి కొంత మాత్రమే పోలిక చూపించగలుగుతారు.
స్థాతవ్యం నేహ భోగేషు వివేకవికలాత్మనా । ఉపలోదరసఞ్జాతపరిపీనాన్ధభేకవత్
వివేకం లేని మనసుతో ఇక్కడి భోగాలకు ఆశపడి ఉండకూడదు. బావిలోని నీటిని తాగి బాగా పెరిగిపోయిన, చూపు లేని బొద్దింకలా ఉండకూడదు.
దృష్టాన్తైర్ యుక్తిభిర్ యత్నాద్ వాఞ్ఛితం త్యజతేతరత్ । విచారణవతా భావ్యం శాన్తిశాస్త్రార్థశాలినా
ఉదాహరణలు, తర్కం ఉపయోగించి, శ్రమతో ఇష్టముకాని వాటిని వదిలేయాలి. ఆలోచన చేసే వారు, శాంతి గురించిన ఉపదేశాల అర్థాన్ని ఆచరించాలి.
శాస్త్రోపశమసౌజన్యప్రజ్ఞాతజ్జ్ఞసమాగమైః । అన్తరాన్తరసమ్పన్నధర్మ్యార్థోపార్జనక్రియః
శాస్త్రపఠనం, మనశ్శాంతి, మంచితనం, జ్ఞానం, పరమార్థాన్ని తెలిసినవారితో సాంగత్యం వంటి సాధనల ద్వారా, లోపల బయట ధర్మార్ధాలను సంపాదించుకునే మార్గాలు కలుగుతాయి.
తావద్ విచారయేత్ ప్రాజ్ఞో యావద్ విశ్రాన్తిమ్ ఆత్మని । సమ్ప్రయాత్య్ అపునర్నాశాం శాన్తిం తుర్యపదాభిధామ్
బుద్ధిమంతుడు తనలోనే విశ్రాంతిని పొందేవరకు, మరల నశించని శాంతి స్థితిని, అంటే నాల్గవ స్థితి అని పిలవబడే ఆ పరమశాంతిని చేరేవరకు విచారించాలి.
తుర్యవిశ్రాన్తియుక్తస్య ప్రతీర్ణస్య భవార్ణవాత్ । జీవతో ఽజీవతశ్ చైవ గృహస్థస్యాథ వా యతేః
నాల్గవ స్థితిలో విశ్రాంతిని పొందినవాడు, ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటి, జీవించి ఉన్నా లేదా శరీరం వదిలినా, గృహస్థుడైనా లేదా యతి అయినా—
న కృతేనాకృతేనార్థో న శ్రుతిస్మృతివిభ్రమైః । నిర్మన్దర ఇవామ్భోధిస్ స తిష్ఠతి యథాస్థితమ్
అతనికి చేసిన పనితోనూ చేయని పనితోనూ, వేదాలు లేదా స్మృతుల గురించి అయోమయం కలిగినా, ఏ ప్రయోజనం ఉండదు. మందరపర్వతం పడినా సముద్రం ఎలా కదలదో, అతడు కూడా అలాగే స్థిరంగా ఉంటాడు.
ఏకాంశేనోపమానానామ్ ఉపమేయసధర్మతా । బోద్ధవ్యా బోధ్యబోధాయ న స్థేయం చోద్యచఞ్చునా
ప్రతి ఉపమానంలోనూ ఒకే ఒక సామ్యాన్ని మాత్రమే గ్రహించాలి. అర్థాన్ని తెలుసుకోవడానికే అది సరిపోతుంది. ప్రశ్నలు వేసుకుంటూ వివరాల్లో తలదూర్చకూడదు.
యయా కయాచిద్ యుక్త్యాశు బోద్ధవ్యం బోధ్యమ్ ఏవ తే । ముక్తయే తన్ న పశ్యన్తి వ్యాకులాశ్ చోద్యచఞ్చవః
ఏదైనా సరైన విధానంతో, నీకు తెలుసుకోవలసినదాన్ని త్వరగా గ్రహించాలి. ప్రశ్నలతో మనసు కలవరపడే వారు దీనిని చూడలేరు, వారు అయోమయంలోనే ఉంటారు.
హృదయే సంవిదాకాశే విశ్రాన్తే ఽనుభవాత్మని । వస్తున్య్ అనర్థం యః ప్రష్టా చోద్యచఞ్చుస్ స ఉచ్యతే
మనస్సులోని ఆత్మస్వరూపంలో విశ్రాంతి పొందినవాడు కూడా, ఏది నిజమో ఏది అబద్ధమో అడుగుతూనే ఉంటే, అతడిని ప్రశ్నలతో ఎప్పుడూ తికమకపడేవాడని అంటారు.
అభిమానవికల్పాంశైర్ అజ్ఞో జ్ఞప్తిం వికల్పయన్ । బోధం మలినయత్య్ అన్తర్ ముఖం సర్ప ఇవామలమ్
అజ్ఞానుడు, అహంకారం మరియు భేదభావాలతో తనలోని జ్ఞానాన్ని కలుషితం చేస్తాడు. ఇది పాము నిర్మలమైన ప్రదేశాన్ని మురికిపెట్టినట్లే.
సర్వప్రమాణసత్తానాం పదమ్ అబ్ధిర్ అపామ్ ఇవ । ప్రమాణమ్ ఏకమ్ ఏవేహ ప్రత్యక్షం రామ తచ్ ఛృణు
ఎలా సముద్రం అన్ని నీళ్లకు ఆధారంగా ఉంటుందో, అలాగే రామా, ఇక్కడ నేరుగా అనుభవించడమే ఒక్కటే నిజమైన ప్రమాణం. ఇది విను.
సర్వార్థసారమ్ అధ్యక్షం వేదనం విదుర్ ఉత్తమాః । నూనం తత్ ప్రతి యత్ సిద్ధం ప్రత్యక్షం తద్ ఉదాహృతమ్
ప్రపంచంలోని అన్ని విషయాల సారాన్ని, వాటి పర్యవేక్షకుడిని, జ్ఞానం అని జ్ఞానులు అంటారు. దానికి సంబంధించినది నిజంగా స్థిరంగా ఉంటే, దానినే ప్రత్యక్ష అనుభవం అంటారు.
అనుభూతేర్ వేదనస్య ప్రతిపత్తేర్ యథాస్థితమ్ । ప్రత్యక్షమ్ ఇతి నామేహ కృతం జీవస్ స ఏవ చ
ఇక్కడ 'ప్రత్యక్ష అనుభవం' అనే మాట, జ్ఞానం ఎలా ఉంటే అలా తెలిసే విషయానికి వాడబడింది; అదే జీవుడు కూడా.
స ఏవ సంవిత్ స పునర్ అహన్తాప్రత్యయాత్మకః । స యయోదేతి సంవిత్త్యా సా పదార్థ ఇతి స్మృతా
అదే చైతన్యం, అదే మళ్లీ 'నేను' అనే భావన. ఆ చైతన్యంతో ఏది ప్రబలితే, దానినే పదార్థం అంటారు.
స సఙ్కల్పవికల్పాద్యైః కృతనానాక్రమో భ్రమైః । జగత్తయా స్ఫురత్య్ అమ్బు తరఙ్గాదితయా యథా
ఆలోచనలు, సందేహాలు మొదలైన భ్రమల వల్ల ఈ ప్రపంచం కనిపిస్తుంది. అది నీటిలో అలలు, తుఫాన్లు లాగా అనేక రూపాల్లో మెరుస్తూ ఉంటుంది.
ప్రాగ్ అకారణమ్ ఏవాశు సర్గాదౌ సర్గలీలయా । స్ఫురిత్వా కారణీభూతం ప్రత్యక్షం స్వయమ్ ఆత్మని
సృష్టి ప్రారంభానికి ముందు అది ఏ కారణం లేకుండా ఉండేది. కానీ సృష్టి ఆరంభంలో, తన స్వంత లీలతో, అది తానే ప్రకాశించి, కారణంగా మారుతుంది — ఈ అనుభూతి మనలో ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది.
కారణత్వం విచారో ఽస్య జీవస్యాసద్ అపి స్థితమ్ । సద్ ఇవాస్యాం జగద్రూపసమ్పత్తౌ వ్యక్తిమ్ ఆగతమ్
ఈ జీవునికి కారణమైన స్థితి విచారణ వల్లే స్థిరపడుతుంది, అది నిజంగా లేనప్పటికీ. అయినా, ఈ జగత్తు రూపంలో అది నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది.
స్వయమ్ ఏవ విచారస్ తు సనఞర్థం స్వకం వపుః । నాశయిత్వా కరోత్య్ ఆశు ప్రత్యక్షం పరమం పదమ్
విచారణ తానే తన రూపాన్ని, తన ప్రయోజనాన్ని తొలగించి, త్వరగా పరమమైన ప్రత్యక్ష అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.
విచారయన్ విచారో ఽపి నాత్మానమ్ అధిగచ్ఛతి । యదా తదా నిరుల్లేఖం పరమ్ ఏవావశిష్యతే
విచారణ తానే విచారించినా, తనను తాను చేరుకోదు. అప్పుడు ఎలాంటి ఆలోచనలూ లేకుండా, పరమమైనది మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
మనస్య్ అనీహితే శాన్తే తైర్ బుద్ధీన్ద్రియకర్మభిః । నేహ కైశ్చిత్ కృతైర్ అర్థో నాకృతైర్ అప్య్ అభావనాత్
మనస్సు ఏమీ కోరకుండా, ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరం చేసే పనుల వల్ల కూడా ఇక్కడ ఏ ఫలితం కలగదు. అలాగే, ఏమీ చేయకపోయినా, చేసేవాడనేది భావన లేకపోవడం వల్ల ఫలితం ఉండదు.
మనస్య్ అనీహితే శాన్తే న ప్రవర్తన్త ఏవ తే । కర్మేన్ద్రియాణి కర్మాదావ్ అసఞ్చారితయన్త్రవత్
మనస్సు ఏమీ కోరకుండా, నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు, కర్మేంద్రియాలు ఏ పనిలోనూ ప్రవేశించవు. అవి కదల్చని యంత్రాల్లా నిశ్చలంగా ఉంటాయి.
మనోయన్త్రస్య చలనే కారణం వేదనం విదుః । ప్రాణాలీ దారుమేషస్య రజ్జుర్ అన్తర్గతా యథా
మనస్సు అనే యంత్రం కదలడానికి కారణం అనుభూతి అని చెప్పబడింది. అది, లోపల తాడుతో కదిలించే బొమ్మలా ఉంటుంది.
రూపాలోకమనస్కారపదార్థాద్యాకులం జగత్ । విద్యతే వేదనస్యాన్తర్ వాతే ఽన్తస్ స్పన్దనం యథా
రూపాలు, వెలుగులు, ఆలోచనలు, వస్తువులు మొదలైనవి నిండిన ఈ లోకం, అనుభూతిలోనే ఉంది. అది, గాలి లోపల కలిగే అలజడిలా ఉంటుంది.
సర్వాత్మవేదనం శుద్ధం యథోదేతి తదాత్మకమ్ । భాతి ప్రసృతదిక్కాలబాహ్యాన్తారూపదేహకమ్
శుద్ధమైన, సమస్తాన్ని ఆవరించే అనుభూతి, లోపలి మరియు బయట రూపాలతో, దిక్కులన్నీ, కాలం, స్థలం అన్నిటిలో విస్తరించి, యథాతథంగా ఉద్భవిస్తుంది.
ద్రష్టైవ దృశ్యతాభాసం స్వం రూపం ధారయన్ స్థితః । స్వం యథా తత్ర యద్ రూపం ప్రవిభాతి తథైవ తత్
దృష్టికర్త తన స్వరూపంగా కనిపించే దృష్టిని నిలబెట్టుకొని ఉన్నాడు. అక్కడ తన రూపంగా ఏది ప్రకాశిస్తే, అదే అక్కడ వాస్తవంగా ఉంటుంది.
సర్వమ్ ఆత్మా యథా తత్ర సఙ్కల్పత్వమ్ ఇవాగతః । తిష్ఠత్య్ ఆశు తథా తత్ర తద్రూప ఇవ రాజతే
అక్కడ అన్నీ ఆత్మే, సంకల్ప స్వరూపంగా మారినట్టు ఉంటాయి. అవి అక్కడ వెంటనే నిలిచి, ఆ రూపంలోనే ప్రకాశిస్తాయి.
సర్వాత్మకతయా ద్రష్టుర్ దృశ్యత్వమ్ ఇవ యుజ్యతే । ద్రష్టృత్వం ద్రష్ట్రసద్భావే దృశ్యస్య త్వ్ అస్తి నాసతః
దృష్టికర్త సమస్తమై ఉన్నందున, కనిపించేది ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది. కాని దృష్టికర్త లేనప్పుడు, దృష్టి ఉండదు; కనిపించేది కూడా ఉండదు.
అకారణకమ్ ఏవాతో బ్రహ్మకల్పమ్ ఇదం స్థితమ్ । ప్రత్యక్షమ్ ఏవ నిర్మాతృ తస్యాంశాస్ త్వ్ అనుపాధయః
ఈ సృష్టి ఏ కారణం లేకుండానే, బ్రహ్మ యొక్క కల్పన వలె ఉండిపోతుంది. దాని సృష్టికర్త మన కళ్లకు స్పష్టంగా కనిపిస్తాడు, దాని భాగాలు ఎలాంటి లక్షణాలు లేకుండా ఉంటాయి.
స్వయత్నమాత్రేతరరూపకో యస్ తద్దైవశబ్దార్థమ్ అపాస్య దూరే । శూరేణ సాధో పదమ్ ఉత్తమం తత్ స్వపౌరుషేణైవ హి లభ్యతే ఽన్తః
తన స్వంత ప్రయత్నమే రూపంగా ఉన్నవాడు, అదృష్టాన్ని దూరంగా పారద్రోలినవాడు, ఓ మహానుభావా, ఆ అత్యున్నత స్థితి మనకు మన శక్తితోనే, మనలోనే లభిస్తుంది.