ప్రతియోగివ్యవచ్ఛేదాభావతస్ స్వత్వభావయోః । అసత్తా తేన న పరే సత్త్వభావవ్యవస్థితిః
ఆత్మత్వం, పరత్వం అనే విరుద్ధ భావాలు వేరుగా లేవు కనుక, పరమైనదానికి వాస్తవికత ఉండదు. అందువల్ల, సత్యమని స్థిరంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు.
యది కారణతాపత్తియోగ్యం శాన్తం పరం భవేత్ । అనిఙ్గనమ్ అనాభాసమ్ అప్రతర్క్యం కథం భవేత్
పరమశాంతి ఏదైనా కారణంగా ఉండగలిగితే, అది లక్షణాలు లేకుండా, రూపం లేకుండా, ఆలోచనలకు అందకుండా ఎలా ఉండగలదు?
అతో న కారణం నైవ బీజం బ్రహ్మ కదాచన । కార్యస్య కస్యచిన్ నామ తేన సర్గో న విద్యతే
అందువల్ల బ్రహ్మం ఎప్పుడూ ఏ పని కి కారణం కాదు, విత్తనం కూడా కాదు. ఏ పనికీ అసలు ఫలితం లేకపోతే, సృష్టి అనే దానికీ అర్థం ఉండదు.
న చాన్యథోపపత్తిర్ హి సర్గస్యాస్యోపపద్యతే । చిన్మాత్రకాద్ ఋతే తస్మాజ్ జడస్ సర్గో న విద్యతే
ఈ సృష్టికి ఇంకో విధంగా వివరణ ఇవ్వడం సాధ్యపడదు. స్వచ్ఛమైన చైతన్యం తప్ప, జడమైన సృష్టి అసలు ఉండదు.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిత్ తచ్ చిద్ఘనమ్ అవేధితమ్ । అసమ్భవజ్జగచ్ఛబ్దశబ్దార్థరసరఞ్జనమ్
ఇక్కడ కనిపించే ఏదైనా, అది చైతన్యమే, అది విడిపోని ఏకరూపమైనదే. జగత్ అనే మాట, దానికి ఇచ్చే అర్థం అన్నీ ఊహలో మాత్రమే, నిజంగా అవి ఉండవు.
కార్యం న కారణాభావాత్ పదార్థ ఉపపద్యతే । ద్విత్వైక్యాద్యాత్మకం వ్యోమపుష్పవత్ స్వానుభూతితః
కారణం లేకుండా ఫలితం కలగదు. పదార్థం ద్వైతం లేదా అద్వైతంగా అనిపించడం, అది మన అనుభవంలో మాత్రమే, అది ఆకాశపువ్వులా వాస్తవంగా ఉండదు.
వస్తు నాశైకనిష్ఠత్వాన్ న చాజమ్ ఉపపద్యతే । ఉపలమ్భే ధ్రువో నాశో జన్మ నష్టస్య చ ధ్రువమ్
ఏదైనా వస్తువు నశించడమే దాని తుదిగమ్యం. అది ఎప్పుడూ పుట్టలేదు అని చెప్పడం కుదరదు. మనకు అది కనబడినప్పుడు, దాని నాశనం ఖచ్చితంగా జరుగుతుంది. నశించినదానికి పుట్టడం కూడా తప్పదు.
అథ వైనం సదా సన్తం నిత్యం నష్టం చ వేత్సి వా । పదార్థౌఘం తద్ ఏషో ఽర్థ ఏకరూపో ఽత్ర కిం వ్యథా
లేకపోతే, నీవు ఆ వస్తువును ఎప్పుడూ ఉందని, శాశ్వతంగా నశించిందని, లేదా ఏ విధంగా అయినా ఈ పదార్థ సముదాయాన్ని అర్థం చేసుకున్నా, అర్థం ఒక్కటే. మరి ఎందుకు కలవరపడాలి?
ఉపలమ్భస్ తు యశ్ చాయం సా చిత్తత్త్వచమత్కృతిః । చిత్తత్త్వమాత్రసత్తాస్తి ద్విత్వమ్ ఐక్యం చ నాస్త్య్ అలమ్
ఈ అనుభూతి అనేది మనస్సు తత్వానికి అద్భుతం. ఇక్కడ మనస్సు తత్వం మాత్రమే ఉంది. ద్వైతం లేదు, అద్వైతం కూడా లేదు.
అతః పదార్థసత్తాయా అభావే సతి భూపతే । అసమ్భవే భావనస్య నాహన్తాభావనాస్తి తే
కాబట్టి రాజా, పదార్థాల ఉనికే లేకపోతే, ఊహించడమూ సాధ్యపడకపోతే, నీకు 'నేను' అనే భావన ఉండదు.
అహమ్భావాసమ్భవతశ్ చిత్తమ్ అన్యత్ కిమ్ ఉచ్యతే । ఇతి చిత్తమ్ అహంరూపం నాస్త్య్ అతో భవ విన్నభః
నేను అనే భావం లేకుండా మనస్సు ఇంకేమిటి అని చెప్పగలము? అందుచేత, నేను అనే రూపంలో మనస్సు అసలు లేదు. కాబట్టి, నీవు ఏ భేదభావం లేకుండా ఉండు.
నిర్వాసనశ్ శాన్తమనా మౌనీ పరనభోమయః । సదేహో వా విదేహో వా భవ స్థాయీ చలో ఽథ వా
వాసనలు లేని, మనస్సు శాంతంగా, మౌనంగా, పరమాకాశంతో ఏకమై ఉన్నవాడవు. శరీరం ఉన్నా లేకున్నా, స్థిరంగా ఉన్నా కదులుతున్నా, నీవు ఎలా ఉండాలనుకుంటే అలా ఉండు.
సర్వత్వాచ్ ఛుద్ధవిద్దృష్టేః పదార్థాభావసిద్ధితః । భావనాభావతశ్ చిత్తే నాస్త్య్ ఏవాహమ్ అతశ్ శివమ్
అన్ని చోట్లను కడిగిన దృష్టితో, పదార్థాల లేనిపోవడాన్ని గ్రహించి, మనస్సులో కల్పన లేకపోవడం వల్ల, నిజంగా 'నేను' అనే భావం లేదు. అందువల్ల, శాంతి ఉంది.
సర్వం బ్రహ్మేతి వేదార్థభావనాద్ అనుభూతితః । చేతితార్థైకసత్యత్వాచ్ చిత్తం నామ న విద్యతే
అన్నీ బ్రహ్మమే అని వేదార్థాన్ని ధ్యానించి, అనుభవించి, మనస్సులో వస్తువుల జ్ఞానం ఒక్కటే నిజమని తెలుసుకున్నప్పుడు, మనస్సు అనే దానికే అస్తిత్వం ఉండదు.
తేనాసి నిర్మలమ్ అకారణమ్ ఆదిముక్తం తద్ బ్రహ్మ శాశ్వతమ్ అశేషమ్ అనేకమ్ ఏకమ్ । శూన్యం వినామయమ్ అసత్ సద్ అనాదిమధ్యం సర్వం న కిఞ్చిద్ అపి చాస్స్వ యథాస్థితం సత్
అందువల్ల నీవు నిష్కళంకుడవు, కారణం లేనివాడు, ఆదికాలం నుండే విముక్తుడవు. అదే బ్రహ్మం — అది శాశ్వతం, అంతులేని, అనేకమైనా ఒక్కటే, శూన్యమై, మార్పు లేని, అసత్యం కాదు, సత్యం కాదు, ఆది మధ్యం లేని, అన్నీ అయినా ఏదీ కానిది, యథాతథంగా ఉన్నది.
చిత్తం నాస్తీతి మే బోధో యథా యుక్త్యా స్ఫుటో భవేత్ । తామ్ అన్యామ్ అన్యథా బ్రూహి బుద్ధం న నిపుణం మయా
‘మనస్సు లేదు’ అనే స్పష్టమైన బోధ యుక్తితో నాకు ఎలా కలుగుతుందో మరో విధంగా వివరించు. నీవు చెప్పిన విధానం నాకు అంతగా లోతుగా అనిపించలేదు, జ్ఞానవంతుడా.
చిత్తం నాస్త్య్ ఏవ రాజర్షే కదాచిత్ కిఞ్చన క్వచిత్ । యచ్ చేదం చిత్తవద్ భాతి తద్ బ్రహ్మాభిధమ్ అవ్యయమ్
ఓ రాజర్షీ, మనస్సు ఎప్పుడూ, ఎక్కడా అసలు ఉండదు. మనస్సులా కనిపించేది నిజానికి అవినాశమైన బ్రహ్మమే.
అజ్ఞజ్ఞాతాత్మకం యత్ర జగద్ ఏవ న విద్యతే । తత్రాహం త్వం తద్ ఇత్యాదికలనాకలనాః కుతః
అక్కడ అజ్ఞానం, జ్ఞానం రెండూ లేని స్థితిలో ఈ లోకం అసలు ఉండదు. అలాంటప్పుడు ‘నేను’, ‘నీవు’, ‘అది’ అనే భావనలు ఎలా కలుగుతాయి?
నాస్త్య్ ఏవ జగద్ ఏవేదం యత్ త్వ్ ఇదం కిఞ్చనోదితమ్ । బ్రహ్మైవాత్మని తద్ భాతి శృణ్వ్ ఏతద్ బుధ్యతే కథమ్
ఈ ప్రపంచం అని మనం ఏదైనా చెప్పుకున్నా, అది నిజంగా లేదు. మన అంతరాత్మలో పరబ్రహ్మమే ప్రకాశిస్తుంది. ఇది ఎలా వినిపిస్తుంది? ఎలా గ్రహించాలి?
మహాప్రలయసర్గాదావ్ ఏవేదం నోదితం జగత్ । నిర్దేశస్ త్వ్ అయమ్ అన్యత్ర త్వద్బోధాయ మయా కృతః
మహాప్రళయం లేదా సృష్టి మొదలయ్యే సమయంలో ఈ లోకం గురించి ఎవరూ మాట్లాడరు. నీకు అర్థం కావడానికి నేను వేరే సందర్భంలో దీన్ని వివరించాను.
ఉపాదానాత్మకాదీనాం కారణానామ్ అభావతః । అకారణం చ భావానామ్ అశేషాణామ్ అసమ్భవాత్
కారణాలైన పదార్థాలు మొదలైనవి లేవు. అన్ని వస్తువులకు ఒక కారణం ఉండటం అసాధ్యం. అందుకే ఇవన్నీ కారణం లేనివే.
ఏవమ్ అజ్ఞావబుద్ధాత్మ జగద్ యస్మాన్ న విద్యతే । తస్మాద్ యద్ ఇదమ్ ఆభాతి భాసనం బ్రాహ్మమ్ ఏవ తత్
అజ్ఞానంతో ఉన్నవారికి ఈ లోకం అసలు లేదు. కనబడుతున్నది, ప్రకాశిస్తున్నది పరబ్రహ్మ ప్రభావమే.
అనాఖ్యో ఽనాకృతిర్ దేవః కరోతీదమ్ ఇతి త్వ్ అసత్ । భాషితం నోపపత్త్యాత్మ న సత్యేనానుభూయతే
పేరు లేని, రూపం లేని దేవుడు ఈ లోకాన్ని సృష్టించాడని చెప్పడం నిజం కాదు; అది తర్కసమ్మతంగా లేదు, నిజంగా అనుభవించదగినదీ కాదు.
అనాఖ్యో ఽప్రతిఘః ఖాత్మా నిరాకారో య ఈశ్వరః । స కరోతి జగన్తీతి హాసాయైవ వచో ఽధియామ్
పేరు లేని, అడ్డంకులు లేని, ఆకాశంలా రూపం లేని పరమేశ్వరుడు లోకాలను సృష్టించాడని చెప్పడం జ్ఞానులకు నవ్వు వస్తేలా ఉంటుంది.
అనేనైవ ప్రయోగేణ రాజంశ్ చేతో న విద్యతే । జగద్ ఏవ న సత్ సాధో కుతశ్ చిత్తాది తద్గతమ్
ఈ విధమైన తర్కంతో, రాజా! మనస్సు అసలు ఉండదు; లోకమే నిజమైనదికాదు, మహానుభావా! అప్పుడు మనస్సు, దానికి సంబంధించినవి ఎక్కడుంటాయి?
చేతో హి వాసనామాత్రం వాస్యే తు సతి వాసనా । వాస్యం జగత్ తద్ ఏవాసద్ అతశ్ చిత్తాస్తితా కుతః
మనస్సు అనేది అలవాట్ల సమాహారం మాత్రమే; ఆ అలవాటు ప్రాప్తించడానికి వస్తువు ఉన్నప్పుడు అది కలుగుతుంది. ఆ వస్తువు లోకమే, కానీ అది అసత్యం కాబట్టి, మనస్సు ఎలా ఉంటుంది?
యద్ ఇదం కచతి బ్రహ్మ స్వయమ్ ఆత్మాత్మనాత్మని । కృతం తస్యైవ తేనైవ చిత్తమ్ ఇత్యాదినామకమ్
ఈ బ్రహ్మం, ఆత్మ, తానే తనలో తాను ఏది ప్రదర్శిస్తే, అదే మనస్సు అని, ఇతర పేర్లతో పిలవబడుతుంది. అది తానే సృష్టించుకున్నదే.
జగద్ దృశ్యమ్ ఇదం వాస్యం తద్ ఏవోత్పన్నమ్ ఏవ నో । కారణాభావతః పూర్వమ్ ఏవాతశ్ చిత్తతా కుతః
ఈ కనబడే లోకం నిజంగా ఉత్పన్నం కాలేదు. దీనికి ముందుగా కారణం ఏదీ లేకపోతే, మనస్సు ఎలా కలుగుతుంది?
అతశ్ చిద్వ్యోమమాత్రాత్మ పరమాకాశనామకమ్ । స్ఫారం వేదనమ్ ఏవేదం కచత్య్ అస్తీహ నో జగత్
అందువల్ల, ఈ శుద్ధమైన చైతన్యాకాశ స్వరూపమైన పరమాకాశమే ప్రకాశిస్తుంది. ఇక్కడ లోకం నిజంగా లేదు.
యత్ కిఞ్చిత్ పరమాకాశమ్ ఈషత్ కచకచాయతే । చిదాదర్శే నిజాచ్ఛత్వాత్ తచ్ చిత్తం తజ్ జగత్ కృతమ్
పరమాకాశంలో చైతన్య దర్పణంలో తన స్వచ్ఛత వల్ల ఏదైనా స్వల్పమైన ప్రతిబింబం కనబడితే, అదే మనస్సు, అదే లోకం అని భావించాలి.