అజ్ఞానం శిథిలీభూతమ్ ఏవ నష్టం విదుర్ బుధాః । న నాశేన వినోదేతి పూర్వసంస్థానవిచ్యుతిః
అజ్ఞానం సడలిపోతే అది నశించినట్టే అని జ్ఞానులు తెలుసు; ఎందుకంటే అది పోయిన తర్వాత మునుపటి స్థితి తిరిగి రాదు.
తనుత్వం సర్గబోధస్య యత్ తద్ ఏవ హి కారణమ్ । సర్గోపశమసమ్పత్తేః ప్రతిపత్తేః పరే పదే
సృష్టి భావన సన్నగిల్లితే, అదే సృష్టి శాంతి సాధనకు, పరమ స్థితిని తెలుసుకునేందుకు కారణమవుతుంది.
తానవం దృశ్యతే యస్య తస్యానుక్రమతస్ స్వయమ్ । పూర్వసంస్థానవిగమాత్ ప్రశమో ఽప్య్ ఉపపద్యతే
ఎవరిలో ఈ మనస్సు బలహీనత కనబడుతుందో, వారిలో ముందున్న స్థితి మెల్లగా తగ్గిపోతూ, సహజంగానే ప్రశాంతత ఒక్కొక్కటిగా కలుగుతుంది.
అనేనైవ క్రమేణైనం త్వమ్ ఆదిపురుషం నృప । భ్రమాకారోదయం విద్ధి మృగతృష్ణామ్బ్వ్ ఇవోదితమ్
ఇదే విధానంలో, ఓ రాజా, ఈ ఆదిపురుషుడి స్వరూపం భ్రమతో ఏర్పడింది, అతని రూపం మృగతృష్ణలో నీటిలా కనిపిస్తుంది అని తెలుసుకో.
ఏషా పితామహాభావే ఽప్య్ అసతీ భూతసన్తతిః । న కదాచన తత్ సిద్ధం యద్ అసిద్ధేన సాధ్యతే
ఈ భూతసంప్రదాయం బ్రహ్మ స్థితిలో కూడా వాస్తవమైనది కాదు; అసత్యంతో సాధించేది ఎప్పుడూ నిజంగా స్థిరపడదు.
అయం భూతోపలమ్భో హి మృగతృష్ణామ్బ్వ్ ఇవోదితః । విచారాద్ విలయం యాతి శుక్తౌ రజతధీర్ ఇవ
ఈ భూతాల అనుభూతి కూడా మృగతృష్ణలో నీటిలా కనిపిస్తుంది; విచారంతో అది ముత్యపు పొరలో వెండి భావన ఎలా కరుగుతుందో అలా అంతరించిపోతుంది.
కారణాభావతః కార్యమ్ అభూత్వా భవతీతి యత్ । మిథ్యాజ్ఞానాద్ ఋతే తస్య న రూపమ్ ఉపపద్యతే
కారణం లేకుండా ఫలితం ఉత్పత్తి అయినట్టు కనిపించినా, అది నిజంగా ఉనికిలో ఉండదు. తప్పు జ్ఞానం తప్ప, దానికి వాస్తవ రూపం ఉండదు.
మిథ్యాదృష్టిః ప్రేక్షితా చ న కదాచన విద్యతే । మృగతృష్ణామ్భసా కేన ఘటకాః పరిపూరితాః
తప్పు దృష్టి కనిపించినా, అది ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు. మృగతృష్ణలోని నీటితో ఎప్పుడైనా మట్టికుండలు నిండినట్టు ఎవరైనా చూశారా?
స్రష్టుర్ ఆద్యస్య పరమం బ్రహ్మ కస్మాన్ న కారణమ్ । అనన్తమ్ అజమ్ అవ్యక్తమ్ ఈశ్వరం శాన్తమ్ అచ్యుతమ్
అనంతమైనది, జననం లేనిది, కనిపించని పరబ్రహ్మ, సర్వాధిపతి, శాంత స్వరూపి, మారని ఆది సృష్టికర్తను ఎందుకు కారణంగా పరిగణించరు?
హేతుత్వాభావతో బ్రహ్మ కార్యత్వాభావతస్ తతః । అద్వైతైక్యావికారాత్మ న కార్యం న చ కారణమ్
బ్రహ్మకు కారణత్వం లేదు, అది ఫలితమూ కాదు. అద్వైత స్వరూపమైన, మారని బ్రహ్మకు ఫలితమూ, కారణమూ లేవు.
అకర్తృకర్మకరణమ్ అకారణమ్ అబీజకమ్ । అప్రతర్క్యమ్ అవిజ్ఞేయం బ్రహ్మ కర్తృ కథం భవేత్
బ్రహ్మకు చేయువాడు, చేయు పని, సాధనం, కారణం, విత్తనం ఏదీ లేదు. అది మన బుద్ధికి అందని, గ్రహించలేని పరమాత్మ. అలాంటి బ్రహ్మ ఎలా చేయువాడవుతుందో చెప్పగలమా?
అకారణత్వాత్ కార్యత్వరహితం తద్ యదా భవేత్ । అద్వైతైక్యమ్ అనాద్యన్తం తదా తదుపలమ్భనమ్
కారణం లేకుండా, ఫలితమూ లేని ఆ పరమార్థాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకున్నప్పుడు, ఆ అనాది, అనంతమైన, ఏకత్వాన్ని నేరుగా అనుభవిస్తారు.
అప్రతర్క్యమ్ అవిజ్ఞేయం యచ్ ఛివం శాన్తమ్ అవ్యయమ్ । తత్ కథం కస్య కేనేవ కర్తృ భోక్తృ కదా భవేత్
మనకు అర్ధం కానిది, ఊహించలేనిది, మంగళకరమైనది, శాంతమైనది, నశించని పరమాత్మ ఎలా, ఎవరికోసం, ఎవరి చేత, ఎప్పుడు చేయువాడు లేదా అనుభవించువాడవుతుందో చెప్పగలమా?
అతో నేదం కృతం కిఞ్చిజ్ జగదాది న విద్యతే । న కర్తాస్తి న భోక్తాస్తి సర్వం శాన్తమ్ అజం శివమ్
అందువల్ల, ఇక్కడ ఏదీ సృష్టించబడలేదు; ఈ జగత్తు, దాని ఆది కూడా లేవు. చేయువాడు లేడు, అనుభవించువాడు లేడు — అన్నీ శాంతంగా, జన్మించని, మంగళకరమైనవే.
కారణాభావతః కార్యం న కస్యచిద్ ఇదం జగత్ । అకార్యత్వాచ్ చ నాస్త్య్ ఏతత్ సర్గ ఇత్థం న విద్యతే
కారణం లేకపోతే ఫలం ఉండదు; ఈ లోకం ఎవరికీ చెందదు. ఇది ఫలితంగా లేకపోయినందున, ఈ సృష్టి నిజంగా లేదు.
యదా న కస్యచిత్ కార్యం కారణస్య జగత్ తదా । పదార్థాభావసంసిద్ధిస్ తత్సిద్ధౌ కస్య వేదనమ్
ఈ లోకం ఏ కారణానికి ఫలితంగా కాకపోతే, పదార్థాల ఉనికి ఉండదని తెలుస్తుంది. అప్పుడు అది స్థిరమైతే, ఎవరికీ అనుభూతి ఉండదు.
ఏవం తు వేదనాభావే నాస్త్య్ అహన్త్వస్య కారణమ్ । అతశ్ శుద్ధో ఽసి ముక్తో ఽసి కేవోక్తిర్ బన్ధమోక్షయోః
ఇలా అనుభూతి లేకపోతే, 'నేను' అనే భావానికి కారణం ఉండదు. అందువల్ల నీవు నిర్మలుడవు, విముక్తుడవు—బంధనమూ, మోక్షమూ అన్న మాటలు మాత్రమే.
ఆం ప్రబుద్ధో ఽస్మి భగవన్ యుక్తమ్ ఉక్తం త్వయోత్తమమ్ । కారణాభావతః కర్తృ నేహ బ్రహ్మేతి వేద్మ్య్ అహమ్
ఓ భగవంతుడా, నేను మేలుకున్నాను; మీరు చెప్పింది చాలా సరైనది. కారణం లేకపోవడం వల్ల ఇక్కడ చేయువాడు ఎవ్వరూ లేరు—ఇది బ్రహ్మమేనని నేను తెలుసుకున్నాను.
కర్త్రభావాజ్ జగన్ నాస్తి తేన నాస్తి పదార్థదృక్ । నాతశ్ చిత్తాది తద్బీజం నాతో ఽహన్తాది కిఞ్చన
చేసేవాడనే భావం లేకపోతే ఈ లోకం లేదు. అందువల్ల వస్తువులను చూడటం కూడా ఉండదు. అలా మనస్సు గానీ, దానికి మూలమైనది గానీ, 'నేను' అనే భావం గానీ ఏదీ ఉండదు.
ఏవం స్థితే విశుద్ధో ఽస్మి విబుద్ధో ఽస్మి న చాస్మి చ । నమో మహ్యం పరం నౌమి నకిఞ్చిద్ అపి బోధతః
ఇలా ఉన్నప్పుడు నేను పవిత్రుడిని, మేల్కొన్నవాడిని, అయినా నేను లేను కూడా. నాకు నేను వందనం చేస్తున్నాను, పరమాత్మకు నమస్కరిస్తున్నాను—ఈ జ్ఞానంలో నిజంగా ఏదీ లేదు.
పదార్థవేదనం మిథ్యైవాసద్ ఏవావభాసతే । అహమాద్య్ అలమ్ ఏతేన శాన్తమ్ ఆసే ఖకోశవత్
వస్తువులను చూడటమే అసత్యం, అది నిజంగా ఉన్నట్టే కనిపిస్తుంది. దీని వల్లనే 'నేను' మొదలైన భావాలు నిశ్శబ్దమవుతాయి. నేను మౌనంగా, గడిలో ఆకాశంలా నిలిచిపోతాను.
జగత్పదార్థప్రవిభాగదృష్టిస్ సదేశదిక్కాలకలాక్రియౌఘా । అహో ను కాలేన చిరేణ శాన్తా బ్రహ్మైవ వా నూనమ్ అవస్థితేతి
ఈ లోకంలోని వస్తువులను వేరు వేరుగా చూడటం, దిశలు, ప్రాంతాలు, కాలం, చర్యలు అన్నీ కలిసిన దృష్టి—ఇవి అన్నీ చాలా కాలం తర్వాత శాంతించిపోయాయి. ఇప్పుడు నిజంగా బ్రహ్మమే మిగిలింది.
శామ్యామి నిర్వామి పరం స్థితో ఽస్మి న యామి నోదేమి న చాస్తమ్ ఏమి । తిష్ఠామ్య్ అనిష్ఠం చ యథాస్థితాత్మా శివం శుభం పావనమౌనమ్ అస్మి
నేను ప్రశాంతంగా ఉన్నాను, అంతా శాంతమైపోయింది, పరమ స్థితిలో నిలిచిపోయాను. నాకు ఎక్కడికీ పోవడం లేదు, లేచిపోవడం లేదు, మళ్లీ మాయమవడం లేదు. నా సహజ స్వభావంలోనే స్థిరంగా ఉన్నాను. నేను శివము, శుభము, పవిత్రమైన మౌనమే.
ఇతి బ్రహ్మణి విశ్రాన్తిమ్ అవాప్య స శిఖిధ్వజః । ముహూర్తమ్ ఆసీత్ సంశాన్తమనా నిర్వాణదీపవత్
ఈ విధంగా బ్రహ్మంలో విశ్రాంతిని పొందిన శిఖిధ్వజుడు, కొంతసేపు పూర్తిగా ప్రశాంతమైన మనసుతో, నిర్వాణంలో ఉన్న దీపంలా కూర్చున్నాడు.
నిర్వికల్పసమాధానపరిణత్యాస్తమ్ ఈయివాన్ । స్వలీలయేతి కుమ్భేన స ఝగిత్య్ ఏవ బోధితః
అద్వైత సమాధిలో పరిపూర్ణతకు చేరుకొని, తన లీలతోనే లయస్థితిలోకి వెళ్ళిపోయాడు. ఆ సమయంలో కుంభుడు అకస్మాత్తుగా అతన్ని మేల్కొలిపాడు.
రాజన్న్ అజ్ఞాననిద్రాతః ప్రబుద్ధో ఽసి శివస్ స్థితః । కార్యం నాస్తమయేనేతో న చానస్తమయేన తే
ఓ రాజా, నీవు అజ్ఞాన నిద్ర నుండి మేల్కొని, శివత్వంలో స్థిరమై ఉన్నావు. నీకు ఏదైనా మాయమవడం వల్ల కానీ, మాయమవకపోవడం వల్ల కానీ, ఏ పని లేదు.
సకృద్ ఏవ విభాతాత్మా తిష్ఠానిష్ఠపదాత్మకః । కలాకలననిర్ముక్తో జీవన్ముక్తో ఽఙ్గ సామ్ప్రతమ్
ఒక్కసారి ఆత్మ స్వరూపం వెలుగులోకి వచ్చిన వెంటనే, అది స్థిరత లేదా అస్తిరత అనే భావాలకు అతీతంగా నిలుస్తుంది. ఊహలు, లెక్కలు అన్నీ దాటి, నీవు ఇప్పుడు జీవన్ముక్తుడవు, ప్రియమైనవాడా.
కుమ్భేన బోధితస్ త్వ్ ఏవం స బభూవ ప్రబోధవాన్ । వినిర్గతో రరాజోచ్చైర్ మహామోహసముద్గకాత్
కుంభుడు ఇలా బోధించగానే, అతడు పూర్తిగా మేలుకుని, మహామోహపు గుహను దాటి వెలికి వచ్చి, గొప్ప వెలుగుతో ప్రకాశించాడు.
విశ్రాన్తధీః క్షణేనైవ పశ్యన్ దృశ్యస్య వస్తునః । అసత్తామ్ ఏవ ముక్తాత్మా లీలయా సమువాచ హ
అతని మనస్సు క్షణంలోనే నిశ్చలమై, కనిపించే ప్రపంచం అసత్యమని గ్రహించి, ఆ ముక్తాత్మ లీలగా మాట్లాడాడు.
జ్ఞాతప్రాయమ్ అపీదం తు యత్ పృచ్ఛామి తద్ ఉచ్యతామ్ । భూయో నిపుణబోధాయ మమ మానద మోహహన్
నేను దాదాపు అన్నీ తెలుసుకున్నప్పటికీ, ఇప్పుడు నేను అడిగేది చెప్పు, మోహాన్ని తొలగించేవాడా, మరింత లోతైన జ్ఞానానికి దోహదపడు.