కారణాజ్ జాయతే కార్యమ్ అహమ్భావాత్మకం తతః । ఇతికారణమ్ అన్విష్య కథయాశు మమాత్మనా
ఏదో ఒక కారణం వల్ల ఫలితం కలుగుతుంది, ఆ ఫలితంతోనే 'నేను' అనే భావన పుడుతుంది. అందుకే, ఆ కారణాన్ని నీవు తెలుసుకుని త్వరగా నాకు చెప్పు మహర్షీ.
మునే ఽహమ్ ఇతి దోషస్య వేదనం వేద్మి కారణమ్ । తద్ యథోపశమం యాతి తన్ మే వద మునీశ్వర
మహర్షీ, 'నేను' అనే దోషానికి కారణం నాకు తెలుసు. ఆ భావన ఎలా శాంతించిపోతుందో నీవు నాకు చెప్పు, మునీశ్వరా.
చితశ్ చేత్యోన్ముఖత్వేన దుఃఖాయాహమ్ ఇతి స్థితః । చేత్యోపశమనం బ్రూహి మునే తదుపశాన్తయే
మనస్సు వస్తువులవైపు లగ్నమై ఉండడం వల్లే 'నేను' అనే భావన బాధలకు కారణమవుతుంది. ఆ వస్తువులపై ఆసక్తి ఎలా తగ్గిపోతుందో నీవు చెప్పు మహర్షీ, ఆ శాంతికోసం.
కారణం కారణజ్ఞో ఽసి వేదనస్య వదాశు మే । తతస్ త్వాం బోధయిష్యామి కారణాకారణక్రమమ్
నీవు కారణాన్ని బాగా తెలుసు కదా, ఈ అనుభూతికి కారణం ఏమిటో నాకు త్వరగా చెప్పు. తర్వాత నేను నీకు కారణం, కారణం కానిది ఎలా ఉంటాయో వివరంగా చెప్పుతాను.
వేద్యవేదనరూపస్య చేత్యసఞ్చేతనస్య చ । అకారణం కారణతాం యద్ గతం తవ తద్ వద
నీకు తెలిసినది, తెలిసించేది, జీవం, జడం — ఇవన్నీ ఎలా కారణం అయ్యాయో, వాటికే ఎలాంటి కారణం లేకుండా ఎలా కారణత్వం వచ్చింది చెప్పు.
చేత్యచేతనరూపస్య వేద్యసంవేదనాకృతేః । ఇయం పదార్థసత్తేహ దేహాద్యా కారణం మునే
ఓ మునీంద్రా, ఈ లోకంలో శరీరం మొదలైన పదార్థాల ఉనికిని విచారించేటప్పుడు, తెలిసినది, తెలిసించేది, జీవం, జడం — వీటి రూపమే కారణంగా చెప్పబడుతుంది.
శరీరాదితయోదేతి వేదనం వస్తుసత్తయా । అసత్యాభాసయా స్పన్దో యథా పవనలేఖయా
వస్తువు నిజంగా ఉందని భావించడమే శరీరం మొదలైన వాటి రూపంలో అనుభూతి ఏర్పడుతుంది. కానీ ఈ చలనం అసలు నిజమైనది కాదు, గాలి లేఖతో గీసిన గీతలా కేవలం భ్రమ మాత్రమే.
అసత్తాం వస్తుసత్తాయా నావగచ్ఛామ్య్ అహం యయా । అహన్త్వవేదనం చిత్తబీజం సముపశామ్యతి
వస్తువు నిజంగా ఉందని ఏ అబద్ధంతో తెలుస్తుందో నాకు అర్థం కావడం లేదు. మనస్సు మూలం నిశ్చలమైతే, 'నేను' అనే భావన, అనుభూతి రెండూ కూడా శాంతిపొందుతాయి.
విద్యతే యది దేహాదివస్తుసత్తా తద్ అస్తి తే । అభావాద్ దేహసత్తాదేః కింనిష్ఠం తవ వేదనమ్
శరీరం మొదలైన వస్తువుల వాస్తవికత ఉంటే, అది నీకూ ఉంటుంది. కాని, శరీరం వంటివి లేవని భావిస్తే, నీకు అనుభూతి ఏదిపైన ఆధారపడుతుంది?
యస్యోపలభ్యతే కిఞ్చిత్ స్వరూపం కలనాత్మకమ్ । అసద్రూపం కథం తత్ స్యాత్ ప్రకాశస్ స్యాత్ కథం తమః
ఏదైనా వస్తువు మనసులో కల్పనగా కనిపిస్తే, అది అసత్యమా ఎలా అవుతుంది? వెలుగు ఉన్న చోట చీకటి ఎలా ఉంటుందో చెప్పు.
హస్తపాదాదిసంయుక్తః క్రియాఫలవిలాసవాన్ । సదానుభూయమానో ఽపి దేహో నాస్తి కథం మునే
హస్తాలు, పాదాలు ఉన్నది, క్రియలతో కూడినది, ఎప్పుడూ అనుభవంలోకి వచ్చే ఈ శరీరం నిజంగా లేదని ఎలా అంటారు మునివరా?
కారణం యస్య కార్యస్య భూమిపాల న విద్యతే । విద్యతే నేహ తత్ కార్యం తత్సంవిత్తిస్ తు విభ్రమః
ఓ రాజా, ఏ ఫలితానికి కారణం లేకపోతే, ఆ ఫలితం ఇక్కడ ఉండదు. దాని గురించి అనిపించేది కేవలం మాయ మాత్రమే.
కారణేన వినా కార్యం విద్యతే న కదాచన । విద్యతే యస్య నో బీజం తద్ ద్రవ్యం క్వేవ జాయతే
కారణం లేకుండా ఎప్పుడూ ఫలితం ఉండదు. విత్తనం లేని వస్తువు ఎక్కడి నుంచి పుట్టుకొస్తుంది?
అకారనం తు యత్ కార్యం సద్ ఇవాగ్రే ఽనుభూయతే । తద్ ద్రష్టుర్ విభ్రమం విద్ధి మృగతృష్ణాజలోపమమ్
కారణం లేకుండా ఏదైనా ఫలితం మొదట కనిపించినా, అది చూసేవాడి మాయా భ్రమ మాత్రమే, మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు.
అవిద్యమానమ్ ఏవ త్వం విద్ధి మిథ్యాభ్రమోదితమ్ । నాతియత్నవతాప్య్ ఏతన్ మృగతృష్ణామ్బు లభ్యతే
భ్రమ వల్ల పుట్టినది నిజంగా లేదు అని తెలుసుకో. ఎంత ప్రయత్నించినా మృగతృష్ణలోని నీరు దొరకదు.
అసతో ద్వీన్దుబిమ్బాదేర్ న యుక్తం కారణేక్షణమ్ । వన్ధ్యాతనయసర్వాఙ్గమణ్డనం కస్య రాజతే
లేని దానికి, ఉదాహరణకు చంద్రబింబ ప్రతిబింబానికి, కారణం వెతకడం సమంజసం కాదు. వంధ్యకు పుట్టిన కొడుకు అవయవాలను ఎవరు అలంకరించుకుంటారు?
కారణేన వినా కార్యం శరీరాద్య్ అస్థిపఞ్జరమ్ । అవిద్యమానమ్ ఏవేదం విద్ధ్య్ అసమ్భవతో నృప
ఓ రాజా, ఈ శరీరం, ఎముకల నిర్మాణం అన్నీ కూడా కారణం లేకుండా ఏర్పడిన ఫలితాలే. ఇవన్నీ నిజంగా లేవు, అసంభవమైనవే అని తెలుసుకో.
హస్తపాదాదియుక్తస్య శరీరస్య మునీశ్వర । నిత్యమ్ ఆలక్ష్యమాణస్య పితా కస్మాన్ న కారణమ్
మహర్షీ, చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవి కలిగిన ఈ శరీరం ఎప్పుడూ మనకు కనిపిస్తుంటుంది. అయినా, దానికి తండ్రి ఎందుకు కారణం కాదని అంటారు?
కారణాభావతో రాజన్ పితా నామ న విద్యతే । అసతో యత్ తు సఞ్జాతమ్ అసద్ ఏవ తద్ ఉచ్యతే
కారణం లేకపోతే, ఓ రాజా, తండ్రి అనే వ్యక్తి ఉండడు. అసత్యం నుంచి ఏది పుట్టినా, అది కూడా అసత్యమే అని చెప్పబడుతుంది.
పదార్థానాం చ కార్యాణాం కారణం బీజమ్ ఉచ్యతే । సమ్భవత్య్ అఙ్గ జగతి న బీజేన వినాఙ్కురః
ఏదైనా వస్తువు లేదా ఫలితానికి కారణం విత్తనం అని అంటారు. ఈ లోకంలో విత్తనం లేకుండా మొక్క మొలకెత్తదు.
తస్మాన్ న కారణం యస్య కార్యస్యేహోపపద్యతే । బీజాభావే హి తన్ నాస్తి తత్సంవిత్తిస్ తు విభ్రమః
కారణం లేని దానికి ఫలితం ఎప్పుడూ కలగదు. విత్తనం లేకపోతే ఆ వస్తువు ఉండదు. దాన్ని మనం ఊహించుకోవడం కేవలం మాయ మాత్రమే.
అవశ్యమ్ ఏవ యన్ నాస్తి నిర్బీజం తన్ మతిభ్రమః । ద్వీన్దుత్వమరుభూమ్యమ్బువన్ధ్యాపుత్రదృశా సమః
ఏది నిజంగా ఉండదో, విత్తనం లేకపోతే, అది మనసు మోసపోవడమే. అది రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా, ఎడారిలో నీళ్లు కనిపించడంలా, వంధ్యకు కొడుకు ఉండడంలా ఉంటుంది.
పితామహానాం పుత్రాణాం పితౄణాం చ జగత్త్రయే । ఆద్యః పితామహః కస్మాత్ పూర్వోత్పన్నో న కారణమ్
ఈ మూడు లోకాలలో తాతలు, కొడుకులు, పితృదేవతలు అన్నింటిలోనూ, మొదటి తాత అని చెప్పబడే వాడు ముందుగా పుట్టాడని ఎందుకు అంటారు? అతడు కారణం కాదు.
ఆద్యః పితామహో యస్ స్యాత్ సో ఽపి నాస్త్య్ ఏవ భూపతే । కారణాభావతో నిత్యం యదా కార్యం న కస్యచిత్
ఓ రాజా! మొదటి తాత అని చెప్పబడే వాడు కూడా నిజంగా లేడు. ఎందుకంటే ఎప్పటికీ కారణం లేకపోతే, ఎవరికీ ఫలితం ఉండదు.
కారణస్య స్వబీజస్య నిత్యాభావాత్ పితామహః । ఆద్యస్ సన్ దృశ్యమానో ఽపి భ్రమాద్ అన్యో న విద్యతే
కారణమైన తన విత్తనం ఎప్పుడూ లేనిది కనుక, మొదటి పితామహుడు కనిపిస్తున్నట్టు అనిపించినా, భ్రమ తప్ప వేరే ఎవరూ లేరు.
మృగతృష్ణామ్బువద్ భ్రాన్తిరూప ఏవావభాసతే । పితామహో ఽర్థకారిత్వమ్ అపి త్వ్ అస్య భ్రమాత్మకమ్
మృగతృష్ణలో నీరు కనిపించినట్టు, భ్రమ మాత్రమే కనిపిస్తుంది. పితామహునికి సృష్టికర్త అనే గుణం కూడా భ్రమ వల్లే కలిగింది.
పితామహాదేర్ ఏతస్య మిథ్యాప్రత్యయతస్ త్వ్ ఇతి । ఘనతా తు నివృత్తైవ మార్జయిష్యామ్య్ అథేతరత్
ఈ విధంగా, పితామహుడు మొదలైనవారికి ఉన్న అనుమానాలు అబద్ధ విశ్వాసాల వల్లే. వారి వాస్తవికత పోయింది. ఇప్పుడు మిగిలిన సందేహాలను కూడా తొలగిస్తాను.
తస్మాచ్ చిదాత్మకతయాత్మని చిన్నభో యన్ నిత్యం స్వయం కచతి చారు తద్ ఏష దేవః । తేనైవ పద్మజ ఇతి స్వయమ్ ఆత్మనాత్మా ప్రోక్తః ఖరూప ఇతి శాన్తమ్ ఇదం సమస్తమ్
అందువల్ల, చైతన్య స్వరూపమైన మనలో ఎప్పుడూ ప్రకాశించే ఆ సత్యమే ఈ దైవం. అందుకే పద్మజుడు అంటే మన ఆత్మే అని చెప్పబడింది. ఈ సమస్తం ఖస్వరూపంగా, శాంతంగా ఉంది.
ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తం యద్య్ అయం భాసతే భ్రమః । అర్థక్రియాసమర్థశ్ చ తత్ స్థితం దుఃఖకారణమ్
ఈ మాయా బ్రహ్మదేవుడు నుండి గడ్డి దాకా అందరికీ కనిపిస్తే, అది ఫలితాలు కలిగించగలిగితే, అది బాధలకు కారణంగా నిలుస్తుంది.
ఏవం జగద్భ్రమస్యాస్య తానవం తావద్ ఆగతమ్ । శిలీభూతస్య శీతేన సలిలస్యేవ సూష్మణా
ఇలా ఈ లోకమాయా తీవ్రత తగ్గిపోయింది; చల్లదనం వల్ల గడ్డకట్టిన నీరు వెచ్చదనం వల్ల మెల్లగా కరిగిపోవడంలా ఇది సన్నగిల్లింది.