కటకత్వం యథా హేమ్ని తథాహన్త్వం చిదాత్మని । జడం త్వ్ అసద్రూపతయా తేన తన్ నాస్మి హే మునే
బంగారానికి గట్టితనముండేలా, చైతన్యానికి 'నేను' అనే భావన ఉంటుంది. కానీ జడత్వం అసత్య స్వభావమైంది. అందుకే, ఓ మునీంద్రా, నేను అది కాను.
సన్నివేశవిశేషాత్మశబ్దార్థాది పరే పదే । విద్యతే నాత్యనన్తత్వాన్ నభసీవ మహాద్రుమః
పరమ పదంలో ప్రత్యేకమైన ఏర్పాటూ ఉండదు. అక్కడ 'ఆత్మ' అనే పదమూ, దాని అర్థమూ ఉండవు. అది అనంతమైనదిగా, ఆకాశంలో పెద్ద వృక్షంలా, అక్కడ ఏదీ ఉండదు.
జానన్న్ అపీతి భగవన్న్ అహన్త్వమలమార్జనమ్ । అన్తర్ యదా న జానామి తేన తప్యే మహామునే
భగవంతుడా, 'నేను' అనే మలాన్ని శుద్ధి చేయడమని తెలిసినా, అది లోపల నాకు తెలియకపోతే, దాని వల్ల నేను బాధపడుతున్నాను, మహామునీ!
ఏతావన్మాత్రకం వృన్దం యది న త్వం మహీపతే । జడత్వాత్ తన్ మహాబుద్ధే యో ఽసి తం వద మే నవమ్
ఓ రాజా, నీవు ఈ చిన్న సమూహమే కాకపోతే, నీలో ఉన్న జడత్వం వల్ల, ఓ మహాబుద్ధిశాలి, నువ్వు నిజంగా ఎవరో నాకు మళ్లీ చెప్పు.
చిన్మాత్రమ్ అహమ్ అచ్ఛాత్మవేదనం విదుషాం వర । యత్ర భావాస్ స్వదన్త్య్ ఏతే నిర్మీయన్తే చ యేన వా
ఓ జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను శుద్ధమైన చైతన్యమే, స్వరూపానుభూతి. ఈ భావాలు అందులో ఆనందించేవి, వాటిని సృష్టించేది కూడా అదే.
ఏవంరూపస్య మే లగ్నం నూనం మలమ్ అకారణమ్ । సకారణం చాహమ్ ఇతి యత్ తత్ త్యక్తుం న వేద్మ్య్ అహమ్
ఇలాంటి స్వరూపానికి నాకు అంటుకున్న మలము నిజంగా కారణం లేకుండా ఉంది. కానీ కారణంతో ఉన్న 'నేను' అనే భావాన్ని ఎలా వదిలేయాలో నాకు తెలియదు.
అసద్ ఏతద్ అనాత్మీయం ప్రమార్ష్టుం మలమ్ ఆత్మనః । మునే యదా న శక్తో ఽస్మి తేన తప్యే సుదారుణమ్
ఓ మునీంద్రా, ఇది నిజమైనది కాదు, నా స్వరూపం కూడా కాదు. అయినా, ఈ మలినాన్ని నా నుండి తుడిచేయలేక చాలా తీవ్రమైన బాధ అనుభవిస్తున్నాను.
బ్రూహి కిం తన్ మహాబాహో లగ్నం తవ మలం మహత్ । స్థితో ఽసి యేన సంసారీ సతా వాప్య్ అసతాథ వా
ఓ బలవంతుడా, నీకు అంటుకున్న ఆ గొప్ప మలినం ఏమిటో చెప్పు. దాని వలన నువ్వు ఈ జనన మరణ చక్రంలో ఉన్నావు, అది నిజమైనదైనా కాని, అబద్ధమైనదైనా కాని.
చిత్తద్రుమస్య యద్ బీజమ్ అహమ్భావస్ స మే మలమ్ । తచ్ చ త్యక్తుం న జానామి త్యక్తం త్యక్తమ్ ఉపైతి మామ్
నా మనస్సు అనే వృక్షానికి 'నేను' అనే భావమే విత్తనం. ఇదే నా మలినం. దీన్ని ఎలా వదిలేయాలో నాకు తెలియదు. వదిలేసినా, అది మళ్లీ నన్ను వెంటాడుతుంది.
కారణాజ్ జాయతే కార్యం యత్ తత్ సర్వత్ర సద్ భవేత్ । అన్యత్ త్వ్ అసద్ ద్విచన్ద్రాభం దృష్టమ్ ఏవ న విద్యతే
ఏదైనా కారణం వల్ల ఫలం కలుగుతుంది. అలా కలిగినది ఎప్పుడూ నిజమైనదే. కానీ మిగతావన్నీ, రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా, కేవలం భ్రమ మాత్రమే; అవి వాస్తవంగా లేవు.
కారణాజ్ జాయతే కార్యమ్ అహమ్భావాత్మకం తతః । ఇతికారణమ్ అన్విష్య కథయాశు మమాత్మనా
ఏదో ఒక కారణం వల్ల ఫలితం కలుగుతుంది, ఆ ఫలితంతోనే 'నేను' అనే భావన పుడుతుంది. అందుకే, ఆ కారణాన్ని నీవు తెలుసుకుని త్వరగా నాకు చెప్పు మహర్షీ.
మునే ఽహమ్ ఇతి దోషస్య వేదనం వేద్మి కారణమ్ । తద్ యథోపశమం యాతి తన్ మే వద మునీశ్వర
మహర్షీ, 'నేను' అనే దోషానికి కారణం నాకు తెలుసు. ఆ భావన ఎలా శాంతించిపోతుందో నీవు నాకు చెప్పు, మునీశ్వరా.
చితశ్ చేత్యోన్ముఖత్వేన దుఃఖాయాహమ్ ఇతి స్థితః । చేత్యోపశమనం బ్రూహి మునే తదుపశాన్తయే
మనస్సు వస్తువులవైపు లగ్నమై ఉండడం వల్లే 'నేను' అనే భావన బాధలకు కారణమవుతుంది. ఆ వస్తువులపై ఆసక్తి ఎలా తగ్గిపోతుందో నీవు చెప్పు మహర్షీ, ఆ శాంతికోసం.
కారణం కారణజ్ఞో ఽసి వేదనస్య వదాశు మే । తతస్ త్వాం బోధయిష్యామి కారణాకారణక్రమమ్
నీవు కారణాన్ని బాగా తెలుసు కదా, ఈ అనుభూతికి కారణం ఏమిటో నాకు త్వరగా చెప్పు. తర్వాత నేను నీకు కారణం, కారణం కానిది ఎలా ఉంటాయో వివరంగా చెప్పుతాను.
వేద్యవేదనరూపస్య చేత్యసఞ్చేతనస్య చ । అకారణం కారణతాం యద్ గతం తవ తద్ వద
నీకు తెలిసినది, తెలిసించేది, జీవం, జడం — ఇవన్నీ ఎలా కారణం అయ్యాయో, వాటికే ఎలాంటి కారణం లేకుండా ఎలా కారణత్వం వచ్చింది చెప్పు.
చేత్యచేతనరూపస్య వేద్యసంవేదనాకృతేః । ఇయం పదార్థసత్తేహ దేహాద్యా కారణం మునే
ఓ మునీంద్రా, ఈ లోకంలో శరీరం మొదలైన పదార్థాల ఉనికిని విచారించేటప్పుడు, తెలిసినది, తెలిసించేది, జీవం, జడం — వీటి రూపమే కారణంగా చెప్పబడుతుంది.
శరీరాదితయోదేతి వేదనం వస్తుసత్తయా । అసత్యాభాసయా స్పన్దో యథా పవనలేఖయా
వస్తువు నిజంగా ఉందని భావించడమే శరీరం మొదలైన వాటి రూపంలో అనుభూతి ఏర్పడుతుంది. కానీ ఈ చలనం అసలు నిజమైనది కాదు, గాలి లేఖతో గీసిన గీతలా కేవలం భ్రమ మాత్రమే.
అసత్తాం వస్తుసత్తాయా నావగచ్ఛామ్య్ అహం యయా । అహన్త్వవేదనం చిత్తబీజం సముపశామ్యతి
వస్తువు నిజంగా ఉందని ఏ అబద్ధంతో తెలుస్తుందో నాకు అర్థం కావడం లేదు. మనస్సు మూలం నిశ్చలమైతే, 'నేను' అనే భావన, అనుభూతి రెండూ కూడా శాంతిపొందుతాయి.
విద్యతే యది దేహాదివస్తుసత్తా తద్ అస్తి తే । అభావాద్ దేహసత్తాదేః కింనిష్ఠం తవ వేదనమ్
శరీరం మొదలైన వస్తువుల వాస్తవికత ఉంటే, అది నీకూ ఉంటుంది. కాని, శరీరం వంటివి లేవని భావిస్తే, నీకు అనుభూతి ఏదిపైన ఆధారపడుతుంది?
యస్యోపలభ్యతే కిఞ్చిత్ స్వరూపం కలనాత్మకమ్ । అసద్రూపం కథం తత్ స్యాత్ ప్రకాశస్ స్యాత్ కథం తమః
ఏదైనా వస్తువు మనసులో కల్పనగా కనిపిస్తే, అది అసత్యమా ఎలా అవుతుంది? వెలుగు ఉన్న చోట చీకటి ఎలా ఉంటుందో చెప్పు.
హస్తపాదాదిసంయుక్తః క్రియాఫలవిలాసవాన్ । సదానుభూయమానో ఽపి దేహో నాస్తి కథం మునే
హస్తాలు, పాదాలు ఉన్నది, క్రియలతో కూడినది, ఎప్పుడూ అనుభవంలోకి వచ్చే ఈ శరీరం నిజంగా లేదని ఎలా అంటారు మునివరా?
కారణం యస్య కార్యస్య భూమిపాల న విద్యతే । విద్యతే నేహ తత్ కార్యం తత్సంవిత్తిస్ తు విభ్రమః
ఓ రాజా, ఏ ఫలితానికి కారణం లేకపోతే, ఆ ఫలితం ఇక్కడ ఉండదు. దాని గురించి అనిపించేది కేవలం మాయ మాత్రమే.
కారణేన వినా కార్యం విద్యతే న కదాచన । విద్యతే యస్య నో బీజం తద్ ద్రవ్యం క్వేవ జాయతే
కారణం లేకుండా ఎప్పుడూ ఫలితం ఉండదు. విత్తనం లేని వస్తువు ఎక్కడి నుంచి పుట్టుకొస్తుంది?
అకారనం తు యత్ కార్యం సద్ ఇవాగ్రే ఽనుభూయతే । తద్ ద్రష్టుర్ విభ్రమం విద్ధి మృగతృష్ణాజలోపమమ్
కారణం లేకుండా ఏదైనా ఫలితం మొదట కనిపించినా, అది చూసేవాడి మాయా భ్రమ మాత్రమే, మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు.
అవిద్యమానమ్ ఏవ త్వం విద్ధి మిథ్యాభ్రమోదితమ్ । నాతియత్నవతాప్య్ ఏతన్ మృగతృష్ణామ్బు లభ్యతే
భ్రమ వల్ల పుట్టినది నిజంగా లేదు అని తెలుసుకో. ఎంత ప్రయత్నించినా మృగతృష్ణలోని నీరు దొరకదు.
అసతో ద్వీన్దుబిమ్బాదేర్ న యుక్తం కారణేక్షణమ్ । వన్ధ్యాతనయసర్వాఙ్గమణ్డనం కస్య రాజతే
లేని దానికి, ఉదాహరణకు చంద్రబింబ ప్రతిబింబానికి, కారణం వెతకడం సమంజసం కాదు. వంధ్యకు పుట్టిన కొడుకు అవయవాలను ఎవరు అలంకరించుకుంటారు?
కారణేన వినా కార్యం శరీరాద్య్ అస్థిపఞ్జరమ్ । అవిద్యమానమ్ ఏవేదం విద్ధ్య్ అసమ్భవతో నృప
ఓ రాజా, ఈ శరీరం, ఎముకల నిర్మాణం అన్నీ కూడా కారణం లేకుండా ఏర్పడిన ఫలితాలే. ఇవన్నీ నిజంగా లేవు, అసంభవమైనవే అని తెలుసుకో.
హస్తపాదాదియుక్తస్య శరీరస్య మునీశ్వర । నిత్యమ్ ఆలక్ష్యమాణస్య పితా కస్మాన్ న కారణమ్
మహర్షీ, చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవి కలిగిన ఈ శరీరం ఎప్పుడూ మనకు కనిపిస్తుంటుంది. అయినా, దానికి తండ్రి ఎందుకు కారణం కాదని అంటారు?
కారణాభావతో రాజన్ పితా నామ న విద్యతే । అసతో యత్ తు సఞ్జాతమ్ అసద్ ఏవ తద్ ఉచ్యతే
కారణం లేకపోతే, ఓ రాజా, తండ్రి అనే వ్యక్తి ఉండడు. అసత్యం నుంచి ఏది పుట్టినా, అది కూడా అసత్యమే అని చెప్పబడుతుంది.
పదార్థానాం చ కార్యాణాం కారణం బీజమ్ ఉచ్యతే । సమ్భవత్య్ అఙ్గ జగతి న బీజేన వినాఙ్కురః
ఏదైనా వస్తువు లేదా ఫలితానికి కారణం విత్తనం అని అంటారు. ఈ లోకంలో విత్తనం లేకుండా మొక్క మొలకెత్తదు.