వాసనా వివిధాశ్ శాఖాః ఫలస్కన్ధాదినాన్వితాః । అభావితా భవన్త్య్ అన్తర్ లూనాస్ సంవిద్బలేన తే
మనస్సులోని వాసనలు అనేక శాఖల వలె ఫలాలతో కూడి ఉంటాయి. వాటిని పెంచకుండా, జాగ్రత్తగా అవగాహన శక్తితో తొలగిస్తే, అవి అంతర్గతంగా నశించిపోతాయి.
అసంసక్తమనా మౌనీ శాన్తవాదవిచారణః । సమ్ప్రాప్తకారీ యస్ సో ఽన్తర్ లూనచిత్తలతో భవేత్
ఎవరైతే మనస్సు ఆకర్షణలకు లోనవకుండా, మౌనంగా, వాదనలు లేకుండా, అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే కార్యాచరణలో ఉంటారో, వారు అంతర్గతంగా మనోమూల బాధల నుండి విముక్తి పొందుతారు.
చిత్తద్రుమలతాజాలం పౌరుషేణ వికర్తయన్ । యస్ తిష్ఠతి స మూలస్య యోగ్యో నికషణే భవేత్
ఎవరైతే మనస్సు అనే వృక్షాన్ని చుట్టిన లతలను ధైర్యంగా, ప్రయత్నంతో తొలగిస్తారో, వారు ఆ వృక్షపు మూలాన్ని పూర్తిగా పెరగకుండా చేయగలగుతారు.
గౌణం శాఖావిలవనం ముఖ్యం మూలవికర్తనమ్ । చిత్తవృక్షస్య తేన త్వం మూలకాషపరో భవ
మనస్సు వృక్షానికి శాఖలను తొలగించడం చిన్న విషయం; అసలు ముఖ్యమైనది మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగించడమే. అందుకే నీవు ఆ వృక్షపు మూలాన్ని పూర్తిగా తీయడంపైన దృష్టి పెట్టాలి.
ముఖ్యత్వేన మహాబుద్ధే మూలదాహమ్ అలం కురు । చిత్తకణ్టకషణ్డస్య భవత్య్ ఏవమ్ అచిత్తతా
ఓ మహాబుద్ధిశాలి, ముందుగా మనస్సు యొక్క మూలాన్ని పూర్తిగా కాల్చేయి. అలా చేస్తే, మనస్సు అనే ముల్లుబండారం అసలు మనస్సు లేనట్టే అయిపోతుంది.
అహమ్భావాత్మనశ్ చిత్తద్రుమబీజస్య హే మునే । కో ఽనలో దాహ్యదహనసమర్థో ఽర్థకరో భవేత్
ఓ మునీంద్రా, 'నేను' అనే భావమే మనస్సు వృక్షానికి విత్తనం. దాన్ని కాల్చగల శక్తివంతమైన అగ్ని ఏది?
రాజన్ స్వాత్మవిచారో ఽయం కో ఽహం స్యామ్ ఇతి రూపధృత్ । చిత్తదుర్ద్రుమబీజస్య దహనే దహనస్ స్మృతః
ఓ రాజా, 'నేను ఎవరు?' అనే స్వాత్మ విచారణే మనస్సు అనే దుర్గమమైన వృక్షానికి విత్తనాన్ని కాల్చే అగ్నిగా చెప్పబడింది.
మునే మయా మహాబుద్ధ్యా బహుశః ప్రవిచారితమ్ । యావన్ నాహం జగన్ నోర్వీ న చ మణ్డలమణ్డలమ్
ఓ మునీశ్వరా, నేను గొప్ప బుద్ధితో ఎన్నోసార్లు ఆలోచించాను: నేను ఈ జగత్తు కాదు, నేల కాదు, ఏ వలయమూ కాదు.
నాద్రేస్ తటం న విపినం న పర్ణసదనాది వా । జడత్వాన్ న చ దేహాది న మాంసాస్థ్యసృగాది చ
ఇక్కడ నది తీరమూ లేదు, అడవీ లేదు, ఆకుల గుడిసె వంటి దేనీ లేదు. జడత్వం వలన శరీరం, మాంసం, ఎముకలు, రక్తం వంటి వాటూ లేవు.
కర్మేన్ద్రియాణ్య్ అపి న చ న చ బుద్ధీన్ద్రియాణి చ । న మనో నాపి చ మతిర్ నాహమ్భావశ్ చ జాడ్యతః
కర్మేంద్రియాలు కూడా లేవు, బుద్ధీంద్రియాలు లేవు. మనస్సు లేదు, బుద్ధి లేదు, 'నేను' అనే భావన కూడా లేదు — ఇవన్నీ జడత్వం వల్లే.
కటకత్వం యథా హేమ్ని తథాహన్త్వం చిదాత్మని । జడం త్వ్ అసద్రూపతయా తేన తన్ నాస్మి హే మునే
బంగారానికి గట్టితనముండేలా, చైతన్యానికి 'నేను' అనే భావన ఉంటుంది. కానీ జడత్వం అసత్య స్వభావమైంది. అందుకే, ఓ మునీంద్రా, నేను అది కాను.
సన్నివేశవిశేషాత్మశబ్దార్థాది పరే పదే । విద్యతే నాత్యనన్తత్వాన్ నభసీవ మహాద్రుమః
పరమ పదంలో ప్రత్యేకమైన ఏర్పాటూ ఉండదు. అక్కడ 'ఆత్మ' అనే పదమూ, దాని అర్థమూ ఉండవు. అది అనంతమైనదిగా, ఆకాశంలో పెద్ద వృక్షంలా, అక్కడ ఏదీ ఉండదు.
జానన్న్ అపీతి భగవన్న్ అహన్త్వమలమార్జనమ్ । అన్తర్ యదా న జానామి తేన తప్యే మహామునే
భగవంతుడా, 'నేను' అనే మలాన్ని శుద్ధి చేయడమని తెలిసినా, అది లోపల నాకు తెలియకపోతే, దాని వల్ల నేను బాధపడుతున్నాను, మహామునీ!
ఏతావన్మాత్రకం వృన్దం యది న త్వం మహీపతే । జడత్వాత్ తన్ మహాబుద్ధే యో ఽసి తం వద మే నవమ్
ఓ రాజా, నీవు ఈ చిన్న సమూహమే కాకపోతే, నీలో ఉన్న జడత్వం వల్ల, ఓ మహాబుద్ధిశాలి, నువ్వు నిజంగా ఎవరో నాకు మళ్లీ చెప్పు.
చిన్మాత్రమ్ అహమ్ అచ్ఛాత్మవేదనం విదుషాం వర । యత్ర భావాస్ స్వదన్త్య్ ఏతే నిర్మీయన్తే చ యేన వా
ఓ జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను శుద్ధమైన చైతన్యమే, స్వరూపానుభూతి. ఈ భావాలు అందులో ఆనందించేవి, వాటిని సృష్టించేది కూడా అదే.
ఏవంరూపస్య మే లగ్నం నూనం మలమ్ అకారణమ్ । సకారణం చాహమ్ ఇతి యత్ తత్ త్యక్తుం న వేద్మ్య్ అహమ్
ఇలాంటి స్వరూపానికి నాకు అంటుకున్న మలము నిజంగా కారణం లేకుండా ఉంది. కానీ కారణంతో ఉన్న 'నేను' అనే భావాన్ని ఎలా వదిలేయాలో నాకు తెలియదు.
అసద్ ఏతద్ అనాత్మీయం ప్రమార్ష్టుం మలమ్ ఆత్మనః । మునే యదా న శక్తో ఽస్మి తేన తప్యే సుదారుణమ్
ఓ మునీంద్రా, ఇది నిజమైనది కాదు, నా స్వరూపం కూడా కాదు. అయినా, ఈ మలినాన్ని నా నుండి తుడిచేయలేక చాలా తీవ్రమైన బాధ అనుభవిస్తున్నాను.
బ్రూహి కిం తన్ మహాబాహో లగ్నం తవ మలం మహత్ । స్థితో ఽసి యేన సంసారీ సతా వాప్య్ అసతాథ వా
ఓ బలవంతుడా, నీకు అంటుకున్న ఆ గొప్ప మలినం ఏమిటో చెప్పు. దాని వలన నువ్వు ఈ జనన మరణ చక్రంలో ఉన్నావు, అది నిజమైనదైనా కాని, అబద్ధమైనదైనా కాని.
చిత్తద్రుమస్య యద్ బీజమ్ అహమ్భావస్ స మే మలమ్ । తచ్ చ త్యక్తుం న జానామి త్యక్తం త్యక్తమ్ ఉపైతి మామ్
నా మనస్సు అనే వృక్షానికి 'నేను' అనే భావమే విత్తనం. ఇదే నా మలినం. దీన్ని ఎలా వదిలేయాలో నాకు తెలియదు. వదిలేసినా, అది మళ్లీ నన్ను వెంటాడుతుంది.
కారణాజ్ జాయతే కార్యం యత్ తత్ సర్వత్ర సద్ భవేత్ । అన్యత్ త్వ్ అసద్ ద్విచన్ద్రాభం దృష్టమ్ ఏవ న విద్యతే
ఏదైనా కారణం వల్ల ఫలం కలుగుతుంది. అలా కలిగినది ఎప్పుడూ నిజమైనదే. కానీ మిగతావన్నీ, రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా, కేవలం భ్రమ మాత్రమే; అవి వాస్తవంగా లేవు.
కారణాజ్ జాయతే కార్యమ్ అహమ్భావాత్మకం తతః । ఇతికారణమ్ అన్విష్య కథయాశు మమాత్మనా
ఏదో ఒక కారణం వల్ల ఫలితం కలుగుతుంది, ఆ ఫలితంతోనే 'నేను' అనే భావన పుడుతుంది. అందుకే, ఆ కారణాన్ని నీవు తెలుసుకుని త్వరగా నాకు చెప్పు మహర్షీ.
మునే ఽహమ్ ఇతి దోషస్య వేదనం వేద్మి కారణమ్ । తద్ యథోపశమం యాతి తన్ మే వద మునీశ్వర
మహర్షీ, 'నేను' అనే దోషానికి కారణం నాకు తెలుసు. ఆ భావన ఎలా శాంతించిపోతుందో నీవు నాకు చెప్పు, మునీశ్వరా.
చితశ్ చేత్యోన్ముఖత్వేన దుఃఖాయాహమ్ ఇతి స్థితః । చేత్యోపశమనం బ్రూహి మునే తదుపశాన్తయే
మనస్సు వస్తువులవైపు లగ్నమై ఉండడం వల్లే 'నేను' అనే భావన బాధలకు కారణమవుతుంది. ఆ వస్తువులపై ఆసక్తి ఎలా తగ్గిపోతుందో నీవు చెప్పు మహర్షీ, ఆ శాంతికోసం.
కారణం కారణజ్ఞో ఽసి వేదనస్య వదాశు మే । తతస్ త్వాం బోధయిష్యామి కారణాకారణక్రమమ్
నీవు కారణాన్ని బాగా తెలుసు కదా, ఈ అనుభూతికి కారణం ఏమిటో నాకు త్వరగా చెప్పు. తర్వాత నేను నీకు కారణం, కారణం కానిది ఎలా ఉంటాయో వివరంగా చెప్పుతాను.
వేద్యవేదనరూపస్య చేత్యసఞ్చేతనస్య చ । అకారణం కారణతాం యద్ గతం తవ తద్ వద
నీకు తెలిసినది, తెలిసించేది, జీవం, జడం — ఇవన్నీ ఎలా కారణం అయ్యాయో, వాటికే ఎలాంటి కారణం లేకుండా ఎలా కారణత్వం వచ్చింది చెప్పు.
చేత్యచేతనరూపస్య వేద్యసంవేదనాకృతేః । ఇయం పదార్థసత్తేహ దేహాద్యా కారణం మునే
ఓ మునీంద్రా, ఈ లోకంలో శరీరం మొదలైన పదార్థాల ఉనికిని విచారించేటప్పుడు, తెలిసినది, తెలిసించేది, జీవం, జడం — వీటి రూపమే కారణంగా చెప్పబడుతుంది.
శరీరాదితయోదేతి వేదనం వస్తుసత్తయా । అసత్యాభాసయా స్పన్దో యథా పవనలేఖయా
వస్తువు నిజంగా ఉందని భావించడమే శరీరం మొదలైన వాటి రూపంలో అనుభూతి ఏర్పడుతుంది. కానీ ఈ చలనం అసలు నిజమైనది కాదు, గాలి లేఖతో గీసిన గీతలా కేవలం భ్రమ మాత్రమే.
అసత్తాం వస్తుసత్తాయా నావగచ్ఛామ్య్ అహం యయా । అహన్త్వవేదనం చిత్తబీజం సముపశామ్యతి
వస్తువు నిజంగా ఉందని ఏ అబద్ధంతో తెలుస్తుందో నాకు అర్థం కావడం లేదు. మనస్సు మూలం నిశ్చలమైతే, 'నేను' అనే భావన, అనుభూతి రెండూ కూడా శాంతిపొందుతాయి.
విద్యతే యది దేహాదివస్తుసత్తా తద్ అస్తి తే । అభావాద్ దేహసత్తాదేః కింనిష్ఠం తవ వేదనమ్
శరీరం మొదలైన వస్తువుల వాస్తవికత ఉంటే, అది నీకూ ఉంటుంది. కాని, శరీరం వంటివి లేవని భావిస్తే, నీకు అనుభూతి ఏదిపైన ఆధారపడుతుంది?
యస్యోపలభ్యతే కిఞ్చిత్ స్వరూపం కలనాత్మకమ్ । అసద్రూపం కథం తత్ స్యాత్ ప్రకాశస్ స్యాత్ కథం తమః
ఏదైనా వస్తువు మనసులో కల్పనగా కనిపిస్తే, అది అసత్యమా ఎలా అవుతుంది? వెలుగు ఉన్న చోట చీకటి ఎలా ఉంటుందో చెప్పు.