సర్వత్యాగస్య విషయో యథైవాన్యో ఽస్తి తే తథా । త్వమ్ అప్య్ అన్యస్య భవసి త్యాగిన్ గృహ్ణాసి చేన్ నృప
ఎలా పూర్తిగా త్యాగం చేసినవానికి ఒక ప్రత్యేకమైన లక్ష్యం ఉంటుందో, రాజా! నీవు ఏదైనా స్వీకరిస్తే, నువ్వు ఇంకొకరికి చెందినవాడవుతావు. అప్పుడు నీవు నిజమైన త్యాగి కాడవు.
సూత్రం ముక్తాఫలేనేవ జగజ్జాలం త్రికాలగమ్ । సర్వమ్ అన్తఃకృతం తేన యేన సర్వం సముజ్ఝితమ్
ముత్యాల దండలో దారం ఎలా అన్ని ముత్యాలను కలిపి ఉంచుతుందో, మూడు కాలాల్లో ఉన్న ఈ జగత్తు అంతా కూడా అంతరంగా ఆ పరమాత్మ ద్వారా నిండిపోయి ఉంది. ఆ పరమాత్మ అన్నీ వదిలేసినవాడు.
యేన సర్వం పరిత్యక్తం తస్మిఞ్ శూన్యే ఽపి సంస్థితం । జగత్ సర్వం త్రికాలస్థం తన్తుర్ ముక్తాఫలే యథా
ఎవడు అన్నిటినీ పూర్తిగా వదిలేశాడో, అతడు శూన్యంలో ఉన్నప్పటికీ, గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు కాలాల్లో ఉన్న ఈ జగత్తు అంతా అతని ఆధారంగా నిలబడింది. అది ముత్యాల దండలో దారం లాంటిది.
సస్నేహేనేవ దీపేన తేన సర్వం ప్రకాశితమ్ । స్థితస్ సర్వం పరిత్యజ్య యశ్ శాన్తో ఽస్నేహదీపవత్
నూనెతో ఉన్న దీపం ఎలా వెలుగును పంచుతుందో, అన్నిటినీ వదిలేసిన ఆ పరమాత్మ కూడా జగత్తునంతటినీ ప్రకాశింపజేస్తాడు. ఆతడు నిశ్చలంగా, నూనె లేని దీపంలా ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
అస్నేహేనేవ దీపేన యేన సర్వం తిరోహితమ్ । స రాజతే ప్రకాశాత్మా సమస్ సస్నేహదీపవత్
నూనె లేని దీపం ఎలా వెలుగును లేకుండా ఉండిపోతుందో, అలాగే అతడు లోకాన్ని దాచిపెడతాడు. అయినా అతడు వెలుగు స్వరూపుడై, నూనెతో ఉన్న దీపంలా అందరికీ సమంగా ప్రకాశిస్తాడు.
సమస్తవస్తునిష్కాసే యథా ఖమ్ అవశిష్యతే । సర్వత్యాగే కృతే తాదృగ్ విజ్ఞానమ్ అవశిష్యతే
అన్ని వస్తువులు తొలగించబడినప్పుడు ఆకాశం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. అలాగే, అన్నింటినీ వదిలిపెట్టినప్పుడు ఆ జ్ఞానం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
సమస్తవస్తూదాసో హి యథా ఖం నేతరన్ నృప । సర్వసన్త్యాగ ఏవాఙ్గ తథా నిర్వాణమ్ ఉచ్యతే
ఓ రాజా! ఆకాశం అన్నింటిపట్ల నిర్లక్ష్యంగా ఉండేలా, పూర్తిగా వదిలిపెట్టినవాడికే మోక్షం లభిస్తుంది; వేరే విధంగా కాదు.
సర్వత్యాగో హి శూన్యాత్మాప్య్ ఆశ్రయస్ సర్వసమ్పదామ్ । అనన్తానామ్ ఉదారాణాం ఖమ్ ఇవేదం దివౌకసామ్
పూర్తిగా వదిలిపెట్టడం ఖాళీగా కనిపించినా, అది అన్ని సంపదలకు ఆధారం. ఇది ఆకాశంలా, దేవతలకు అపారంగా, గొప్పదిగా ఉంటుంది.
సర్వత్యాగరసాపానాజ్ జరామరణభీతయః । న కాశ్చన ప్రబాధన్తే ఖస్యేవ మలలేఖికాః
ఎవరైనా పూర్తిగా త్యాగాన్ని అనుసరించి జీవిస్తే, వారిని ముసలితనం, మరణం వంటి భయాలు ఏమాత్రం బాధించవు. ఆ భయాలు ఆకాశాన్ని తాకని మలినపు గీతల్లా ఉండిపోతాయి.
సర్వత్యాగో మహత్త్వస్య కారణం నిర్మలద్యుతేః । సర్వం త్యజతి ఖం యస్మాత్ తస్మాచ్ ఛుద్ధం స్థిరం బృహత్
పూర్తి త్యాగమే గొప్పదనానికి, నిర్మలమైన కాంతికి మూలకారణం. ఎందుకంటే ఆకాశం అన్నిటినీ వదిలేస్తుంది కాబట్టి అది శుద్ధంగా, అచంచలంగా, విస్తారంగా ఉంటుంది.
సర్వత్యాగః పరానన్దో దుఃఖమ్ అన్యత్ సుదారుణమ్ । ఇత్య్ ఓం ఇత్య్ ఉరరీకృత్య యద్ ఇచ్ఛసి తద్ ఆచర
పూర్తి త్యాగంలోనే పరమానందం ఉంది; మిగతా అన్నీ తీవ్రమైన బాధలే. అందుకే 'ఓం' అనే భావాన్ని హృదయంలో ఉంచుకుని, నీవు కోరినదాన్ని చేయు.
సర్వం త్యజతి యస్ తస్య సర్వమ్ ఏవోపతిష్ఠతే । యథైవామ్బు విశత్య్ అగ్నౌ తథైవాయాతి వారిధౌ
ఎవరైనా అన్నిటినీ వదిలేస్తే, అన్ని విషయాలూ అతనివద్దకు వస్తాయి. నీరు అగ్నిలో కలిసినట్టు, మళ్ళీ సముద్రంలోకి చేరినట్టు, అన్ని విషయాలూ అతనివద్ద చేరతాయి.
సర్వత్యాగాన్తర్ ఏవాస్తి జ్ఞానమ్ ఆత్మప్రసాదకమ్ । యచ్ ఛూన్యం కిల భాణ్డస్య తత్ర రత్నాది తిష్ఠతి
పూర్తిగా త్యాగం చేసినపుడే మనసుకు స్పష్టతనిచ్చే జ్ఞానం కలుగుతుంది. ఒక పాత్రలో ఖాళీగా ఉంటే అందులో రత్నాలు పెట్టగలిగినట్లే, మనసు కూడా అంతా వదిలిపెట్టినపుడే గొప్పదైన జ్ఞానం అందులో నిలుస్తుంది.
సర్వత్యాగవశాద్ ఏవ హతకాలే కలావ్ అపి । శాక్యేన విగతాశఙ్కం మునినా మేరువత్ స్థితమ్
పూర్తి త్యాగశక్తితోనే యుగాంతంలో కూడా శాక్యుడు అనే ముని ఎలాంటి భయమూ లేకుండా, మెరుపర్వతంలా అచంచలంగా నిలిచాడు.
సర్వత్యాగో మహారాజ సర్వసమ్పత్సమాశ్రయః । న గృహ్ణాతి హి యః కశ్చిత్ సర్వం తస్మై ప్రదీయతే
ఓ మహారాజా! సంపూర్ణ త్యాగమే అన్ని ఐశ్వర్యాల నివాసం. ఎవరైనా ఏదీ పట్టుకోకుండా వదిలిపెడితే, ఆ వ్యక్తికి అన్నీ దక్కుతాయి.
కృత్వా సర్వపరిత్యాగం శాన్తస్ స్వచ్ఛో వియత్సమః । సోమ్యో భవసి యద్రూపస్ తద్రూపో భవ భూపతే
అన్నీ వదిలిపెట్టి నిశ్చలంగా, నిర్మలంగా, ఆకాశంలా ప్రశాంతంగా మారవచ్చు. ఓ రాజా! నీవు కూడా అలాంటి శాంతమైన స్వభావాన్ని పొందు.
సర్వం పరిత్యజ్య మహానుభావ త్యజస్య్ అలం యేన చ తద్ విహాయ । త్యాగం చ సాదానమ్ అలం విముచ్య విముక్తరూపో భవ భూమిపాల
ఓ మహానుభావా, భూమిపాలకా! నీవు అన్నిటినీ వదిలేయి. వాటిని వదిలే ఆచరణను కూడా విడిచి పెట్టు. వదిలిపెట్టడం అనే భావనను, దానికి సంబంధించిన మార్గాన్ని కూడా పూర్తిగా వదిలేయి. అప్పుడు నీవు నిజమైన స్వేచ్ఛను పొందినవాడవుతావు.
ఏవం వదతి వై కుమ్భే చిత్తత్యాగం ముహుర్ ముహుః । అన్తర్ విచారయన్ సోమ్యో రాజా వచనమ్ అబ్రవీత్
ఇలా కుంభుడు మనస్సును విడిచిపెట్టమని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పగా, ఆ మృదువైన రాజు లోపల ఆలోచించి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
హృదయాకాశవిహగో హృదయద్రుమమర్కటః । భూయో భూయో నిరస్తం హి సమాయాత్య్ ఏవ మాం మనః
నా మనస్సు హృదయాకాశంలో ఎగిరే పక్షిలా, హృదయవృక్షంలో ఆడే కోతిలా, ఎంత దూరం పంపినా మళ్లీ మళ్లీ నా దగ్గరికి తిరిగి వస్తోంది.
జానామి నైతద్ ఆదాతుం మత్స్యం బాల ఇవాకులమ్ । త్యాగమ్ అస్య న జానామి చిత్రమ్ అన్ధ ఇవోత్తమమ్
దాన్ని పట్టుకోవడం నాకు తెలియదు, అది పిల్లవాడికి చిక్కని చేపలా ఉంది. దాన్ని వదిలిపెట్టడం కూడా నాకు తెలియదు, అది అంధుడికి గొప్పదనం తెలియని విధంగా నాకు విచిత్రంగా అనిపిస్తోంది.
చిత్తస్యాదౌ స్వరూపం మే యథావద్ భగవన్ వద । తతశ్ చిత్తపరిత్యాగం యథావద్ భగవన్ వద
భగవంతుడా, మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపం ఏమిటో నాకు స్పష్టంగా చెప్పు. ఆ తరువాత, ఆ మనస్సును ఎలా వదిలిపెట్టాలో కూడా నాకు వివరంగా చెప్పు.
వాసనైవ మహారాజ స్వరూపం విద్ధి చేతసః । చిత్తశబ్దస్ తు పర్యాయో వాసనాయా ఉదాహృతః
ఓ మహారాజా, మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపం వాసనలే అని తెలుసుకో. 'మనస్సు' అనే పదం వాసనలకు మరొక పేరు మాత్రమే.
త్యాగస్ త్వ్ అస్యాతిసుకరస్ సుసాధస్ స్పన్దనాద్ అపి । రతాద్ అప్య్ అధికానన్దః కుసుమాద్ అపి సున్దరః
ఈ వాసనలను వదిలిపెట్టడం చాలా సులభం, ఊపిరి పీల్చడానికంటే కూడా సులభం. అది ఆనందాన్ని మరింత పెంచుతుంది, పుష్పంలా అందంగా ఉంటుంది.
మూర్ఖస్య తు మనస్త్యాగో నూనం దుస్సాధతాం గతః । పుక్కసస్యేవ సామ్రాజ్యం తృణస్యేవ సుమేరుతా
అయితే, అజ్ఞానులకు మనస్సు వదిలిపెట్టడం చాలా కష్టం. అది చండాలుడికి రాజ్యం దక్కినట్టూ, గడ్డి తునకకు సుమేరు పర్వతం అయినట్టూ ఉంటుంది.
స్వరూపం వేద్మి చిత్తస్య వాసనామయమ్ ఆకులమ్ । త్యాగో ఽస్య మన్యే దుస్సాధో వజ్రనిర్దలనాద్ అపి
మనస్సు యొక్క అసలైన స్వరూపం నాకు తెలుసు. అది వాసనలతో నిండిపోయి, ఎప్పుడూ కలవరంగా ఉంటుంది. దాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టడం వజ్రాన్ని పగలగొట్టడానికంటే కూడా కష్టం అని నేను భావిస్తున్నాను.
సంసృత్యామోదపుష్పస్య దుఃఖతైలతిలస్య చ । జగద్వాలమృణాలస్య మోహమారుతఖస్య చ
ఈ జగత్తు సంసారం అనే పువ్వుల మాలలా, బాధ అనే నువ్వుల లడ్డు లాంటిది, భవబంధం అనే అగ్నిలో ఉన్న తామర కాండంలా, మోహం అనే గాలిలో ఊగిపోతున్న ఆకాశంలా ఉంది.
శరీరయన్త్రవాహస్య హృత్పద్మభ్రమరస్య చ । అయత్నాచ్ చేతసస్ త్యాగో యథా భవతి తద్ వద
ఈ శరీరం ఒక యంత్రంలా, హృదయం తామరపువ్వులో తేనెటీగలా ఉంది. మనస్సును యత్నం లేకుండా ఎలా వదిలిపెట్టగలమో చెప్పండి.
సర్వనాశో ఽస్య యస్ సాధో చేతసస్ సంసృతిక్షయః । స ఏవ చిత్తసన్త్యాగ ఇత్య్ ఉక్తం దీర్ఘదర్శిభిః
ఓ మేలైనవాడా! మనస్సు పూర్తిగా నశించిపోవడం, అంటే సంసారం అంతమవడం, ఇదే మనస్సును వదిలిపెట్టడం అని దూరదృష్టి ఉన్నవారు చెప్పారు.
చిత్తత్యాగాద్ అహం మన్యే చిత్తనాశస్ స్వసిద్ధయే । అభావశ్ చేతసో వ్యాధేః కథమ్ అస్యానుభూయతే
మనస్సును వదిలిపెట్టడం వల్ల మనస్సు నశించడమే స్వయాన్ని తెలుసుకునే మార్గమని నేను భావిస్తున్నాను. కానీ మనస్సు అనే వ్యాధి లేనిది ఎలా అనుభవించగలం?
అహమ్బీజద్రుమం చిత్తం సశాఖాఫలపల్లవమ్ । ఉన్మూలయ సమూలం త్వమ్ ఆకాశవిశదో భవన్
నీవు 'నేను' అనే భావన విత్తనంగా ఉన్న మనస్సు అనే వృక్షాన్ని, దాని కొమ్మలు, పండ్లు, ఆకులతో సహా పూర్తిగా పెరికి, ఆకాశంలా నిర్మలుడవు.