యేనాయం క్షోభ్యతే దేహో మత్తేభేనేవ పాదపః । తత్ సన్త్యజసి చేత్ పాపం తన్ మహాత్యాగవాన్ భవాన్
ఈ శరీరం ఏదో ఒక కారణంతో, పిచ్చి ఏనుగు చెట్టును ఊపినట్టు, కలవరపడుతుంటే, ఆ కారణాన్ని నీవు వదిలిపెడితే, నీవు నిజమైన త్యాగశీలి అవుతావు; పాపం నుంచి విముక్తుడవుతావు.
తస్మింస్ త్యక్తే భవేత్ త్యక్తం సర్వం దేహాది భూపతే । నో చేన్ నిర్దగ్ధమ్ అప్య్ ఏతద్ భూయో భూయః ప్రరోహతి
ఓ రాజా, ఆ కారణాన్ని వదిలిపెట్టినప్పుడు, శరీరం సహా అన్నీ వదిలినవే అవుతాయి. అది వదలకపోతే, ఈ శరీరం కాలిపోయినా, అది మళ్లీ మళ్లీ మొలకెత్తుతుంది.
కేనాయం చాల్యతే దేహః కిం బీజం జన్మకర్మణామ్ । కస్మింస్ త్యక్తే పరిత్యక్తం సర్వం భవతి సున్దర
ఈ శరీరం ఏదివల్ల కలవరపడుతుంది? జన్మ, కర్మలకు మూలం ఏమిటి? ఆ మూలాన్ని వదిలిపెట్టినప్పుడు, ఓ సుందరా, అన్నీ నిజంగా వదిలినవే అవుతాయి.
సాధో న దేహత్యాగేన న రాజ్యత్యజనేన చ । న చోటజాదిప్లోషేణ సర్వత్యాగో భవేన్ నృణామ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, శరీరాన్ని వదిలినంత మాత్రానా, రాజ్యాన్ని వదిలినంత మాత్రానా, లేక గుడిసెను తగలబెట్టినంత మాత్రానా, మనుషులకు సంపూర్ణ త్యాగం కలగదు.
యత్ సర్వం సర్వతో యచ్ చ తస్మిన్ సర్వైకకారణే । సర్వస్మిన్ సమ్పరిత్యక్తే సర్వత్యాగః కృతో భవేత్
ఈ లోకంలో ఉన్న ప్రతి వస్తువుని, అన్నింటినీ, వాటి మూలకారణమైన ఆ పరమాత్మలో పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు, అన్నిటినీ పూర్తిగా త్యజించినట్లవుతుంది. అప్పుడు నిజమైన త్యాగం జరుగుతుంది.
సర్వం సర్వగతం సార్వం హేయం త్యాజ్యం చ సర్వథా । సర్వం కిమ్ ఉచ్యతే బ్రూహి సర్వతత్త్వవిదాం వర
ప్రతి చోటా ఉన్నదీ, అన్ని విధాలా వదిలేయదగినదీ, పూర్తిగా త్యజించదగినదీ అయిన 'అన్నీ' అంటే ఏమిటో చెప్పు, అన్ని విషయాలను బాగా తెలిసినవాడా, దయచేసి వివరించు.
సాధో సర్వకలాధారం జీవప్రాణాదినామకమ్ । న జడం నాజడం భ్రాన్తం చిత్తం సర్వమ్ ఇతి స్మృతమ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, అన్ని కళలకు ఆధారమైనదీ, జీవం, ప్రాణం అనే పేర్లతో పిలవబడేదీ, జడమూ కానిది, అజడమూ కానిది, మాయలో పడిపోయినదీ అయిన మనసే 'అన్నీ' అని చెప్పబడుతుంది.
రాజ్యాదేర్ అథ దేహాదేర్ ఆశ్రమాదేర్ మహీపతే । సర్వస్యైవ మనో బీజం తరుబీజం తరోర్ ఇవ
ఓ రాజా, రాజ్యం, శరీరం, ఆశ్రమం మొదలైనవన్నీ ఎలా చెట్టు విత్తనం వల్ల పుట్టుతాయో, అలాగే అన్నిటికీ మూలంగా మనసే విత్తనంగా ఉంటుంది.
సర్వస్య బీజే సన్త్యక్తే సర్వం త్యక్తం భవత్య్ అలమ్ । సమ్భవాసమ్భవాద్ భూయస్ సర్వత్యాగో భవేద్ ఇతి
ప్రతి విషయానికి మూలమైన కారణాన్ని వదిలేస్తే, అన్నీ పూర్తిగా వదిలినట్లే అవుతుంది. కారణాన్ని విడిచిపెడితే, అన్ని విషయాలనూ వదిలిన ఫలితం కలుగుతుంది.
సర్వం ధర్మాద్య్ అధర్మాది రాజ్యాది విపినాది చ । సచిత్తస్య పరం దుఃఖం నిశ్చిత్తస్య పరం సుఖమ్
ధర్మం, అధర్మం, రాజ్యం, అడవి — ఇవన్నీ మనస్సున్నవారికి గొప్ప బాధను కలిగిస్తాయి. కానీ మనస్సు లేనివారికి పరమానందాన్ని ఇస్తాయి.
ఇదం వివర్తతే సర్వం చిత్తమ్ ఏవ జగత్తయా । దేహాద్యాకారజాలేన బీజం వృక్షతయా యథా
ఈ మనస్సే జగత్తుగా మారి, శరీరం మొదలైన రూపాలుగా ప్రబలుతుంది. ఇది విత్తనం చెట్టుగా మారినట్టు, అనేక ఆకారాలుగా వ్యాపిస్తుంది.
పాదపః పవనేనేవ భూకమ్పేనేవ పర్వతః । భస్త్రా భస్త్రాహినేవాయం దేహశ్ చిత్తేన చాల్యతే
చెట్టు గాలితో కదిలినట్టు, పర్వతం భూకంపంతో కదిలినట్టు, బెల్లోను ఊదేవాడు కదిలించినట్టు — మన శరీరం కూడా మనస్సు వల్ల కదులుతుంది.
సర్వభూతోపభోగ్యానాం జరామరణజన్మనామ్ । మహామణీనాం సుదృఢం చిత్తం విద్ధి సముద్గకమ్
ప్రతి జీవికి ఎదురయ్యే అనుభవాలు, పుట్టుక, వృద్ధాప్యం, మరణం — ఇవన్నీ గొప్ప రత్నాల్లా మనస్సులో దాగి ఉంటాయి. ఆ మనస్సే బలమైన పెట్టె అని తెలుసుకో.
చిత్తం జీవో మనో మాయా ప్రాణశ్ చేత్యాదిభిర్ మునే । క్రియానురూపైర్ అభిధావ్యాపారైశ్ చిత్తమ్ ఉచ్యతే
ఓ మునీంద్రా, మనస్సును జీవుడు, బుద్ధి, మాయ, ప్రాణం అని కూడా అంటారు. దాని పనుల ప్రకారం ఇంకా ఇతర పేర్లతో కూడా పిలుస్తారు.
చిత్తం సర్వమ్ ఇతి ప్రాహుస్ తస్మింస్ త్యక్తే మహీపతే । సర్వాధివ్యాధిసీమాన్తే సర్వత్యాగః కృతో భవేత్
అందరూ మనస్సే అన్నీ అంటారు. రాజా, ఆ మనస్సును వదిలిపెట్టినప్పుడు అన్ని బాధలు, వాటి హద్దులు కూడా పోతాయి. అప్పుడు సంపూర్ణ త్యాగం జరుగుతుంది.
చిత్తత్యాగం విదుస్ సర్వత్యాగం త్యాగవిదాం వర । తస్మిన్ సిద్ధే మహాబాహో సత్యం కేనాపి భూయతే
మహాబాహూ, మనస్సు త్యాగాన్ని తెలిసినవారు దానినే పరమ త్యాగంగా భావిస్తారు. అది సాధించిన తరువాత ఇంకెవరైనా తెలుసుకోవాల్సిన సత్యం ఏముంది?
చిత్తే త్యక్తే లయం యాతి ద్వైతమ్ ఐక్యం చ సర్వతః । కేనచిద్ భూయతే శాన్తం స్వచ్ఛమ్ ఏకమ్ అనామయమ్
మనస్సును వదిలిపెట్టినప్పుడు, ఎక్కడ చూసినా ద్వంద్వాలు ఒక్కటిగా కలిసిపోతాయి. అప్పుడు ఎవరికైనా మిగిలేది ఒక్కటే — అది శాంతి, నిర్మలమైనది, ఏ బాధ కూడా లేని స్వచ్ఛమైనది.
అస్యాః క్షేత్రం విదుశ్ చిత్తం సంసృతేస్ సస్యసన్తతేః । క్షేత్రే త్వ్ అక్షేత్రతాం యాతే శాలేః క ఇవ సమ్భవః
ఈ లోకంలో అంతులేని జనన మరణాల పంటకు మనస్సే పొలం అని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు. కానీ ఆ పొలం లేకపోతే, బియ్యం మొక్క ఎలా పుట్టగలదు?
చిత్తమ్ ఏవ విచిత్రేహం భావాభావవిలాసినా । వివర్తతే ఽర్థభావేన జలమ్ ఊర్మితయా యథా
ఈ లోకంలో మనస్సే ఉండటంతో, అది ఉండడూ లేకపోవడూ అన్నీ ఆడుకుంటూ వస్తుంటాయి. మనస్సు వస్తువులుగా మారిపోతుంది, నీరు అలలుగా మారినట్లే.
చిత్తోత్సాదనరూపేణ సర్వత్యాగేన భూపతే । సర్వమ్ ఆసాద్యతే సమ్యక్ సామ్రాజ్యేనేవ సర్వదా
ఓ రాజా! మనస్సును పూర్తిగా వదిలిపెట్టడం ద్వారా అన్నింటినీ నిజంగా పొందగలుగుతారు. అది రాజ్యాధికారం లాంటి దాన్ని — అన్నీ ఎప్పుడూ మనవైపే ఉంటాయి.
సర్వత్యాగస్య విషయో యథైవాన్యో ఽస్తి తే తథా । త్వమ్ అప్య్ అన్యస్య భవసి త్యాగిన్ గృహ్ణాసి చేన్ నృప
ఎలా పూర్తిగా త్యాగం చేసినవానికి ఒక ప్రత్యేకమైన లక్ష్యం ఉంటుందో, రాజా! నీవు ఏదైనా స్వీకరిస్తే, నువ్వు ఇంకొకరికి చెందినవాడవుతావు. అప్పుడు నీవు నిజమైన త్యాగి కాడవు.
సూత్రం ముక్తాఫలేనేవ జగజ్జాలం త్రికాలగమ్ । సర్వమ్ అన్తఃకృతం తేన యేన సర్వం సముజ్ఝితమ్
ముత్యాల దండలో దారం ఎలా అన్ని ముత్యాలను కలిపి ఉంచుతుందో, మూడు కాలాల్లో ఉన్న ఈ జగత్తు అంతా కూడా అంతరంగా ఆ పరమాత్మ ద్వారా నిండిపోయి ఉంది. ఆ పరమాత్మ అన్నీ వదిలేసినవాడు.
యేన సర్వం పరిత్యక్తం తస్మిఞ్ శూన్యే ఽపి సంస్థితం । జగత్ సర్వం త్రికాలస్థం తన్తుర్ ముక్తాఫలే యథా
ఎవడు అన్నిటినీ పూర్తిగా వదిలేశాడో, అతడు శూన్యంలో ఉన్నప్పటికీ, గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు కాలాల్లో ఉన్న ఈ జగత్తు అంతా అతని ఆధారంగా నిలబడింది. అది ముత్యాల దండలో దారం లాంటిది.
సస్నేహేనేవ దీపేన తేన సర్వం ప్రకాశితమ్ । స్థితస్ సర్వం పరిత్యజ్య యశ్ శాన్తో ఽస్నేహదీపవత్
నూనెతో ఉన్న దీపం ఎలా వెలుగును పంచుతుందో, అన్నిటినీ వదిలేసిన ఆ పరమాత్మ కూడా జగత్తునంతటినీ ప్రకాశింపజేస్తాడు. ఆతడు నిశ్చలంగా, నూనె లేని దీపంలా ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
అస్నేహేనేవ దీపేన యేన సర్వం తిరోహితమ్ । స రాజతే ప్రకాశాత్మా సమస్ సస్నేహదీపవత్
నూనె లేని దీపం ఎలా వెలుగును లేకుండా ఉండిపోతుందో, అలాగే అతడు లోకాన్ని దాచిపెడతాడు. అయినా అతడు వెలుగు స్వరూపుడై, నూనెతో ఉన్న దీపంలా అందరికీ సమంగా ప్రకాశిస్తాడు.
సమస్తవస్తునిష్కాసే యథా ఖమ్ అవశిష్యతే । సర్వత్యాగే కృతే తాదృగ్ విజ్ఞానమ్ అవశిష్యతే
అన్ని వస్తువులు తొలగించబడినప్పుడు ఆకాశం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. అలాగే, అన్నింటినీ వదిలిపెట్టినప్పుడు ఆ జ్ఞానం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
సమస్తవస్తూదాసో హి యథా ఖం నేతరన్ నృప । సర్వసన్త్యాగ ఏవాఙ్గ తథా నిర్వాణమ్ ఉచ్యతే
ఓ రాజా! ఆకాశం అన్నింటిపట్ల నిర్లక్ష్యంగా ఉండేలా, పూర్తిగా వదిలిపెట్టినవాడికే మోక్షం లభిస్తుంది; వేరే విధంగా కాదు.
సర్వత్యాగో హి శూన్యాత్మాప్య్ ఆశ్రయస్ సర్వసమ్పదామ్ । అనన్తానామ్ ఉదారాణాం ఖమ్ ఇవేదం దివౌకసామ్
పూర్తిగా వదిలిపెట్టడం ఖాళీగా కనిపించినా, అది అన్ని సంపదలకు ఆధారం. ఇది ఆకాశంలా, దేవతలకు అపారంగా, గొప్పదిగా ఉంటుంది.
సర్వత్యాగరసాపానాజ్ జరామరణభీతయః । న కాశ్చన ప్రబాధన్తే ఖస్యేవ మలలేఖికాః
ఎవరైనా పూర్తిగా త్యాగాన్ని అనుసరించి జీవిస్తే, వారిని ముసలితనం, మరణం వంటి భయాలు ఏమాత్రం బాధించవు. ఆ భయాలు ఆకాశాన్ని తాకని మలినపు గీతల్లా ఉండిపోతాయి.
సర్వత్యాగో మహత్త్వస్య కారణం నిర్మలద్యుతేః । సర్వం త్యజతి ఖం యస్మాత్ తస్మాచ్ ఛుద్ధం స్థిరం బృహత్
పూర్తి త్యాగమే గొప్పదనానికి, నిర్మలమైన కాంతికి మూలకారణం. ఎందుకంటే ఆకాశం అన్నిటినీ వదిలేస్తుంది కాబట్టి అది శుద్ధంగా, అచంచలంగా, విస్తారంగా ఉంటుంది.