భాణ్డజాతం దహత్య్ అగ్నౌ సహ శుష్కేన్ధనేన తత్ । కేవలాకృతిర్ అస్నేహస్ తుష్టిమాన్ ఆహ భూపతిః
పొడిబారిన కట్టెలతో కలిపి పాత్రలు అన్నీ అగ్నిలో కాలిపోతాయి. కాని రాజు తృప్తిగా, "నేను కేవలం రూపమే, నాకు ఎలాంటి ఆసక్తి లేదు," అని అంటాడు.
అహో ను చిరకాలేన దేవపుత్ర ప్రబోధితః । సమ్పన్నః కేవలశ్ శుద్ధస్ సుఖితో బోధవాన్ అహమ్
ఓ దేవపుత్రా! ఎంతకాలం తర్వాత నేను మేల్కొన్నాను! ఇప్పుడు నేను సంపూర్ణుడిని, నిర్మలుడిని, సుఖంగా ఉన్నాను, జ్ఞానం కలవాడిని.
కిం నామ కిల వస్త్వ్ ఏతద్ భవేత్ సాఙ్కల్పికక్రమమ్ । యద్ భాణ్డోపస్కరస్థానసదనాద్యవలమ్బనమ్
ఈ పాత్రలు, పరికరాలు, స్థలాలు, ఇళ్ళు వంటివాటిపై ఆధారపడటం, ఊహల పరంపరగా జరిగే ఈ వ్యవహారం నిజంగా ఏమిటి?
యావద్ యావత్ ప్రహీయన్తే విబన్ధా బన్ధహేతవః । తావత్ తావత్ సమాయాతి పరమాం నిర్వృతిం మనః
బంధాలు, వాటి కారణాలు ఒక్కొక్కటిగా తొలగిపోతున్నంతవరకు మనస్సు పరమశాంతిని పొందుతుంది.
శామ్యామి పరినిర్వామి సుఖితో ఽస్మి జయామ్య్ అహమ్ । విబన్ధాః ప్రక్షయం యాతాస్ సర్వత్యాగో మయా కృతః
ఇప్పుడు నేను ప్రశాంతంగా ఉన్నాను, పూర్తిగా నిశ్చింతగా ఉన్నాను, సంతోషంగా ఉన్నాను, విజయవంతుడిని అయ్యాను. నా బంధాలు అన్నీ తొలగిపోయాయి, నేను అన్నింటినీ వదిలేశాను.
దిగమ్బరో దిక్సదనో దిక్సఖో ఽయమ్ అహం స్థితః । దేవపుత్ర మహాత్యాగాత్ కిమ్ అన్యద్ అవశిష్యతే
దేవపుత్రా! నేను దిక్కులతో వస్త్రంగా, దిక్కులను ఇల్లు చేసుకుని, దిక్కులనే ఆకాశంగా భావిస్తూ ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నాను. ఇంతటి మహత్యాగం చేసిన తర్వాత ఇంకేమీ మిగలదు కదా?
సర్వమ్ ఏవ న సన్త్యక్తం త్వయా రాజఞ్ శిఖిధ్వజ । సర్వత్యాగపరానన్దం మా ముధాభినయీకురు
ఓ రాజా శిఖిధ్వజా! నువ్వు ఇంకా అన్నింటినీ వదిలిపెట్టలేదు. అందుకే, పరిపూర్ణ త్యాగానందాన్ని వృథాగా నటించకు.
తవాస్త్య్ ఏవాపరిత్యక్తస్ సర్వస్మాద్ భాగ ఉత్తమః । యం పరిత్యజ్య నిశ్శేషం పరామ్ ఆయాస్య్ అశోకతామ్
నీకింకా వదలని ఒక గొప్ప భాగం మిగిలే ఉంది. దాన్ని పూర్తిగా వదిలేస్తే, నీవు పరమమైన దుఃఖరహిత స్థితిని పొందుతావు.
ఇతి శ్రుతవతా తేన కిఞ్చిత్ సఞ్చిన్త్య భూభృతా । ఇదమ్ ఉక్తం మహాబాహో రామ రాజీవలోచన
ఇలా విన్న ఆ రాజు కొంతసేపు ఆలోచించి, మహాబాహువంతుడైన రామా, పద్మపాత్రాలాంటి కన్నులతో ఉన్నవాడా, ఇలా అన్నాడు.
ఇన్ద్రియవ్యాలసఙ్ఘాతో రక్తమాంసమయాకృతిః । శిష్యతే సర్వసన్త్యాగే దేహో మే దేవతాత్మజ
ప్రియమైన దేవతాత్మజా, అన్నీ వదిలేసిన తర్వాత, ఈ రక్తమాంసాలతో కూడిన శరీరం, ఇంద్రియాల వికారాలతో కూడిన రూపమే మిగిలిపోతుంది.
తద్ ఉత్థాయ పురస్సంస్థభృగుపాతాద్ అవిఘ్నజాత్ । వినాశాత్మకతాం నీత్వా సర్వత్యాగీ భవామ్య్ అహమ్
అందుకే, నేను లేచి, భృగుమహర్షి ఎదుట నిలబడి, ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా, ఈ శరీరాన్ని నాశనం చేసి, సంపూర్ణంగా అన్నీ వదిలినవాడిని అవుతాను.
ఇత్య్ ఉక్త్వా దేహమ్ అగ్రస్థే శ్వభ్రే త్యక్తుమ్ అసౌ జవాత్ । కరోతి యావద్ ఉత్థానం తావత్ కుమ్భో ఽభ్యువాచ హ
అని చెప్పి, తన శరీరాన్ని లోతైన బావిలో పడేయాలని త్వరగా లేవబోతుండగా, ఆ సమయానికే కుంభుడు మాట్లాడాడు.
రాజన్ కిమ్ ఇతి దేహం త్వం నిరాగస్కం మహావటే । త్యజస్య్ అజ్ఞో హి వృషభః కుపితో హన్తి తర్ణకమ్
ఓ రాజా, నీవు ఈ శరీరాన్ని, అనురాగం లేని స్థితిలో, ఈ గొప్ప గుంతలో ఎందుకు విడిచిపెట్టాలని అనుకుంటున్నావు? ఎందుకంటే, మూర్ఖుడైన ఎద్దు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, చిగురుతున్న గడ్డిని కూడా నాశనం చేస్తాడు.
జడో వరాకో మూకాత్మా తపస్వీ దేహకో హ్య్ అయమ్ । న కశ్చన తవైతస్మై మా ముధైవ రుషం కురు
ఈ శరీరం మూర్ఖమైనది, దురదృష్టమైనది, మాటలేని స్వభావం కలది, తపస్సు చేసే వాడిలా ఉంటుంది. ఇది నిజంగా నీది కాదు. కాబట్టి, తెలియకపోయి దీనిపై కోపాన్ని పెట్టుకోకూ.
ఆత్మన్య్ ఏవైష మూఢాత్మా ధ్యానవాన్ ఇవ తిష్ఠతి । సఞ్చాల్యతే పరేణైవ తరఙ్గేణేవ కాష్ఠకమ్
ఈ మాయలో పడిన మనస్సు, ధ్యానంలో ఉన్నట్టు, తనలో తానే మునిగిపోయి ఉంటుంది. అది మరొకరి ప్రభావంతో మాత్రమే కదులుతుంది, అలలు తాకిన దుంగలా.
క్షోభయత్య్ అన్య ఏవైనం నిగ్రహార్హో ముహుర్ బలాత్ । తపస్వినం యథైకాన్తసంస్థితం మత్తతస్కరః
ఇతరులే ఈ తపస్సు చేసే వాడిని, బలవంతంగా, మళ్లీ మళ్లీ కలవరపెడతారు, ఒంటరిగా కూర్చున్నవాడిని మత్తులో ఉన్న దొంగ కలవరపెట్టినట్టు.
సుఖదుఃఖానుభూత్యా హి నాపరాధి శరీరకమ్ । నాత్మనః ఫలపాతాత్ స స్పన్దైర్ వృక్షో ఽపరాధవాన్
సుఖం, దుఃఖం అనుభవించడంలో శరీరానికి ఎలాంటి తప్పు లేదు. గాలి ఊదినప్పుడు వృక్షంలో ఉన్న పండ్లు పడిపోతే, ఆ చెట్టుకు ఏమాత్రం తప్పు ఉండదు కదా!
వాతః ఫలశిఖాపుష్పపాతనం కురుతే స్ఫురన్ । తరుణా సాధునా సాధోర్ అపరాద్ధం కిమ్ ఆత్మనః
గాలి ఊపిరితో పండ్లు, కొమ్మలు, పువ్వులు పడిపోతాయి. ఓ మేలైనవాడా, అలా జరిగితే ఆ చెట్టుకు ఏమైనా తప్పు ఉందా చెప్పు!
త్యక్తేనాపి శరీరేణ కిల తామరసేక్షణ । సర్వత్యాగో న తే యాతి నిష్పత్తిం విషమో హి సః
ఓ కమలనయనా, శరీరాన్ని వదిలిపెట్టినప్పటికీ సంపూర్ణ త్యాగం జరగదు. ఎందుకంటే అది చాలా కష్టమైనది.
భృగోః కేవలమ్ ఏతత్ త్వం నిరాగస్కం శరీరకమ్ । ముధా క్షిపసి నో దేహత్యాగేన త్యాగితా భవేత్
ఓ భృగు, నీ శరీరం అసలు ఆశలు లేకుండా ఉంది. దాన్ని వదిలేయడం వృథా. ఎందుకంటే నిజమైన త్యాగం కేవలం శరీరాన్ని విడిచిపెట్టినందువల్ల కలగదు.
యేనాయం క్షోభ్యతే దేహో మత్తేభేనేవ పాదపః । తత్ సన్త్యజసి చేత్ పాపం తన్ మహాత్యాగవాన్ భవాన్
ఈ శరీరం ఏదో ఒక కారణంతో, పిచ్చి ఏనుగు చెట్టును ఊపినట్టు, కలవరపడుతుంటే, ఆ కారణాన్ని నీవు వదిలిపెడితే, నీవు నిజమైన త్యాగశీలి అవుతావు; పాపం నుంచి విముక్తుడవుతావు.
తస్మింస్ త్యక్తే భవేత్ త్యక్తం సర్వం దేహాది భూపతే । నో చేన్ నిర్దగ్ధమ్ అప్య్ ఏతద్ భూయో భూయః ప్రరోహతి
ఓ రాజా, ఆ కారణాన్ని వదిలిపెట్టినప్పుడు, శరీరం సహా అన్నీ వదిలినవే అవుతాయి. అది వదలకపోతే, ఈ శరీరం కాలిపోయినా, అది మళ్లీ మళ్లీ మొలకెత్తుతుంది.
కేనాయం చాల్యతే దేహః కిం బీజం జన్మకర్మణామ్ । కస్మింస్ త్యక్తే పరిత్యక్తం సర్వం భవతి సున్దర
ఈ శరీరం ఏదివల్ల కలవరపడుతుంది? జన్మ, కర్మలకు మూలం ఏమిటి? ఆ మూలాన్ని వదిలిపెట్టినప్పుడు, ఓ సుందరా, అన్నీ నిజంగా వదిలినవే అవుతాయి.
సాధో న దేహత్యాగేన న రాజ్యత్యజనేన చ । న చోటజాదిప్లోషేణ సర్వత్యాగో భవేన్ నృణామ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, శరీరాన్ని వదిలినంత మాత్రానా, రాజ్యాన్ని వదిలినంత మాత్రానా, లేక గుడిసెను తగలబెట్టినంత మాత్రానా, మనుషులకు సంపూర్ణ త్యాగం కలగదు.
యత్ సర్వం సర్వతో యచ్ చ తస్మిన్ సర్వైకకారణే । సర్వస్మిన్ సమ్పరిత్యక్తే సర్వత్యాగః కృతో భవేత్
ఈ లోకంలో ఉన్న ప్రతి వస్తువుని, అన్నింటినీ, వాటి మూలకారణమైన ఆ పరమాత్మలో పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు, అన్నిటినీ పూర్తిగా త్యజించినట్లవుతుంది. అప్పుడు నిజమైన త్యాగం జరుగుతుంది.
సర్వం సర్వగతం సార్వం హేయం త్యాజ్యం చ సర్వథా । సర్వం కిమ్ ఉచ్యతే బ్రూహి సర్వతత్త్వవిదాం వర
ప్రతి చోటా ఉన్నదీ, అన్ని విధాలా వదిలేయదగినదీ, పూర్తిగా త్యజించదగినదీ అయిన 'అన్నీ' అంటే ఏమిటో చెప్పు, అన్ని విషయాలను బాగా తెలిసినవాడా, దయచేసి వివరించు.
సాధో సర్వకలాధారం జీవప్రాణాదినామకమ్ । న జడం నాజడం భ్రాన్తం చిత్తం సర్వమ్ ఇతి స్మృతమ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, అన్ని కళలకు ఆధారమైనదీ, జీవం, ప్రాణం అనే పేర్లతో పిలవబడేదీ, జడమూ కానిది, అజడమూ కానిది, మాయలో పడిపోయినదీ అయిన మనసే 'అన్నీ' అని చెప్పబడుతుంది.
రాజ్యాదేర్ అథ దేహాదేర్ ఆశ్రమాదేర్ మహీపతే । సర్వస్యైవ మనో బీజం తరుబీజం తరోర్ ఇవ
ఓ రాజా, రాజ్యం, శరీరం, ఆశ్రమం మొదలైనవన్నీ ఎలా చెట్టు విత్తనం వల్ల పుట్టుతాయో, అలాగే అన్నిటికీ మూలంగా మనసే విత్తనంగా ఉంటుంది.
సర్వస్య బీజే సన్త్యక్తే సర్వం త్యక్తం భవత్య్ అలమ్ । సమ్భవాసమ్భవాద్ భూయస్ సర్వత్యాగో భవేద్ ఇతి
ప్రతి విషయానికి మూలమైన కారణాన్ని వదిలేస్తే, అన్నీ పూర్తిగా వదిలినట్లే అవుతుంది. కారణాన్ని విడిచిపెడితే, అన్ని విషయాలనూ వదిలిన ఫలితం కలుగుతుంది.
సర్వం ధర్మాద్య్ అధర్మాది రాజ్యాది విపినాది చ । సచిత్తస్య పరం దుఃఖం నిశ్చిత్తస్య పరం సుఖమ్
ధర్మం, అధర్మం, రాజ్యం, అడవి — ఇవన్నీ మనస్సున్నవారికి గొప్ప బాధను కలిగిస్తాయి. కానీ మనస్సు లేనివారికి పరమానందాన్ని ఇస్తాయి.