మన్త్రాటవ్యాం చిరం భ్రాన్తం విహృతం కార్యవర్త్మసు । దృష్టాని ధర్మస్థానాని విశ్రామ్యామ్య్ అధునా సఖి
మంత్రాల అడవిలో నేను చాలా కాలం తిరిగాను, కర్తవ్య మార్గాల్లో నడిచాను. ధర్మస్థానాలు అన్నీ చూశాను. ఇప్పుడు, సఖీ, నేను విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాను.
ఇత్య్ అక్షమాలాం జ్వలనే చిక్షేపోక్త్వా శిఖిధ్వజః । కల్పాన్తాగ్నావ్ ఇవ వ్యోమతారాలీం పవనో ఽమలామ్
ఇలా చెప్పి, శిఖిధ్వజుడు తన జపమాలను అగ్నిలో వేసాడు. అది యుగాంతంలో పవనం నక్షత్రాల సమూహాన్ని అగ్నిలో చిమ్మినట్లు అయింది.
మయా నరమృగేణ త్వం చిరం వనమృగచ్యుతమ్ । అబోధేన ధృతం వృత్త్యా దయయేవ మృగాజిన
ఓ జపమాలా, నేను మానవమృగుడిగా తెలియకపోయినా, నిన్ను చాలా కాలం పట్టుకున్నాను. ఇది ఎలాగంటే, ఎవరైనా జింకపై దయతో జింకచర్మాన్ని ఉంచుకున్నట్టు.
ఇదానీం గచ్ఛ సచ్ఛాయ పన్థానస్ సన్తు తే శివాః । వహ్నినా వ్యోమతాం గచ్ఛ సతారం వ్యోమ తే సమమ్
ఇప్పుడు నీవు నీ నిజమైన నీడతో వెళ్లిపో. నీకు మార్గాలు శుభంగా ఉండాలి. అగ్నిలోనుండి ఆకాశంలోకి చేరిపో. నక్షత్రాలతో కూడిన ఆకాశం నీతో ఉండాలి.
ఉన్మోచ్యాఙ్గాత్ కరాభ్యాం చ ధృత్వా చర్మ జహావ్ ఇతి । నృపో ఽగ్నావ్ అమ్బుదం వాతో దవవహ్నావ్ ఇవాచలాత్
ఆ రాజు తన శరీరం నుండి చర్మాన్ని విడదీసి, చేతులతో పట్టుకుని, దానిని వదిలేశాడు. అది ఎలా అంటే, గాలి అగ్నిలోంచి మేఘాన్ని తీయగలిగినట్టు, లేదా అరణ్యంలో అగ్ని పర్వతాన్ని కాల్చేసినట్టు.
మయా ధృతేన భవతా త్వయా వారి ధృతం మమ । సాధో కమణ్డలో సమ్యక్కృతే ప్రతికృతం కృతమ్
నేను పట్టుకున్న నీటిని నువ్వు పట్టుకున్నావు, నీవు చేసిన పనిని నేను చేశాను. ఓ సద్గుణశాలి, ఈ కమండలువును సరిగ్గా ఉపయోగించాం, కావాల్సిన పని పూర్తయింది.
సౌహృదస్య మనోజ్ఞస్య సౌజన్యస్య స్థిరస్య చ । సాధుత్వస్య చ సర్వస్య త్వమ్ ఏకః పరమాస్పదమ్
ప్రేమ, ఆకర్షణ, స్థిరమైన మంచితనం, సంపూర్ణ సద్గుణాలు — ఇవన్నింటికీ నీవే పరమ ఆశ్రయం.
యేనైవ వహ్నినా దేహం సంశోధ్యాభ్యాగతో ఽసి మామ్ । తేనైవ గచ్ఛ హే మిత్ర పన్థానస్ సన్తు తే శివాః
ఏ అగ్నిలో శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకుని నన్ను చేరావో, అదే మార్గంలో వెళ్లు మిత్రమా. నీకు అన్ని మార్గాలు మంగళకరంగా ఉండాలి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా శ్రోత్రియాయైష కమణ్డలుమ్ అదాత్ తదా । అగ్నయే మహతే వాపి దాతవ్యం సాధు యద్ భవేత్
ఇలా చెప్పి, ఆ బ్రాహ్మణుడికి కమండలాన్ని ఇచ్చాడు. మంచి విషయాలు మహా అగ్నికి లేదా యోగ్యుడైన వ్యక్తికి ఇవ్వాలి.
మూర్ఖస్యేవ మతిర్ గుప్తే నిత్యమ్ ఏవ వసస్య్ అధః । ఉచితా తే గతిః కేవ బృసికే భస్మతాం వ్రజ
మూర్ఖుని మనసు ఎప్పుడూ దాగినదానిలోనే ఉంటుందిలా, నీకు కూడా తగినది బస్మమవడమే, ఓ కేవా, ఓ దండా, బస్మమై పో.
ఇత్య్ ఉక్త్వాదాయ బృసికామ్ అగ్నావ్ ఇన్ధనవృద్ధిదామ్ । శుద్ధ్యర్థమ్ ఆసనార్థం చేత్య్ అగ్నౌ తత్యాజ భాసురే
ఇలా చెప్పి, ఆ దండాన్ని తీసుకుని, అది అగ్నికి ఇంధనంగా ఉపయోగపడుతుందని, పవిత్రతకోసం, ఆసనంగా కూడా అని, దాన్ని ప్రకాశవంతమైన అగ్నిలో వేసాడు.
యత్ త్యాజ్యమ్ అచిరేణైవ త్యక్తవ్యం కిల తత్ సతా । ఉపాయః క్రియతే సద్భిర్ ఉపాదేయే మతే సతి
త్వరలో వదిలేయాల్సినదాన్ని మంచి వారు వెంటనే వదిలేస్తారు. తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పుడు జ్ఞానులు సరైన మార్గాన్ని అనుసరిస్తారు.
శీఘ్రమ్ అగ్నావ్ ఇదం సర్వం భాణ్డజాలం త్యజామ్య్ అహమ్ । ఏకవారం దహన్న్ అగ్నిర్ దాహ్యం భవతి తుష్టయే
నేను వెంటనే ఈ పాత్రలన్నింటినీ అగ్నిలో వేసేశాను. అగ్ని ఒక్కసారిగా వాటిని కాల్చి తృప్తి చెందుతుంది.
సాధో క్రియోపకరణ నిష్క్రియస్ త్వాం త్యజామ్య్ అహమ్ । న ఖేదస్ త్వ్ అత్ర కర్తవ్యో ఽనుపయోగ్యం బిభర్తి కః
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, ఇప్పుడు నాకు పనికిరాని ఈ పనిముట్టులన్నింటినీ నేను వదిలేస్తున్నాను. అవసరం లేని వాటిని ఎవరు దగ్గర పెట్టుకుంటారు? అందుకే దీనిలో మనస్సు పెట్టాల్సిన పని లేదు.
ఇత్య్ ఉక్తవాఞ్ ఝగితి భోజనభాజనాద్యం సర్వం జుహావ వనవాసవిలాసయోగ్యమ్ । తద్ భాణ్డజాలమ్ అనలే సమమ్ ఏవ రాజా కల్పాన్తతేజసి జగజ్ జ్వలతీవ కాలః
ఇలా చెప్పి, అడవిలో జీవించేందుకు ఉపయోగించే భోజనపాత్రలు మొదలైనవన్నీ వెంటనే అగ్నిలో వేసేశాడు. ఆ పాత్రలన్నీ కలిసిపోయి, యుగాంతంలో కాలం ప్రపంచాన్ని మింగినట్టు, ఆ అగ్నిలో దహించబడ్డాయి.
అథోత్థాయ దదాహాసౌ శుష్కం తత్ పర్ణమన్దిరమ్ । అజ్ఞేన స్వేన మనసా వృథా సఙ్కల్ప్యకల్పితమ్
తర్వాత, లేచి, తన అజ్ఞానమైన మనసుతో వృథాగా ఊహించి కట్టించిన ఆ పొడి ఆకుల గుడిసెను కూడా కాల్చేశాడు.
శిష్టం యత్ కిఞ్చిద్ అభవత్ తత్ర తత్ స శిఖిధ్వజః । అసంరబ్ధమనా మౌనీ క్రమేణ సమయా ధియా
అక్కడ మిగిలినదంతా శిఖిధ్వజుడు ప్రశాంతమైన మనసుతో, నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనతో, ఒక్కొక్కటిగా చేసాడు.
దదాహ దూరే చిక్షేప తత్యాజ చ బభఞ్జ చ । భాణ్డజాతం స్వవసనభోజనాద్య్ అపి రుష్టవత్
అతడు తన వస్తువులన్నీ, తన దుస్తులు, తినుబండారాలు సహా, ఒక్కొక్కటి దూరంగా పారేసాడు, కొన్నింటిని కాల్చేశాడు, కొన్ని విరిచేశాడు, మరికొన్ని వదిలేశాడు — ఇవన్నీ కోపంతో చేసినట్టు చేశాడు.
స బభూవాశ్రమస్ తస్య దగ్ధనష్టనిజస్థితిః । వీరభద్రబలధ్వస్తదక్షయజ్ఞాశ్రమోపమః
అతని ఆశ్రమం, అతడు తన సొంత వస్తువులన్నీ కాల్చి, నాశనం చేసిన తర్వాత, వీరభద్రుడు ధ్వంసం చేసిన దక్షయజ్ఞాశ్రమంలా మారింది.
ఆశ్రమాత్ తే మృగఖగాస్ త్యక్తరోమన్థమ్ ఉద్యయుః । సాగ్నిదాహాత్ పురవరాద్ భీతభీతా జనా ఇవ
ఆ ఆశ్రమం నుంచి జంతువులు, పక్షులు తాము మేత మేయడాన్ని వదిలేసి, పెద్ద అగ్ని ప్రమాదం జరిగిన పట్టణం నుంచి భయంతో పారిపోతున్న ప్రజలల్లా, అక్కడి నుంచి బయలుదేరిపోయాయి.
భాణ్డజాతం దహత్య్ అగ్నౌ సహ శుష్కేన్ధనేన తత్ । కేవలాకృతిర్ అస్నేహస్ తుష్టిమాన్ ఆహ భూపతిః
పొడిబారిన కట్టెలతో కలిపి పాత్రలు అన్నీ అగ్నిలో కాలిపోతాయి. కాని రాజు తృప్తిగా, "నేను కేవలం రూపమే, నాకు ఎలాంటి ఆసక్తి లేదు," అని అంటాడు.
అహో ను చిరకాలేన దేవపుత్ర ప్రబోధితః । సమ్పన్నః కేవలశ్ శుద్ధస్ సుఖితో బోధవాన్ అహమ్
ఓ దేవపుత్రా! ఎంతకాలం తర్వాత నేను మేల్కొన్నాను! ఇప్పుడు నేను సంపూర్ణుడిని, నిర్మలుడిని, సుఖంగా ఉన్నాను, జ్ఞానం కలవాడిని.
కిం నామ కిల వస్త్వ్ ఏతద్ భవేత్ సాఙ్కల్పికక్రమమ్ । యద్ భాణ్డోపస్కరస్థానసదనాద్యవలమ్బనమ్
ఈ పాత్రలు, పరికరాలు, స్థలాలు, ఇళ్ళు వంటివాటిపై ఆధారపడటం, ఊహల పరంపరగా జరిగే ఈ వ్యవహారం నిజంగా ఏమిటి?
యావద్ యావత్ ప్రహీయన్తే విబన్ధా బన్ధహేతవః । తావత్ తావత్ సమాయాతి పరమాం నిర్వృతిం మనః
బంధాలు, వాటి కారణాలు ఒక్కొక్కటిగా తొలగిపోతున్నంతవరకు మనస్సు పరమశాంతిని పొందుతుంది.
శామ్యామి పరినిర్వామి సుఖితో ఽస్మి జయామ్య్ అహమ్ । విబన్ధాః ప్రక్షయం యాతాస్ సర్వత్యాగో మయా కృతః
ఇప్పుడు నేను ప్రశాంతంగా ఉన్నాను, పూర్తిగా నిశ్చింతగా ఉన్నాను, సంతోషంగా ఉన్నాను, విజయవంతుడిని అయ్యాను. నా బంధాలు అన్నీ తొలగిపోయాయి, నేను అన్నింటినీ వదిలేశాను.
దిగమ్బరో దిక్సదనో దిక్సఖో ఽయమ్ అహం స్థితః । దేవపుత్ర మహాత్యాగాత్ కిమ్ అన్యద్ అవశిష్యతే
దేవపుత్రా! నేను దిక్కులతో వస్త్రంగా, దిక్కులను ఇల్లు చేసుకుని, దిక్కులనే ఆకాశంగా భావిస్తూ ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నాను. ఇంతటి మహత్యాగం చేసిన తర్వాత ఇంకేమీ మిగలదు కదా?
సర్వమ్ ఏవ న సన్త్యక్తం త్వయా రాజఞ్ శిఖిధ్వజ । సర్వత్యాగపరానన్దం మా ముధాభినయీకురు
ఓ రాజా శిఖిధ్వజా! నువ్వు ఇంకా అన్నింటినీ వదిలిపెట్టలేదు. అందుకే, పరిపూర్ణ త్యాగానందాన్ని వృథాగా నటించకు.
తవాస్త్య్ ఏవాపరిత్యక్తస్ సర్వస్మాద్ భాగ ఉత్తమః । యం పరిత్యజ్య నిశ్శేషం పరామ్ ఆయాస్య్ అశోకతామ్
నీకింకా వదలని ఒక గొప్ప భాగం మిగిలే ఉంది. దాన్ని పూర్తిగా వదిలేస్తే, నీవు పరమమైన దుఃఖరహిత స్థితిని పొందుతావు.
ఇతి శ్రుతవతా తేన కిఞ్చిత్ సఞ్చిన్త్య భూభృతా । ఇదమ్ ఉక్తం మహాబాహో రామ రాజీవలోచన
ఇలా విన్న ఆ రాజు కొంతసేపు ఆలోచించి, మహాబాహువంతుడైన రామా, పద్మపాత్రాలాంటి కన్నులతో ఉన్నవాడా, ఇలా అన్నాడు.
ఇన్ద్రియవ్యాలసఙ్ఘాతో రక్తమాంసమయాకృతిః । శిష్యతే సర్వసన్త్యాగే దేహో మే దేవతాత్మజ
ప్రియమైన దేవతాత్మజా, అన్నీ వదిలేసిన తర్వాత, ఈ రక్తమాంసాలతో కూడిన శరీరం, ఇంద్రియాల వికారాలతో కూడిన రూపమే మిగిలిపోతుంది.